oracle ma’lumotlar bazasi tizimining arxitekturasi

PDF 15 pages 363.8 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 363.8 KB

File type PDF

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (4 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

o‘zbekiston respublikasi oliy ta‘lim, fan va innovatsiyalar vazirligi farg‘ona davlat texnika universiteti “axborot texnologiyalari va telekommunikatsiya” fakulteti “dasturiy injiniring” kafedrasi “backend ilovalar yaratish” fanidan mustaqil ish bajardi: abdumutalipov sh 650-22-guruh qabul qildi: xayitov a farg‘ona 2025 1-mavzu: backend tushunchasi – server va mijoz o‘rtasidagi aloqa, oddiy “hello world” server yaratish reja 1. backend dasturlash tushunchasi va uning zamonaviy axborot tizimidagi o‘rni 2. server va mijoz (client–server architecture) o‘rtasidagi aloqa tamoyillari 3. http protokoli: asosiy tushunchalar, metodlar va ishlash mexanizmi 4. backend texnologiyalari: node.js, python (django/flask), java (spring), php (laravel) haqida umumiy ma’lumot 5. amaliy qism: oddiy “hello world” server yaratish (node.js va python misolida) 1. backend dasturlash tushunchasi va uning zamonaviy axborot tizimidagi o‘rni zamonaviy raqamli ekotizimda dasturiy ta’minot ikki asosiy qatlamga bo‘linadi: foydalanuvchi bilan bevosita muloqot qiluvchi frontend qatlami va ma’lumotlar, biznes mantiq hamda serverdagi jarayonlarni boshqaruvchi backend qatlami. backend dasturlash — bu foydalanuvchining ko‘ziga ko‘rinmaydigan, ammo butun tizimning …

2 / 15

hlilik, uzluksizlik va masshtablanuvchanlik tamoyillariga asoslanishi aytiladi. backend tizimlarning o‘rni haqida gap ketganda, zamonaviy web va mobil ilovalarning deyarli barchasi majburiy ravishda backend xizmatiga tayanishini ta’kidlash lozim. masalan, foydalanuvchi telegram yoki instagram kabi ilovalardan biror kontentni yo‘qotmasdan foydalanishi uchun barcha ma’lumotlar markaziy serverlarda saqlanadi. backend server foydalanuvchi yuborgan so‘rovlarni qabul qiladi, kerakli ma’lumotlarni tekshiradi, ma’lumotlar bazasiga murojaat qiladi va natijani qaytaradi. shu jarayonda backendning ishonchli ishlashi butun xizmatning sifatiga bevosita ta’sir qiladi. backend strukturasida asosiy komponentlar mavjud: 1. server — backend kodlari bajariladigan muhit. bu fizik kompyuter, virtual server yoki bulutli xizmat bo‘lishi mumkin. 2. ma’lumotlar bazasi — barcha axborotlar saqlanadigan joy. mysql, postgresql, mongodb kabi texnologiyalar keng qo‘llanadi. 3. api (application programming interface) — frontend yoki boshqa ilovalarga xizmat ko‘rsatish interfeysi. 4. biznes mantiq — foydalanuvchi so‘rovlariga ishlov berishdagi qoidalar, algoritmlar. 5. xavfsizlik moduli — autentifikatsiya, avtorizatsiya, shifrlash, xavfsizlik devorlariga oid mexanizmlar. backend tizimlarining bugungi dasturchilik infratuzilmasidagi o‘rni ayniqsa …

