ix–xiv asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi

PPTX 35 sahifa 15,0 MB Bepul yuklash

35 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 15,0 MB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 35

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 35

ix-xiv asrlarda o'rta osiyoning tarixiy geografiyasi ix–xiv asrlar o‘rtalarida o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi 1. kirish – ix–xiv asrlar o‘rta osiyoning ahamiyati. 2. somoniylar davrida hududiy tuzilish va shaharlar. 3. qoraxoniylar va g‘aznaviylar davrida o‘zgarishlar. 4. xorazmshohlar davlati va iqtisodiy yuksalish. 5. mo‘g‘ullar istilosi va oqibatlari. 6. xiv asrda tiklanish va madaniy jonlanis h. 7. xulosa. reja: kirish ix–xiv asrlar o‘rta osiyo tarixida nihoyatda muhim davr bo‘lib, bu davrda mintaqa siyosiy, iqtisodiy va madaniy jihatdan katta o‘zgarishlarni boshdan kechirdi. arab xalifaligining hukmronligi zaiflashib, mahalliy sulolalar — somoniylar, qoraxoniylar, g‘aznaviylar, saljuqiylar, xorazmshohlar hamda keyinchalik mo‘g‘ullar davlati hukmronligi davrida o‘rta osiyo o‘zining tarixiy geografik ko‘rinishini shakllantirdi. bu davrda o‘rta osiyo nafaqat siyosiy jihatdan, balki savdo yo‘llari, sug‘orish tizimlari, shaharsozlik va madaniyat markazlari jihatidan ham katta rivojlanishga erishd i. somoniylar davrida (ix–x asrlar) o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi somoniylar davlati (819–999 yillar) movarounnahr va xuroson hududlarini o‘z ichiga olgan. poytaxt dastlab buxoro, ba’zida samarqand bo‘lgan. …

2 / 35

orish tizimlari kengaygan somoniylar zamonida buxoro va samarqand “markaziy shaharlar” (madina), atrofdagi kichik qishloqlar esa “rabod” deb atalgan. bu shaharsozlik tizimi keyingi asrlarda ham saqlanib qoldi. somoniylar davrida shaharlarning ierarxiyasi shakllangan somoniylar siyosati natijasida o‘rta osiyoda islom dini to‘liq hukmronlikka erishdi. shaharlar markazida masjid, madrasa va xonaqohlar barpo etilib, ular atrofida yangi mahallalar paydo bo‘ldi. islom dini butun mintaqaga keng yoyilgan x asrda samarqand, buxoro, termiz va farg‘ona orqali o‘tuvchi yo‘nalish xitoy, hindiston, eron va vizantiya bilan savdo aloqalarini ta’minlagan. buyuk ipak yo‘li o‘rta osiyodan o‘tgan asosiy savdo yo‘li bo‘lgan somoniy tangalari xalqaro muomalada yuritilgan somoniylar zarb etgan kumush dirhamlar sharqiy turkiston, eron, hatto rossiyaning shimoliy viloyatlarida ham topilgan. bu o‘rta osiyoning iqtisodiy qudratini ko‘rsatadi. qoraxoniylar davlati (x–xi asrlar) x asr oxirida somoniylar zaiflashgach, ularning o‘rnini turkiy kelib chiqishga ega qoraxoniylar egalladi. bu sulola farg‘ona vodiysi, yettisuv (hozirgi qozog‘iston janubi) va sharqiy turkiston hududlarida vujudga kelgan edi. qoraxoniylar davrida o‘rta …

3 / 35

ar shaharsozligi yangi bosqichga chiqdi g‘aznaviylar va saljuqiylar davri (xi–xii asrlar) xi asr boshida g‘aznaviylar imperiyasi (mahmud g‘aznaviy boshchiligida) xuroson, balx va termizgacha bo‘lgan hududlarni egalladi. bu davrda o‘rta osiyoning janubiy qismlari — xuroson va to‘hariston — g‘aznaviylar ta’sirida bo‘lgan, shimoliy hududlar esa qoraxoniylar nazorati ostida edi. keyinchalik saljuqiylar imperiyasi paydo bo‘lib, xi asrning o‘rtalaridan o‘rta osiyoning katta qismini egalladi. saljuqiylar davrida o‘rta osiyo sharq va g‘arb o‘rtasidagi strategik savdo yo‘llari chorrahasiga aylandi. shaharlar: samarqand, buxoro, marv, nishopur, hirot — madaniy va iqtisodiy markazlar sifatida rivojlandi. xorazmshohlar davlati davrida (xii – xiii asr boshi) xii asr oxiriga kelib, xorazmshohlar davlati o‘rta osiyo tarixida muhim o‘rin egalladi. uning markazi dastlab urganch (gurganj) shahri bo‘lib, keyinchalik u eng yirik savdo, ilm-fan va madaniyat markaziga aylangan. xorazmshohlar davlatining tarkibiga quyidagi hududlar kirgan: xorazm, movarounnahr, xuroson, balx, to‘hariston, eronning shimoli, hatto kavkazgacha bo‘lgan yerlar. davlat geografiyasi jihatidan amudaryo havzasi va uning deltasida joylashgan sug‘oriladigan …

