umurtqali va umurtqasiz hayvonlar rivojlanishi misolida, embriogenez xilma-xilligining filogenetik asoslari

PPTX 18 pages 3.1 MB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.1 MB

File type PPTX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

umurtqali va umurtqasiz hayvonlar rivojlanishi misolida, embriogenez xilma-xilligining filogenetik asoslari umurtqali va umurtqasiz hayvonlar rivojlanishi misolida, embriogenez xilma-xilligining filogenetik asoslarig reja kirish 1. umurtqasiz hayvonlar embriogenezining xususiyatlari 2. umurtqali hayvonlarda embriogenez jarayoni 3. embriogenez xilma-xilligining filogenetik asoslari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish hayvonlar dunyosida ikki katta lager bor: umurtqasi borlar va umurtqasi yoʻqlar. birinchilar — biz, qushlar, baliqlar, sudraluvchilar; ikkinchilar — qurtlar, hasharotlar, mollyuskalar, dengiz yulduzlari. ularning kattalar shakli bir-biridan osmon-u yercha farq qiladi, lekin eng katta sir aslida tuxum ichida yashirin: birinchi kunlarda hujayralar qanday boʻlinadi, qaysi yoʻl bilan ichkariga kiradi, qayerda “men boʻyin, men oyoq” deb belgi qoʻyadi. bu jarayon — embriogenez — million yillik evolyutsiyaning “qora qutisi”. har bir boʻlinish, har bir choʻntak, har bir naycha — filogeniyaning aniq izi. umurtqasizlarda spiral boʻlinish, troxofora lichinkasi, determinant taqdir — ular okean hayotining qadimiy retsepti. umurtqalilarda xorda, neyral naycha, regulyativ rivojlanish, amniotik qobiq — quruqlik fathining pasporti. umurtqasiz hayvonlarning rivojlanish …

2 / 18

lliq, lekin hasharotlarda u sinkitial blastoderma – yadrolar bir xil sitoplazmada joylashgan tuzilma. hujayra bo‘linishi va to‘qimalarning differensiyalanishi kleavajning tezligi va shakli turga bog‘liq. masalan, gidrada hujayralar deyarli bir xil o‘lchamda bo‘linadi, lekin hasharotlarda old va orqa qismdagi bo‘linish tezligi farq qiladi. bu farq keyinchalik tananing old-orqa o‘qlarini belgilaydi.differensiyalanish jarayoni hujayra taqdirini belgilaydi. buning uchun induksiya va determinantlar muhim. masalan, dengiz kirpisida birinchi bo‘linishdan keyin ikki hujayra ajraladi: biri skelet, ikkinchisi ichak hosil qiladi. bu jarayon determinantlar – onalik hujayradagi sitoplazmatik moddalar bilan boshqariladi.regulyativ rivojlanishda esa hujayralar bir-biriga ta’sir qilib, yo‘qotilgan qismni tiklay oladi. masalan, gidra embrioni ikkiga bo‘linsa, ikkala qism ham to‘liq hayvonga aylanadi. bu xususiyat umurtqasizlarda juda keng tarqalgan. tipik misollar: gidra, chuvalchang, hasharot embriogenezi gidra embriogenezi eng sodda ko‘rinishga ega. urug‘lanish tashqarida yoki ichkarida bo‘lishi mumkin. zigota to‘g‘ridan-to‘g‘ri blastula hosil qiladi, lekin blastocoel yo‘q. hujayralar ichkariga kirib, ikki qavat – ektoderma va endoderma hosil qiladi. mezoderma umuman …

3 / 18

arga tarqatishga yordam beradi. masalan: trochophora (annelid, molluska) – suzuvchi, silliq. nauplius (qisqichbaqasimonlar) – uch juft oyoq, bitta ko‘z. veliger (molluska) – qobiq va velum (suzish uchun parda). dipleurula (echinodermata) – simmetriyasi ikki tomonlama, keyin besh tomonlamaga aylanadi.lichinkalar okean oqimlari bilan uzoq masofalarga tarqaladi. bu umurtqasizlarning global tarqalishiga yordam beradi. umurtqali va umurtqasiz hayvonlarning embriogenezi bir xil qonuniyatga bo‘ysunadi: bitta urug‘langan hujayradan millionlab hujayrali tana hosil bo‘ladi. lekin ularning farqi birinchi 48 soatda ko‘rinadi. umurtqali hayvonlarda embriy genez jarayoni umurtqali hayvonlarning hayoti tuxum hujayra va spermatozoid uchrashgan lahzadan boshlanadi. bu uchrashuv natijasida zigota hosil bo‘ladi va undan keyingi bir necha hafta yoki oy davomida murakkab o‘zgarishlar ketma-ketligi sodir bo‘ladi. bu jarayon embriogenez deb ataladi. embriogenez umurtqali hayvonlarning barcha guruhlarida umumiy qonuniyatlarga bo‘ysunadi, lekin tuxumning tuzilishi, oziqlanish usuli va tashqi muhit sharoitlari tufayli har bir sinfda o‘ziga xos xususiyatlar ham mavjud. zigota hosil bo‘lgach, birinchi soatlar ichida u bo‘linishni boshlaydi. bu …

