ўзбекистон республикаси бюджет тизимининг пайдо бўлиши ва ривожланиши

DOC 93.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1353595898_40169.doc ўзбекистон республикаси бюджет тизимининг www.arxiv.uz режа: 1. туркистон генерал губернаторлиги, бухоро ва хива хонликлари умумдавлат молияси. 2. уларнинг даромадлари ва харажатлари. урта осиёдаги марказий давлат xvii-хviii асрда бухоро амирлигига, хива хонлигига ва кукон хонлигига булиниб кетган булса хам, бу даврда уччала хонликда соликлар аввалгидек сакланиб колди. асосий солик хирож ва закот булса-да уларга йигимларнинг кушимча турлари жорий килинди. кишлок хужалиги экинларидан олинадиган солик хирож булиб, у хосилнинг 1/5 кисмини ташкил калган. закот эса уй эгаларидан, хунарманд ва савдогарлардан олинган. закот учун йиллик даромаднинг киркдан бир кисми, яъни 2,5 фоизи туланган. бухорода хирождан ташкари капсан, муштак, доруга соликлари мавжуд булган. галла ва пахтадан амлокдор фойдасига капсан солили, амин ва оксокол хамда назоратчи фойдасига муштак солили олинган. бухоро, курбон ва хивада кайикда дарёдан олиб утилган юклардан сув пули хам олинган. дехконлар сабзавот ва полиз экилган ерлардан хирождан ташкари таноб пули, бедапоялардан алаф пули тулаганлар. иш хайвонларидан яксара солили тулаш хам одат …
2
идаги ер эгалигидан фаркли булган. дехконлар хон ва унинг якин кариндошларига карашли булган хусусий ерларда ижарага ишлашарди. хива хонлиги хазинасига махсус хазинадорлар мутассаддилик килишарди. хонликнинг куйи мамурий девонини арбоблар(махалла оксоколлари) ташкил киларди. уша атрофдан утиб кетаётган элчиларни таъминлаш вазифаси кишлоклардаги ер эгалари зиммасига юкланган. хар бир шахзоданинг уз мулозимлари, уз девони оталиклари, ясовуллари, хазинадорлари, бож йигувчилари булган. хива хонлигининг бошкарув тизими бухоро ва кукон хонликларидан унчалик фарк килмаган. масалан, вазирлар, кушбеги, молия, суд ва диний ишлар шулар жумласидандир. хонлик маъмурий-сиёсий жихатдан питнак, хазорасп, хонка, урганч,кушкуприк, газовот, киёт, шохаббос (шовот), тошховуз, амбар-манок, гурлан, курна урганч, хужайли, шуманай, кунгирот деган беклик ва вилоятларга булинган. шу билан бирга, иккита ноиблик (бешарик, киёткунгирот) ва бевосита хоннинг узига карашли туманлар хамда хива шахри хам бор эди. хар бир беклик тепасида хоннинг шахсан узи тайинлаган бек ёки хоким ёхуд ноиб турарди. давлат идораларининг амалдор ва мансабдорларига 5 тиллодан 500 тиллогача маош туланарди. энг катта унвонли мансабдор …
3
ришга хам мажбур килинардики, бу маблаг хеч качон кайтарилмас эди. бундай узига хос карзлар хар йили икки-уч марта олиниб туриларди. хон хукумати козок ва коракалпок кучманчи чорвадорларидан моллар туёгининг 1/40 микдорида мол закоти ундирарди. амударёнинг унг киргоги чорвадорлари "торчуп"(яъни подалар тукайдан утаётганда истеъмол килган усимлик барглари учун мажбурий йигим) хам тулардилар. тукайдан утган хар бир пода учун биттадан куй ундирилган. хонликда улпон йигиш ишига хокимлар, уларнинг ноиблари ёки махаллий козилар масъул эди. улар хузурида божмонлар (божхона божларини йигувчилар) ва закот йигувчилар туманларда эса мушрифлар (натура билан туланадиган улпонларнинг йигувчилари) хизмат килганлар. кишлокларда маъмурий ишлар, миршаблик фаолияти ва улпон йигиш масъулияти оксоколлар кулида булган. бож, улпон, дахяк ундириш пайтида суиистеъмолликлар куп буларди, негаки маъмурий-молиявий солик идораларида муайян маош берилмасди. ахоли кулидаги шудгор ерлар хон хазинасининг асосий даромад манбаи ва халк фаровонлигининг мухим асоси булган. форсча "дахяк" (ундан бир) ёки арабча "ушр" деган соликни (чархпалак ёрдамида етиштирилган хосилдан эса бешдан бир кисм) …
