muhammadrizo ogahiy hayoti va ijodi

DOCX 30 стр. 38,8 КБ Бесплатная загрузка

30 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 38,8 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 30

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 30

adib hayoti va ijodi | ogahiy – muhammad rizo erniyozbek o'g'li ogahiy (1809-1874) ogahiy hayoti va ijodi – yoshlar tarbiyasi uchun namuna mashhurligiga ko‘ra, uch toifa shoirlar bor. birinchisi hayot davrida mashhur bo‘lib, keyin unutilgan. ikkinchisi hayotligida nomi chiqmasa-da, vafotidan so‘ng dovrug‘ qozongan. uchinchisi foniy hayotidayoq boqiy nom qozongan. muhammadrizo ogahiy (1809 – 1874) so‘nggi toifaga mansub shoirdir. xiva xonligi davrida turkiy tilda eng ko‘p bitilgan nazmiy va nasriy asarlarning muallifi, turkiy til tarjimonlik maktabining zahiriddin muhammad bobur lafzi bilan aytganda “eng ko‘b va eng xo‘b” ijodkori va peshqadami edi. o‘zbekiston respublikasi prezidentining 2020 yil 20 may kuni “adiblar xiyoboni”ga tashrifi chog‘ida adabiyot tarixida munosib o‘rin tutgan ijodkorlar asarlarini o‘rganish va targ‘ib etish, yoshlarning ongiga singdirish vazifalari bo‘yicha toshkent davlat sharqshunoslik universiteti jamoasiga “ogahiy hayoti va ijodi – yoshlar tarbiyasi uchun namuna” yo‘nalishi berildi. mumtoz shoir, sermahsul tarjimon, xassos muarrix, davlat arbobi – mirob, xiva shahri ichan-qal’a devoriy naqshin binolarining …

2 / 30

, ya’ni debochada shoir o‘z hayoti va ijodi haqida ma’lumot berib,ogahiy ham birlamchi manbalarni devoni “ta’viz ul-oshiqin”(oshiqlar tumori) da keltiradi.sayyid muxammadxon hukmronligi davrida, uning shogirdi, taxt vorisi muhammad rahim ii – feruz (1864-1910) farmoniga ko‘ra tuzilgan. devon 1288 / 1872-1873 oldin tuzilgan bo‘lib, 810 ta forsiy va turkiy she’r – 18000 misradan tarkib topgan. hozirda devonning 10 ta qo‘lyozmasi va 2 ta toshbosma nashrlari mavjud. bugungi ko‘rsatuvimiz, bobomiz ogahiy o‘z hayot, faoliyat va ijodlarini o‘zlari devonda tavsif qilgan yo‘ldan boramiz: ogahiy o‘zbek elining qiyot urug‘idan bo‘lib, uning hayotida shermuhammad munis katta rol o‘ynagan. birinchi navbatda, shoir devonida yoshlik chog‘idan ilmga chanqoqligini, shoiru olimlar davrasida bo‘lishga intilganini yozgan. u maktabni tugatgandan so‘ng, madrasanishinlik, zamonaviy til bilan aytganda oliy ta’lim muassasasiga o‘qishga kirib, ilm olishni davom ettirganini yozadi.ogahiy odatdagi 7-8, 10-11 yoki 12-13 baytlik g‘azallar yozish tartibini buzib, mazmun talabi bilan 20 baytlik va 23 baytlik g‘azallar yozdi. rahnamosi, maslakdoshi, shogirdining – …

3 / 30

qo‘ng‘irotlar sulolasining alisher navoiyga ergashish adabiy prosopografiyasining boshida shermuhammad munis (1778 – 1829) turgan edi. shoir navoiyni ma’nan ustoz va piri deb biladi. aynan munis ijodi ogahiyni navoiy ijodiga bog‘lovchi ko‘prik vazifasini bajargan. chunki munis muhammadrizo ogahiyning ustozigina emas, rahnamosi ham bo‘lgan. ogahiy navoiy singari otadan erta yetim qolgan. hazrat alisher tarbiyasiga tog‘alari – yetuk shoirlar mirsaid kobuliy va muhammadali g‘aribiylarning ta’siri kuchli bo‘lganidek, munis ham muhammadrizoning tog‘asi sifatida uning hayoti va ijodida yetakchi shaxs edi. u “dastparvardai munis” ekanligini, tog‘asining devoniga o‘xshatib debocha yozganidan bilsa bo‘ladi. muhammadrahimxon i munisga, husayn boyqaro (1469-1506) alisher navoiyga homiylik qilganidek, muhammadrahimxon ii ogahiyga rahnamolik qilgan. shuning natijasida munis saroy mushoiralariga jiyani, amakizodasi muhammadrizo ogahiyni jalb qila olgan. ogahiy iqtidori va fenomenal mehnatkashligi bilan muhammadrahimxonii davriga kelib, sadrnishin martabasida erishadi: “mirobliq mansab-i oliysig‘a mansub va sadrnishinlik martaba-yi mutolisig‘a mansubdurman”. adabiyotshunoslar ikki shoirning lirikasi bilan yaqindan tanishgach, alisher navoiy ijodidan so‘ng barakali ijod qilgan sa’natkor …

