shaxsni evolyutsion jihatdan rivojlanishi

PPT 43 pages 361.5 KB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 361.5 KB

File type PPT

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

mavzu: pedagogika fanlarini o’qitish mazmuni 5-mavzu. shaxsni evolyutsion jihatdan rivojlanishi reja: shaxs nazariyalarining tarixi. shaxs nazariyalariga zamonaviy qarashlar. shaxs filogenezi va ontogenezi. individ, sub’yekt, shaxs, individuallik tushunchasi. shaxs nazariyalarining tarixi shaxs tushunchasi rus tilida «yuz», «soxta qiyofa» so‘zlaridan kelib chiqadi. qadimgi rus tilida «soxta qiyofa» so‘zi «rol», ya’ni, odam boshqalar bilan muloqotda bo‘lganida kiyib oladigan biror-bir ijtimoiy niqob ma’nosini anglatuvchi «rol»ni bildirar edi. lotincha “persone” so‘zi ham shu ma’noni anglatadi. per sonare – niqob ortidan so‘zlashish. qadimgi yunon, keyinchalik esa qadimgi rim teatrlarida akter sahnaga u yoki bu – yovuz, laganbardor, payg‘ambar, qahramon xarakterlari chizilgan niqobda chiqqanlar. niqobning bo‘yoqlari ijtimoiy funksiyani bajaruvchi, u yoki bu rolni ijro etayotgan insonning axloqiy belgilariga ishorat edi. qadimgi yunonistonda «shaxs» tushunchasiga mos keluvchi atama ishlab chiqilmagan edi. o‘zining betakror taqdiriga ega bo‘lgan shaxs haqida aflotun bilmas edi, bilishni ham xohlamasdi. uning o‘rnini ruh egallagan edi. arastuning «jon haqida» asari hozirgi zamon psixologiyasiga yo‘l ochib …

2 / 43

ini tutishni o‘rganadi. har bir kasb uchun, masalan, jamiyat a’zosi taqib yuradigan ma’lum niqob xosdir. shaxs xarakterini tashkil etuvchi bo‘lib hisoblanmaydi, lekin u bilan uzviy bog‘liq bo‘lib, ichki «men»ning himoyasi sifatida faoliyat yuritadi. ko‘pgina tillarda mavjud bo‘lgan «o‘zlikni yo‘qotish» iborasi o‘zining egallab turgan o‘rnini va darajasini yo‘qotishni bildiradi. sharq tillarida (xitoy, yapon) shaxs tushunchasi odamning yuzi bilan emas, balki butun tanasi bilan bog‘lanadi. evropa an’analarida yuz tana bilan birgalikda o‘rganiladi, chunki inson chehrasi ruhining timsolidir, xitoyliklar tafakkurida esa «yashovchanlik» tushunchasiga individning ham ma’naviy, ham vujudiy sifatlari kiradi. shu asosda, avval boshidan «shaxs» tushunchasiga ma’lum hayotiy rollarni ijro etganda o‘ziga xoslikka ega bo‘ladigan tashqi, yuzaki ijtimoiy obraz – qandaydir «shaxs», atrofdagilarga qaratilgan ijtimoiy yuz ifodasi kiritilgan edi. xix asrning dastlabki o‘n yilliklarida shaxs psixologiyasi muammolari bilan faylasuflar bilan bir qatorda shifokor-psixiatrlar ham shug‘ullana boshladi. ular birinchilar qatorida klinika sharoitlarida bemor shaxsi ustidan muntazam ravishda kuzatuvlar olib bordilar, uning xulq-atvorini yaxshiroq tushunish …

3 / 43

mal shaxsni yaxlit holda ta’riflash uchun juda qisqa va yetarli emas. bunday aniqlash turiga turli sharoitlarda aniq ifodalanuvchi, doimo ijobiy, «mutanosib» bo‘lgan shaxs xususiyatlari kiritilmagan edi. bularga misol qilib, layoqatlar, axloqiy sifatlar va boshqa shaxs xususiyatlarini keltirish mumkin. xx asrning dastlabki o‘n yilliklariga kelibgina, shaxs, ungacha inson holatlari va bilish jarayonlarini tadqiq etish bilan shug‘ullanayotgan psixologlar tomonidan o‘rganila boshladi. xx asrda psixologiyada tajriba tadqiqotlari jadal olib borilgani uchun, ularga farazlarni aniq tekshirish va asoslangan faktlarga ega bo‘lish maqsadida ma’lumotlarni matematik-statistika usulida hisoblash qo‘llanildi. shu asosda, psixologlar uchun uzoq yillar davomida mutanosib shaxsni tadqiq etishning ishonchli va valid test metodlarini ishlab chiqish birinchi navbatdagi vazifa bo‘lib qoldi. shaxsga tegishli bo‘lgan nazariyalar va konsepsiyalarni tasniflashga nisbatan yondashuvlarning turli xillari mavjud. r.s.nemov shaxsga doir nazariyalarning 48 tasini keltiradi, ularning har biri tasniflashga asos bo‘ladigan besh ko‘rsatkich bo‘yicha baholanishi mumkin. xulq-atvorni tushuntirib berish usuli; shaxs haqida ma’lumotlarga ega bo‘lish usuli; shaxsga burchak ostidan qarash; …

