ma’lumot bazasi tizimining arxitekturasi

PPTX 16 pages 3.9 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.9 MB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

prezentatsiya powerpoint mavzu ma’lumot bazasi tizimining arxitekturasi. relyatsion ma’lumot modeli. ma’lumotlar bazasida munosabatlar. tranzaksiyalarni boshqarishda oddiy so‘rovlar ma’lumot bazasi tizimining arxitekturasi. ma’lumot bazasi tizimining arxitekturasi – bu ma’lumotlarni saqlash, boshqarish va qayta ishlash jarayonlarini tashkil etuvchi tuzilmadir. odatda, arxitektura bir necha asosiy qatlamlardan iborat: foydalanuvchi interfeysi: bu qatlam foydalanuvchilarga ma’lumotlarga kirish imkonini beruvchi grafik yoki matnli interfeyslarni o'z ichiga oladi. foydalanuvchilar so'rovlar, hisobotlar va boshqa ma’lumotlarni ko'rish uchun ushbu qatlamdan foydalanadilar. maqsadli dastur qatlami: bu qatlam foydalanuvchilar va ma’lumot bazasi o'rtasidagi o'zaro aloqalarni boshqaradi. u ma’lumotlarni so'rash, kiritish va yangilash kabi operatsiyalarni amalga oshiradi. dasturiy ta'minot foydalanuvchi talablarini qondirish uchun turli dasturlash tillarida yozilishi mumkin. ma’lumotlar qatlami: bu qatlam ma’lumotlar saqlanadigan joyni tashkil etadi. ma’lumotlar ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimi (dbms) tomonidan boshqariladi va turli formatlarda saqlanishi mumkin (masalan, relatsion, nosql, graf va boshqalar). 4. ma’lumotlar bazasi boshqaruv tizimi (dbms): bu tizim ma’lumotlar bazasini boshqarish, saqlash va qayta ishlash jarayonlarini ta'minlaydi. …

2 / 16

not va ma’lumotlar bazasi alohida joylashadi. bu model yirik va murakkab tizimlar uchun mos keladi va ko'proq masofaviy ishlash imkoniyatlarini taqdim etadi. mikroxizmatlar arxitekturasi: zamonaviy dasturlar uchun qo'llaniladigan yondashuv bo'lib, har bir xizmat mustaqil ishlaydi va o'z ma’lumotlariga ega bo'ladi. bu arxitektura kengaytirilishi va yangilanishi oson. ma’lumot bazasi tizimining arxitekturasi uning samaradorligini, ishonchliligini va foydalanuvchilarga qulayligini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi relyatsion ma’lumot modeli. relyatsion ma’lumot modeli – bu ma’lumotlarni saqlash va tashkil etish uchun ishlatiladigan model bo'lib, u ma’lumotlarni jadvallar (yoki relatsiyalar) ko'rinishida ifodalaydi. relyatsion ma’lumot modelining asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat: asosiy tushunchalar jadval (relatsiya): ma’lumotlar jadval ko'rinishida tuziladi, har bir jadval bir yoki bir nechta ustunlardan (atributlardan) iborat bo'ladi. jadvalning har bir qatori bir ma’lumot to'plamini ifodalaydi. ustunlar (atributlar): jadvaldagi ustunlar ma’lumotlar turini belgilaydi. har bir ustun ma’lum bir turdagi ma’lumotlarni saqlaydi (masalan, raqamlar, matnlar, sanalar). qatorlar (tufayli): har bir jadvaldagi qatorlar bir ma’lumot to'plamini (yoki yozuvni) ifodalaydi. har …

3 / 16

sql tili ishlatiladi. bu til yordamida ma’lumotlar bazasi ustida har xil operatsiyalarni (kiritish, yangilash, o'chirish, so'rash) amalga oshirish mumkin. nozaktalik: relyatsion model nazorat qilish va ma’lumotlarni manipulyatsiya qilishda yuqori darajadagi nazoratni ta'minlaydi. bu, ma’lumotlar ustida qo'shimcha cheklovlar (masalan, noyob qiymatlar, cheklovlar) qo'yish imkonini beradi. foydalanish relyatsion ma’lumot modeli ko'plab sohalarda keng qo'llaniladi, jumladan: biznes va moliya sog'liqni saqlash ta'lim e-tijorat tashkilotlar boshqaruvi ushbu modelning afzalliklari orasida oddiylik, moslashuvchanlik va ma’lumotlarni oson boshqarish imkoniyatlari mavjud. relyatsion ma’lumot modeli, shuningdek, murakkab ma’lumotlar tuzilmalarini saqlash va qayta ishlashda samarali bo'ladi. ma’lumotlar bazasida munosabatlar. ma'lumotlar bazasida munosabatlar (yoki "relationships") turli jadval va ma'lumotlar orasidagi bog‘lanishlarni aniqlash uchun ishlatiladi. ma'lumotlar bazasida munosabatlar uch asosiy turga bo'linadi: birga-bir munosabatlar (one-to-one): birga-ko'p munosabatlar (one-to-many): ko'pga-ko'p munosabatlar (many-to-many): birga-bir munosabatlar (one-to-one relationship) bu munosabatda ikkita jadval o‘zaro bir-biriga mos tushadi, ya'ni bir jadvaldagi bir yozuv boshqa jadvaldagi faqat bitta yozuv bilan bog'lanadi. bu munosabat unique kalitlar va primary …

