elektr o’tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari

DOCX 16 pages 294.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 294.3 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

elektr o’tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari kirish i. elektr o’tkazgichlarda issiqlik ajralishining nazariy asoslari ii. issiqlik ajralishining amaliy jihatlari va oqibatlari iii.himoya vositalari va ularning turlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar elektr o’tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari elektr energiyasi o’tkazgichlar (masalan, mis yoki alyuminiy simlar) orqali uzatilganda, bu jarayon elektronlarning harakati bilan bog’liq. quyidagi bosqichlarga bo’linadi: - elektronlarning harakati: elektr kuchlanishi (volt) ta’sirida o’tkazgichdagi erkin elektronlar bir tomonga yo’naltiriladi. bu oqim (amper) hosil qiladi. masalan, batareya yoki generator kuchlanish manbai bo’lib, elektronlarni "itara"di. - o’tkazuvchanlik va qarshilik: o’tkazgichning materiali, uzunligi, kesimi va harorati uning qarshiligini (r, om) belgilaydi. ohm qonuni bo’yicha: i = u / r, bu yerda i – oqim, u – kuchlanish. yaxshi o’tkazgichlarda (masalan, misda) qarshilik past bo’lib, energiya kam yo’qotiladi. - energiya uzatilishi: elektr energiyasi kinetik energiya shaklida elektronlar orqali uzatiladi, lekin haqiqatda bu jarayonda issiqlik shaklida yo’qotishlar bo’ladi (keyingi nuqtada batafsil). masalan, elektr tarmoqlarida yuqori …

2 / 16

siy printsiplari batafsil ko’rib chiqiladi, bu jarayonning fizikaviy mexanizmlari va ularga bog’liq omillar tahlil etiladi. joule–lenz qonuni va issiqlik miqdorini aniqlash joule–lenz qonuni elektr tok o’tayotgan o’tkazgichda issiqlik ajralishini tavsiflovchi asosiy qonunlardan biridir. bu qonunga ko’ra, o’tkazgichda ajralgan issiqlik miqdori tokning kvadratiga, o’tkazgich qarshiligiga va vaqtga proporsional bo’ladi. matematik jihatdan bu quyidagicha ifodalanadi: q = i²rt, bu yerda q – ajralgan issiqlik miqdori (joullarda), i – tok kuchi (amperlarda), r – o’tkazgich qarshiligi (omlarda), t – vaqt (sekundlarda). bu formula elektr energiyasining issiqlikka aylanishini aniq hisoblash imkonini beradi va elektr tarmoqlarida issiqlik yuklamasini baholashda keng qo’llaniladi.ushbu qonunning asosida elektronlarning o’tkazgich ichidagi harakati yotadi. elektr maydon ta’sirida elektronlar tezlik oladi va metall atomlari bilan to’qnashib, kinetik energiyasini issiqlikka aylantiradi. natijada, o’tkazgichning harorati oshadi. masalan, oddiy uy chirog’idagi volfram filamentida tok o’tganda filament qizib, yorug’lik chiqaradi, ammo bu jarayonning asosiy qismi issiqlik ajralishidir. agar 100 vt quvvatli chiroq 220 v kuchlanishda ishlasa, …

3 / 16

ktr tarmoqlarini loyihalashda standartlarga (masalan, iec 60364) asoslanib amalga oshiriladi va o’tkazgichning maksimal ruxsat etilgan haroratini (odatda 70–90°c) hisobga oladi. qonunning amaliy ahamiyati shundaki, u elektr quvvatini tejashda yordam beradi. masalan, yuqori kuchlanishli liniyalarda (110 kv va undan yuqori) tok kuchini kamaytirish orqali issiqlik yo’qotishlari minimallashtiriladi. agar 1000 kvt quvvatni 220 v da uzatsak, tok kuchi 4545 a bo’ladi va yo’qotishlar katta bo’ladi, ammo 110 kv da tok 9 a ga tushadi, issiqlik ajralishi esa 250 000 marta kamayadi. bu elektr tarmoqlarining samaradorligini oshiradi. o’tkazgich qarshiligi va unga ta’sir etuvchi omillar o’tkazgich qarshiligi elektr tok o’tishiga qarshilik ko’rsatadigan fizikaviy xususiyat bo’lib, u issiqlik ajralishining asosiy omillaridan biridir. qarshilik formulasi r = ρl/a shaklida beriladi, bu yerda ρ – materialning o’ziga xos qarshiligi (om·m), l – o’tkazgich uzunligi (m), a – kesim maydoni (m²). bu formula o’tkazgichning geometrik va material xususiyatlariga bog’liqligini ko’rsatadi.birinchi omil – material turi. mis va alyuminiy kabi …