4 / 35

sh tizimlari buzildi; ko‘plab aholi punktlari yo‘qoldi; savdo yo‘llari uzildi. shunga qaramay, mo‘g‘ullar hukmronligi davrida (xiii–xiv asrlar) ilxoniylar, chig‘atoy ulusi kabi siyosiy birliklar shakllandi. movarounnahr chig‘atoy ulusiga qarashli bo‘lib, poytaxti samarqand edi. sug‘orish inshootlari buzilib, amudaryoning yo‘nalishi o‘zgargan, ko‘plab vohalar cho‘lga aylangan. bu holat xorazm va marv atrofida ayniqsa kuchli sezilgan. mo‘g‘ullar istilosi ekologik halokatga sabab bo‘lgan chingizxon vafotidan so‘ng, o‘rta osiyo chig‘atoy ulusiga kiritildi. samarqand va toshkent bu ulusning siyosiy markazlaridan biri edi. mo‘g‘ullar o‘rta osiyoni uluslar asosida bo‘lgan boshqaruvga ajratgan xiv asr o‘rtalarida o‘rta osiyoning tiklanishi xiv asr o‘rtalariga kelib, o‘rta osiyo mo‘g‘ullar hukmronligidan sekin-asta tiklana boshladi. ayniqsa samarqand, buxoro, toshkent, termiz, hirot kabi shaharlar qayta qurilib, iqtisodiy va madaniy hayot jonlandi. bu davrda amir temur (1336–1405) siyosiy maydonga chiqib, o‘rta osiyo hududini birlashtirish yo‘lida harakat qildi. xiv asr o‘rtalari va ikkinchi yarmi o‘rta osiyoning yangi siyosiy va geografik birlashuvi davriga tayyorgarlik bosqichi bo‘ldi. ilm-fan markazlari kengayishi buxoro …

5 / 35

o o‘z naqshlarini qo‘shgan. madaniy aloqalar mintaqaviy uyg‘unlikni kuchaytirgan buxoro, termiz, nishopur va marvdagi madrasalar nafaqat ilm maskani, balki diniy-ma’naviy birlik markazlari ham bo‘lgan. bu joylardan ko‘plab faqihlar, mufassirlar va tarixchilar yetishib chiqqan. diniy-ma’rifiy markazlar xalqni birlashtirgan movarounnahr atamasi geografik chegaraga ega bo‘lgan “movarounnahr” — “amudaryoning narigi tomoni” degan ma’noni bildirgan bo‘lib, arablar bu nomni amudaryoning shimolidagi yerlar (buxoro, samarqand, shosh, farg‘ona) uchun ishlatgan. bu atama ix asrda rasmiy geografik nom sifatida shakllandi. amudaryo va sirdaryo oralig‘i o‘rta osiyo sivilizatsiyasining markazi bo‘lgan somoniylar, qoraxoniylar va xorazmshohlar davrida bu ikki daryo oralig‘i asosiy siyosiy, iqtisodiy va madaniy o‘choq sifatida qaralgan. dehqonchilik, shaharsozlik va savdo aynan shu hududda eng rivojlangan. zarafshon vodiysi eng zich sug‘orilgan va aholi yashaydigan hudud edi buxoro, samarqand va kattaqo‘rg‘on shu vohada joylashgan bo‘lib, zarafshon daryosi orqali suv oluvchi tarmoqlar o‘rta osiyoning eng murakkab irrigatsiya tizimini tashkil etgan. qoraxoniylar davrida farg‘ona vodiysi yettisuv bilan bog‘lanib, turkiy qabilalarning islomlashuvi …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 35 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ix–xiv asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi" haqida

ix-xiv asrlarda o'rta osiyoning tarixiy geografiyasi ix–xiv asrlar o‘rtalarida o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi 1. kirish – ix–xiv asrlar o‘rta osiyoning ahamiyati. 2. somoniylar davrida hududiy tuzilish va shaharlar. 3. qoraxoniylar va g‘aznaviylar davrida o‘zgarishlar. 4. xorazmshohlar davlati va iqtisodiy yuksalish. 5. mo‘g‘ullar istilosi va oqibatlari. 6. xiv asrda tiklanish va madaniy jonlanis h. 7. xulosa. reja: kirish ix–xiv asrlar o‘rta osiyo tarixida nihoyatda muhim davr bo‘lib, bu davrda mintaqa siyosiy, iqtisodiy va madaniy jihatdan katta o‘zgarishlarni boshdan kechirdi. arab xalifaligining hukmronligi zaiflashib, mahalliy sulolalar — somoniylar, qoraxoniylar, g‘aznaviylar, saljuqiylar, xorazmshohlar hamda keyinchalik mo‘g‘ullar davlati hukmronligi davrida o‘rta osiyo o‘zini...

Bu fayl PPTX formatida 35 sahifadan iborat (15,0 MB). "ix–xiv asrlarda o‘rta osiyoning tarixiy geografiyasi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ix–xiv asrlarda o‘rta osiyoning… PPTX 35 sahifa Bepul yuklash Telegram