4 / 30

hiy lirikasi yangi davrning “qayta quruvchisi” edi, uning so‘zlaridan foydalanib, muhammadrahimxon ii feruz (1864 – 1910) xorazm adabiy muhitini yaratgan. navoiyning purhikmat so‘zlari xuroson va movarounnahr, jumladan, qo‘qon xonligi hudularida joylashgan me’moriy yodgorliklarida hali-hanuz aks-sado bermoqda. ichan-qa’la majmuasidagi eng ko‘p epigrafik yozuvlar ogahiy qalamiga mansub. shoirning so‘zlari vositasida feruz, devorlarda ham insonlarni ilmga targ‘ib qilgan. vengriya olim a.vamberi shunday deb yozgandi: istalgan ma’rifatli millatga nisbatan o‘rta osiyolik ko‘chmanchining musiqa va xalq turkiy she’riyatiga berilishi nisbatan kuchlidir. qo‘qon, buxoro va qashqarga nisbatan xiva xonligida bunday ehtiros yanada yuksakroqdir. 2. sermahsul va serqirra tarjimon ogahiy xiva xonligi qo‘ng‘irotlar sulolasining fors tilidan turkiy tilga tarjima qiluvchi tarjimonlar maktabining peshqadami edi. uning tarjimonlik faoliyatiga nazar tashlaydigan bo‘lsak, u ijodining ilk yillarida fors tilidan tarixiy asarlarni tarjima qilishdan boshlagan va mahorati oshib borgan sayin badiiy asarlarni nazmdan nazmga o‘girgan. bugungi kunga kelib, ogahiyning hayoti va ijodining salmoqli qismi yaxshi o‘rganilgan. ammo adibning tarjima asarlarini zamonaviy …

5 / 30

uzakichilik hisoblanadi”. ushbu iqtibosda keltirilgan ma’lumotlardan ma’lum bo‘ladiki, ogahiy mirxondning “ravzat al-safo” asarini ko‘p yillar davomida tarjima qilgan va boshqa tarjimonlarga ham bosh-qosh bo‘lgan. ogahiy fors tilidan o‘n sakkizta va usmoniy turkchasidan bitta asar tarjima qilgan[1]. xivashunos olim yu. bregel tarjima asarlarning yillar ketma-ketligini aniqlashga qiynalgan edi[2]. ammo, ogahiyshunos olim n. toshev bu xronologiyani shoir o‘z devonida ketma-ketlikda berganligini aniqlagan[3]. asar nomlarining devondagi ketma-ketligi, ularning qo‘lyozmalari va qayerda saqlanishi haqida ma’lumotlarni keltiramiz: 1) ravzat al-safo’ – mirxond muhammad ibn xovandshoxning (1433/ 4–1498) tarixiy asari. asar 7 jilddan iborat, ogahiy asarning ikkinchi jild ikkinchi qismini va uchinchi jildni tarjima qilgan[4]. umumiy 7 ta qo‘lyozmasi bor. ikkinchi jildning 3 ta qo‘lyozmasi o‘zbekiston respublikasi fanlar akademiyasi abu rayhon beruniy nomidagi sharqshunoslik institutida (o‘zr fa shi) va bittasi rossiya milliy kutubxonasida (rmk) saqlanadi[5]. uchinchi jild 4 ta nusxada o‘zr fa shi fondlarida saqlangan holda, bizgacha yetib kelgan[6]. 2) nodirnoma. muhammad mahdiy astrabodiy ibn muhammad …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 30 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "muhammadrizo ogahiy hayoti va ijodi"

adib hayoti va ijodi | ogahiy – muhammad rizo erniyozbek o'g'li ogahiy (1809-1874) ogahiy hayoti va ijodi – yoshlar tarbiyasi uchun namuna mashhurligiga ko‘ra, uch toifa shoirlar bor. birinchisi hayot davrida mashhur bo‘lib, keyin unutilgan. ikkinchisi hayotligida nomi chiqmasa-da, vafotidan so‘ng dovrug‘ qozongan. uchinchisi foniy hayotidayoq boqiy nom qozongan. muhammadrizo ogahiy (1809 – 1874) so‘nggi toifaga mansub shoirdir. xiva xonligi davrida turkiy tilda eng ko‘p bitilgan nazmiy va nasriy asarlarning muallifi, turkiy til tarjimonlik maktabining zahiriddin muhammad bobur lafzi bilan aytganda “eng ko‘b va eng xo‘b” ijodkori va peshqadami edi. o‘zbekiston respublikasi prezidentining 2020 yil 20 may kuni “adiblar xiyoboni”ga tashrifi chog‘ida adabiyot tarixida munosib o‘rin tutgan ijod...

Этот файл содержит 30 стр. в формате DOCX (38,8 КБ). Чтобы скачать "muhammadrizo ogahiy hayoti va ijodi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: muhammadrizo ogahiy hayoti va i… DOCX 30 стр. Бесплатная загрузка Telegram