4 / 16

kin, masalan, pvc izolyatsiyali kabellarda maksimal harorat 70°c.uchinchi omil – kesim maydoni va uzunlik. kesim maydoni kattalashganda qarshilik kamayadi, shuning uchun yuqori yuklamali tarmoqlarda qalin kabellar ishlatiladi. masalan, 2,5 mm² kesimli kabel 16 a yuklamaga bardosh beradi, ammo 1 mm² kesimli faqat 10 a. uzunlik ortganda qarshilik oshadi, bu uzoq masofali liniyalarda muammo tug’diradi. real misolda, 100 m uzunlikdagi, 4 mm² kesimli kabelda (ρ mis) qarshilik 0,42 om bo’ladi, 20 a tokda issiqlik ajralishi 168 vt. agar uzunlik 200 m bo’lsa, qarshilik ikki barobar oshib, issiqlik ajralishi ham shunday bo’ladi.boshqa omillar orasida mexanik deformatsiya va korroziya bor. sim tortilganda kesim maydoni kamayib, qarshilik oshadi. korroziya yuzasi qarshiligini orttiradi. masalan, ochiq havoda ishlatiladigan alyuminiy kabellarda oksid qatlami hosil bo’lib, qarshilik 10–20% ga oshishi mumkin. bu omillarni hisobga olib, elektr tarmoqlarida qarshilikni muntazam o’lchash (multimetr yordamida) amalga oshiriladi. materialning issiqlik o’tkazuvchanligi va elektr yuklama ta’siri materialning issiqlik o’tkazuvchanligi (λ) – issiqlikni o’tkazish …

5 / 16

allarda yuklama yuqori bo’lishi mumkin, chunki issiqlik tez tarqaladi. masalan, mis kabelda 25 mm² kesimda 100 a yuklama ruxsat etiladi, harorat 70°c dan oshmaydi. alyuminiyda esa shu kesimda 80 a bilan cheklanadi. atrof-muhit ta’siri ham muhim: havo oqimi bo’lgan ochiq kabellarda issiqlik tez tarqaladi, yopiq quvurlarda esa yig’iladi. formulasi bo’yicha, issiqlik tarqalishi nyuton qonuni bilan tavsiflanadi: q = ha(t – t₀), bu yerda h – issiqlik uzatish koeffitsienti, t – sim harorati, t₀ – atrof harorati.real holatda, elektr transformatorlarida mis o’ramalarda issiqlik o’tkazuvchanlik yuqori bo’lgani uchun yuklama 1,5 marta nominaldan oshishi mumkin, ammo po’lat yadroda past λ sababli qizish tez sodir bo’ladi. yuklama ta’sirini baholash uchun termovizorlar ishlatiladi, masalan, sanoat korxonalarida kabellarning haroratini monitoring qilish orqali nosozliklarni oldindan aniqlaydi.himoya vositalari elektr o’tkazgichlarda issiqlik ajralishining salbiy ta’sirlaridan himoya qilish uchun zarur. ushbu vositalar orasida avtomatik o’chirgichlar, sigortalar va termorelelar bor. avtomatik o’chirgichlar ortiqcha tokda (qisqa tutashuv yoki ortiqcha yuklama) tarmoqni uzadi, …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektr o’tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari"

elektr o’tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari kirish i. elektr o’tkazgichlarda issiqlik ajralishining nazariy asoslari ii. issiqlik ajralishining amaliy jihatlari va oqibatlari iii.himoya vositalari va ularning turlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar elektr o’tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari elektr energiyasi o’tkazgichlar (masalan, mis yoki alyuminiy simlar) orqali uzatilganda, bu jarayon elektronlarning harakati bilan bog’liq. quyidagi bosqichlarga bo’linadi: - elektronlarning harakati: elektr kuchlanishi (volt) ta’sirida o’tkazgichdagi erkin elektronlar bir tomonga yo’naltiriladi. bu oqim (amper) hosil qiladi. masalan, batareya yoki generator kuchlanish manbai bo’lib, elektronlarni "itara"di. - o’tkazuvchanlik va qarshilik: o’tkazgichning materiali...

This file contains 16 pages in DOCX format (294.3 KB). To download "elektr o’tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari", click the Telegram button on the left.

Tags: elektr o’tkazgichlarda issiqlik… DOCX 16 pages Free download Telegram