4 / 16

mary key va foreign key lar ishlatiladi. misol: buyurtmachilar va buyurtmalar jadvali. har bir buyurtmachining ko‘plab buyurtmalari bo'lishi mumkin, ammo har bir buyurtma faqat bitta buyurtmachiga tegishli. bu munosabatda buyurtmalar jadvalida buyurtmachi idsi foreign key sifatida saqlanadi, bu orqali jadvalda bog'lanish o'rnatiladi. ko'pga-ko'p munosabatlar (many-to-many relationship) ko‘pga-ko‘p munosabatlarda ikkala jadvaldagi yozuvlar ham bir-biriga mos ravishda bog‘lanishi mumkin. bunday munosabatni amalga oshirish uchun ko‘pincha uchinchi yordamchi jadval (oraliq jadval) qo‘llaniladi. misol: talabalar va kurslar jadvallari. har bir talaba bir nechta kursni tanlashi, va har bir kursda bir nechta talaba o‘qishi mumkin. bu holatda, talabalar-kurslar yordamchi jadvali yaratiladi, bunda talaba va kurslar o‘rtasidagi ko‘pga-ko‘p munosabatlarni ifodalaydi. talaba id va kurs id bu yordamchi jadvalda foreign key sifatida saqlanadi. tranzaksiyalarni boshqarishda oddiy so‘rovlar tranzaksiyalarni boshqarishda oddiy so‘rovlar (sql queries) yordamida ma'lumotlarni manipulyatsiya qilish, ularni qo‘shish, o‘zgartirish yoki o‘chirish imkoniyati mavjud. bu so‘rovlar orqali tranzaksiyalarni amalga oshirishda aniqlik va izchillikni ta'minlash mumkin. quyida tranzaksiyalar …

5 / 16

motlar bazasi izchil holatda qolishi kerak. isolation (izolyatsiya): bir tranzaksiya davomida boshqa tranzaksiyalar uning natijasiga ta'sir qilmasligi kerak. durability (mustahkamlik): tranzaksiya muvaffaqiyatli yakunlanganidan so‘ng, uning natijalari barqaror saqlanadi. sql’da tranzaksiyalarni boshqarish uchun quyidagi asosiy operatorlardan foydalaniladi: begin yoki start transaction: tranzaksiyani boshlash uchun ishlatiladi. tranzaksiya doirasida bajariladigan barcha operatsiyalar ushbu buyruqdan so‘ng qo‘llaniladi. begin; -- yoki start transaction; commit: tranzaksiyani yakunlash va o‘zgarishlarni ma'lumotlar bazasiga saqlash uchun ishlatiladi. tranzaksiya muvaffaqiyatli yakunlanganda commit orqali o‘zgartirishlar barqaror saqlanadi. commit; ma'lumotlar bazasida tranzaksiyalarni boshqarish orqali ma'lumotlarni izchil va xavfsiz saqlash, o'zgarishlarni qat'iy nazorat qilish mumkin. tranzaksiyalar acid xususiyatlariga tayanib, barcha amallarni yoki to'liq amalga oshirish yoki to'liq bekor qilish imkonini beradi, bu esa ma'lumotlarning yaxlitligi va izchilligini ta'minlaydi. tranzaksiya boshqarishda begin, commit, rollback, va savepoint kabi buyruqlardan foydalaniladi, bu esa jarayonni to'liq nazorat qilishga yordam beradi. yaxshi boshqaruv amaliyotlari bilan tranzaksiyalarni samarali va xavfsiz amalga oshirish mumkin. xulosa thank you image2.jpeg image11.jpeg image12.jpeg …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma’lumot bazasi tizimining arxitekturasi"

prezentatsiya powerpoint mavzu ma’lumot bazasi tizimining arxitekturasi. relyatsion ma’lumot modeli. ma’lumotlar bazasida munosabatlar. tranzaksiyalarni boshqarishda oddiy so‘rovlar ma’lumot bazasi tizimining arxitekturasi. ma’lumot bazasi tizimining arxitekturasi – bu ma’lumotlarni saqlash, boshqarish va qayta ishlash jarayonlarini tashkil etuvchi tuzilmadir. odatda, arxitektura bir necha asosiy qatlamlardan iborat: foydalanuvchi interfeysi: bu qatlam foydalanuvchilarga ma’lumotlarga kirish imkonini beruvchi grafik yoki matnli interfeyslarni o'z ichiga oladi. foydalanuvchilar so'rovlar, hisobotlar va boshqa ma’lumotlarni ko'rish uchun ushbu qatlamdan foydalanadilar. maqsadli dastur qatlami: bu qatlam foydalanuvchilar va ma’lumot bazasi o'rtasidagi o'zaro aloqalarni boshqaradi. u ma’lumotl...

This file contains 16 pages in PPTX format (3.9 MB). To download "ma’lumot bazasi tizimining arxitekturasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ma’lumot bazasi tizimining arxi… PPTX 16 pages Free download Telegram