4
га пешкаш килардилар, фавкулодда холларда дукон солиги олинарди. девонбеги амирликнинг солик ишларини идора килар ва узи соликлар руйхатини тузарди. унинг кул остидаги молия амалдорлари эса руйхат (кадастр), молиявий хисобот тузиш ва амир саройининг моддий кисми билан шугулланардилар. "арбоб" мехнат маж-буриятларининг кандай риоя этилаётганлигини текшириб борган. имомкулихон шу усулни куллаб, 1634-1638 йилларда кушкургонда арик каздирган. замондошларининг фикрича, бу иш унинг мархамати эмас, балки халк кулфати булган эди. арбоб хирож туплаш ва сугориш ишлари назоратига хам мутассадди эди. 1702-1711 йилларда хукмронлик килган убайдуллохон зодагонларнинг ер-мулкларига тажовуз килади :уларнинг ер-мулкларини тортиб олиб, уз сарой аёнларига ином этмокчи булади ва 1711 йилда уюштирилган фитна курбони булади. xix асрнинг биринчи ярмида хусусий ер эгаларидан олинган хирож солиги амир хазинасининг энг мухим даромади бўлган. негаки, хирож солигига тортиладиган ерлар хонлик дехконларига тегишли ерларнинг кўпчилик кисмини ташкил килган. хирож икки хил тарзда ундирилган: хирожи вазифа (белгиланган пул ёки муайян микдордаги дон) ва хирожи мукасама (ўриб олинган донга …
5
ллар ва бошка куйи лавозимдаги маoмурлар фойдасига муштак (муштдек) солиги йигилган. у хар бир хўжаликдан дон ёки жухорининг чорак киймати микдорида белгиланган. «амлок» солиги (арабча сув, кўчмас мулк маъносида) – дехконлар учун эгалик ота мерос бхлган ерлардан ва давлат ерларидан ундирилган. унинг таркибига сув хаки билан бирга ер хаки билан бирга ер хаки хам кирган. хирож солигида эса сув хакидангина иборат йигим бўларди, холос. бухородан галла ва пахтанинг хар 10 ботмонидан 3 ботмони ёки 3 ботмон сомондан 15 танга, хар таноб бедадан 20 танга, хар таноб узумдан 30 танга микдорида амлок солиги ундириш одат бўлган. (xix аср охирида бухоро ва кўкон тангасининг киймати 20 кумуш тийин бхлган). сайиидлар, хожалар, амирларнинг ерларидан энг кам солик (ушрия дея аталарди) олинган. улар хосилнинг 1/10 микдорида тўлар эдилар. бундан ташкари, соликларнинг хар кандай турларидан озод килинган хусусий ерлар («мулки хуррий») хам бор эди. вакф ерлари хам соликка тортилмасди. аммо, дехўонлар ер солиги ёки амлокдан …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ўзбекистон республикаси бюджет тизимининг пайдо бўлиши ва ривожланиши"

1353595898_40169.doc ўзбекистон республикаси бюджет тизимининг www.arxiv.uz режа: 1. туркистон генерал губернаторлиги, бухоро ва хива хонликлари умумдавлат молияси. 2. уларнинг даромадлари ва харажатлари. урта осиёдаги марказий давлат xvii-хviii асрда бухоро амирлигига, хива хонлигига ва кукон хонлигига булиниб кетган булса хам, бу даврда уччала хонликда соликлар аввалгидек сакланиб колди. асосий солик хирож ва закот булса-да уларга йигимларнинг кушимча турлари жорий килинди. кишлок хужалиги экинларидан олинадиган солик хирож булиб, у хосилнинг 1/5 кисмини ташкил калган. закот эса уй эгаларидан, хунарманд ва савдогарлардан олинган. закот учун йиллик даромаднинг киркдан бир кисми, яъни 2,5 фоизи туланган. бухорода хирождан ташкари капсан, муштак, доруга соликлари мавжуд булган. галла ва пах...

DOC format, 93.0 KB. To download "ўзбекистон республикаси бюджет тизимининг пайдо бўлиши ва ривожланиши", click the Telegram button on the left.