4 / 18

r sarig‘ ustiga yoyiladi. organogenez jarayonida baliq embriyoni uzunchoq, dumli, yon tomonda ko‘z va gill teshiklari aniq ko‘rinadi. lichinka holatida suvga chiqadi va o‘zi ovqatlanishni boshlaydi. amfibiyalar qurbaqa tuxumi jelly qatlam bilan o‘ralgan. urug‘lanish tashqarida. blastula yuqori qismida kichik hujayralar, pastda katta sarig‘li hujayralar joylashadi. gastrulatsiya invaginatsiya orqali: hayvon yarimida blastopor ochiladi. neyrulatsiya aniq, neyral trubka yuzada shakllanadi. dumg‘aza bosqichida gill va dum bilan suvda yashaydi, keyin metamorfiz o‘tib, o‘pkali hayvonga aylanadi. sutemizuvchilar sutemizuvchilar tuxumida sarig‘ deyarli yo‘q. rivojlanish ona bachadonida kechadi. urug‘lanish ichki. blastula blastotsist deb ataladi: tashqi qavati trofoblast, ichida ichki hujayra massasi. trofoblast platsentani hosil qiladi, ichki hujayra massasi esa embriyoning o‘zini beradi. gastrulatsiya primitiv chiziq orqali, ammo blastotsist devorida. amnion, xorion, allantois va sarig‘ xaltasi qobiqlari hosil bo‘ladi, lekin sarig‘ xaltasi kichik, oziqlanish platsenta orqali. embriogenez uzoq davom etadi, organlar to‘liq shakllanib tug‘iladi. umumiy tomonlari uch hujayra qavati (ektoderma, mezoderma, endoderma) neyral trubka va neyral krista …

5 / 18

uvchilarning dastlabki embrionlari deyarli bir xil ko‘rinishga ega: ularning boshida gill yoriqlari, dum suyagi va bir xil yurak tuzilishi mavjud. bu holatni gekkel “palingenesis” (tarixiy takrorlanish) deb atagan.ammo gekkelning mutlaq takrorlanish haqidagi g‘oyasi to‘liq to‘g‘ri emas edi. uning shogirdi fritz myuller 1864-yilda “tsenogenez” tushunchasini kiritdi. tsenogenez deganda, embrion rivojlanishida yangi o‘zgarishlar paydo bo‘lib, ular ota-ona shaklidan farq qiladi. masalan, qurbaqaning lichinkasi (tadpol) baliqqa o‘xshab gill nafas oladi, lekin keyin o‘pka va oyoqlar paydo bo‘lib, kattalar shakliga o‘tadi. bu jarayonda filogenezda yo‘q bo‘lgan yangi bosqichlar qo‘shiladi. evolyutsion jarayonlarda embriogenezning ahamiyati embriogenez nafaqat o‘tmishni aks ettiradi, balki kelajakdagi evolyutsiyani ham belgilaydi. yangi turlarning paydo bo‘lishi ko‘pincha embrional rivojlanishning o‘zgarishiga bog‘liq. bu jarayon “evolyutsion rivojlanish biologiyasi” (evo-devo) deb ataladi. evo-devo fanining asosiy g‘oyasi shuki, genetik dasturning kichik o‘zgarishi katta fenotipik natijalarga olib keladi.masalan, umurtqali hayvonlarning oyoq-qo‘l skeleti bir xil genetik dastur (hox genlari) bilan boshqariladi. baliqda bu genlar suzuvchi qanotlarni hosil qiladi, qurbaqada …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umurtqali va umurtqasiz hayvonlar rivojlanishi misolida, embriogenez xilma-xilligining filogenetik asoslari"

umurtqali va umurtqasiz hayvonlar rivojlanishi misolida, embriogenez xilma-xilligining filogenetik asoslari umurtqali va umurtqasiz hayvonlar rivojlanishi misolida, embriogenez xilma-xilligining filogenetik asoslarig reja kirish 1. umurtqasiz hayvonlar embriogenezining xususiyatlari 2. umurtqali hayvonlarda embriogenez jarayoni 3. embriogenez xilma-xilligining filogenetik asoslari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish hayvonlar dunyosida ikki katta lager bor: umurtqasi borlar va umurtqasi yoʻqlar. birinchilar — biz, qushlar, baliqlar, sudraluvchilar; ikkinchilar — qurtlar, hasharotlar, mollyuskalar, dengiz yulduzlari. ularning kattalar shakli bir-biridan osmon-u yercha farq qiladi, lekin eng katta sir aslida tuxum ichida yashirin: birinchi kunlarda hujayralar qanday boʻlinadi, qaysi yoʻl...

This file contains 18 pages in PPTX format (3.1 MB). To download "umurtqali va umurtqasiz hayvonlar rivojlanishi misolida, embriogenez xilma-xilligining filogenetik asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: umurtqali va umurtqasiz hayvonl… PPTX 18 pages Free download Telegram