4 / 43

sperimentallarga bo‘lish mumkin. eksperimental shaxs nazariyalariga tajriba o‘tkazish yo‘li bilan to‘plangan ma’lumotlarni tahlil qilish va umumlashtirishga asoslangan nazariyalar, noeksperimentallarga esa – mualliflari ilmiy eksperimentga murojaat qilmasdan turib, hayotiy taassurotlarga, kuzatishlar va kundalik tajribalarga tayangan holda nazariy bilimlarni umumlashtiradigan nazariyalar kiradi. navbatdagi nazariyalarni tasniflashga asos bo‘lib xizmat qiladigan nuqtai nazar mualliflarning shaxsni tuzilmaviy xarakterga ega bo‘lgan yoki dinamik hosila sifatida tasvirlovchi qarashlardir. tuzilmaviy nazariyalar qatoriga tushunchalar tizimi yordamida tasvirlanuvchi shaxs tuzilishini aniqlash asosiy muammo bo‘lib hisoblanadigan nazariyalar kiritiladi. dinamik nazariyalar deb asosiy mavzusi shaxs taraqqiyotida qayta tuzish, o‘zgartirish, ya’ni, uning dinamikasiga taalluqli bo‘lgan nazariyalarga aytiladi. shuningdek, yosh va pedagogik psixologiyada yuzaga kelgan bir qator shaxs nazariyalari mavjud. bunday nazariyalar shaxs taraqqiyotining inson tug‘ilganidan boshlab maktabni bitirishigacha bo‘lgan, chegaralangan yosh davrini ko‘rib chiqishga asoslangan. bundan tashqari, mualliflari o‘z oldilariga shaxs taraqqiyotini insonning butun umri davomida kuzatish funksiyasini qo‘ygan nazariyalar ham mavjud. shaxs nazariyalarini tasniflash uchun asos bo‘ladigan yana bir holat, bu nazariyalardagi …

5 / 43

riga baho berishning ikkinchi usuli barcha odamlarni tipologik guruhlarga birlashtirishdan iborat. bunda bir xil tipologik guruhga tegishli bo‘lgan odamlar yaqin psixologik xususiyatlarga ega bo‘ladilarva ular o‘zlarining xulq-atvori bilan bir-birlariga juda o‘xshash bo‘ladilar. r.s.nemov tomonidan ko‘rib chiqilgan shaxs nazariyalarining tasniflaridan tashqari, boshqa tasniflar ham mavjud. shulardan biri b.v.zeygarnik tomonidan ko‘rib chiqilgan mavjud bo‘lgan shaxs nazariyalarini mazmun-mohiyat va tarixiy tamoyillarda, ularning yuzaga kelishi va taraqqiyoti sharoitlariga bog‘liq holda o‘rganishdir. bunda nazariyalarning quyidagi guruhlari ajratiladi: freydizm va neofreydizmning shaxs nazariyalari, shaxsning umuminsoniy nazariyalari, ekzistensial psixologiyaning shaxs nazariyalari, fransuz ijtimoiy maktabining shaxs nazariyalari va boshqalar. shaxs nazariyalariga zamonaviy qarashlar amerikalik psixolog g.ollport va ingliz psixologi r.kettel tomonidan ishlab chiqilgan shaxs xislatlari nazariyasi shaxs xislati deganda inson tomonidan hayoti davomida uning tajribasi, irsiyati va organizmining fiziologik xususiyatlari asosida egallanadigan barqaror xossa tushuniladi. shaxs xislatlariga xarakter xislatlari kiradi. g.ollport tan olgan shaxs xislatlarini aniqlash va baholashning usullaridan biri chet tilini o‘rganishga, shaxsni har tomonlama ta’riflash mumkin …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shaxsni evolyutsion jihatdan rivojlanishi"

mavzu: pedagogika fanlarini o’qitish mazmuni 5-mavzu. shaxsni evolyutsion jihatdan rivojlanishi reja: shaxs nazariyalarining tarixi. shaxs nazariyalariga zamonaviy qarashlar. shaxs filogenezi va ontogenezi. individ, sub’yekt, shaxs, individuallik tushunchasi. shaxs nazariyalarining tarixi shaxs tushunchasi rus tilida «yuz», «soxta qiyofa» so‘zlaridan kelib chiqadi. qadimgi rus tilida «soxta qiyofa» so‘zi «rol», ya’ni, odam boshqalar bilan muloqotda bo‘lganida kiyib oladigan biror-bir ijtimoiy niqob ma’nosini anglatuvchi «rol»ni bildirar edi. lotincha “persone” so‘zi ham shu ma’noni anglatadi. per sonare – niqob ortidan so‘zlashish. qadimgi yunon, keyinchalik esa qadimgi rim teatrlarida akter sahnaga u yoki bu – yovuz, laganbardor, payg‘ambar, qahramon xarakterlari chizilgan niqobda chiqqan...

This file contains 43 pages in PPT format (361.5 KB). To download "shaxsni evolyutsion jihatdan rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: shaxsni evolyutsion jihatdan ri… PPT 43 pages Free download Telegram