3 / 15

arga bir vaqtning o‘zida xizmat berish backend serverlarning imkoniyatiga bog‘liq. yana bir muhim jihat — backendning xavfsizlikdagi roli. dunyo miqyosida google developers, owasp (open web application security project) kabi tashkilotlar backend xavfsizligini ta’minlash bo‘yicha standart va tavsiyalar ishlab chiqadi. masalan, owasp top 10 ro‘yxatida backend orqali sodir bo‘ladigan eng keng tarqalgan xatoliklar (sql injection, xss, authentication flaws) keltiriladi. shuning uchun backend dasturchi har doim xavfsizlik standartlariga rioya qilishi lozim. bugungi it mehnat bozorida backend dasturchilarga talab yuqori. linkedin, indeed, glassdoor kabi platformalardagi statistikaga ko‘ra, backend bo‘yicha mutaxassislar 2023–2024 yillarda eng talabgir yo‘nalishlardan biri bo‘lgan. chunki har qanday raqamli mahsulot — internet do‘kon, banking ilovasi, ta’lim platformasi, tibbiyot tizimi — backendga tayanadi. xulosa qilib aytganda, backend — bu dasturiy ta’minotning ko‘zga ko‘rinmaydigan, ammo funksionallikni to‘liq ta’minlab turuvchi asosiy qatlami bo‘lib, zamonaviy axborot tizimlarining boshqaruvi, ma’lumotlar almashinuvi va ish jarayonining uzluksizligini kafolatlaydi. 2. server va mijoz (client–server architecture) o‘rtasidagi aloqa tamoyillari — …

4 / 15

shli javobni qaytaruvchi markaziy hisoblash tuguni. andrew tanenbaumning “computer networks” asarida aytilishicha, ushbu arxitektura tizimlarning funksiyalarini ajratish orqali ularni boshqarishni yengillashtiradi va ko‘p foydalanuvchili tizimlarda barqarorlikni oshiradi. mijozning vazifasi oddiy ko‘rinishi mumkin, ammo u juda muhim bosqichlardan iborat. mijoz foydalanuvchi tomonidan berilgan buyruqlarni dastlab o‘z tizimida qayta ishlaydi, masalan, web brauzer manzil satriga kiritilgan url manzilini dns orqali tekshiradi, ushbu domenning haqiqiy ip manzilini topadi va shundan so‘ng serverga so‘rov yuboradi. mijoz odatda yengil dastur hisoblanadi, chunki u ma’lumotlar ustida murakkab amallar bajarmaydi; uning vazifasi kerakli manzilga to‘g‘ri formatlangan http so‘rovi yuborish va serverdan kelgan natijani foydalanuvchiga qulay ko‘rinishda namoyish qilishdan iborat. eng keng tarqalgan mijoz turiga web brauzerlar misol bo‘ladi; chrome, firefox, safari kabi brauzerlar aynan shu mexanizm orqali ishlaydi. server esa butun tizimning asosiy hisoblash markazi bo‘lib, mijozlardan kelgan so‘rovlarga aniq javob qaytarish uchun ishlab chiqilgan. server doimiy ravishda faol holatda turadi va har bir so‘rovni ketma-ket yoki …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "oracle ma’lumotlar bazasi tizimining arxitekturasi"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta‘lim, fan va innovatsiyalar vazirligi farg‘ona davlat texnika universiteti “axborot texnologiyalari va telekommunikatsiya” fakulteti “dasturiy injiniring” kafedrasi “backend ilovalar yaratish” fanidan mustaqil ish bajardi: abdumutalipov sh 650-22-guruh qabul qildi: xayitov a farg‘ona 2025 1-mavzu: backend tushunchasi – server va mijoz o‘rtasidagi aloqa, oddiy “hello world” server yaratish reja 1. backend dasturlash tushunchasi va uning zamonaviy axborot tizimidagi o‘rni 2. server va mijoz (client–server architecture) o‘rtasidagi aloqa tamoyillari 3. http protokoli: asosiy tushunchalar, metodlar va ishlash mexanizmi 4. backend texnologiyalari: node.js, python (django/flask), java (spring), php (laravel) haqida umumiy ma’lumot 5. amaliy qism: oddiy “hello worl...

This file contains 15 pages in PDF format (363.8 KB). To download "oracle ma’lumotlar bazasi tizimining arxitekturasi", click the Telegram button on the left.

Tags: oracle ma’lumotlar bazasi tizim… PDF 15 pages Free download Telegram