turkiy xalqlar adabiyoti tarixi

PDF 26 pages 1.7 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PDF

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

tasavvufi̇ şi̇i̇r tahli̇lleri̇ dersi̇ 1.hafta 1-dars. turkiy xalqlar adabiyoti tarixining asosiy bosqichlari turkiy xalqlarning ilk adabiyoti reja: 1. qadimgi turkiy xalqlar adabiyoti tarixining o’rganilishi. 2. turkiy xalqlar genezisi. ilk badiiyat namunalari. 3. yozma adabiyot manbalari. 4. x-xii asrlar adabiy yodgorliklari. •turkiylar - o’zbek, qozoq, qirg’iz, turkman, qoraqalpoq, uyg’ur, tatar, boshqird, chuvash, ozarbayjon, qorachoy, turk, qo’miq, balqar kabi qirqqa yaqin xalqlarning adabiyot namunalarini o’rganish orqali o’sha davrdagi ajdodlarimizning falsafiy-estetik dunyoqarashi, badiiy olami, ruhiy- ma’naviy hayotini anglashimiz mumkin. •xalqimiz va qadimgi turkiylar tarixi, madaniyati, urf-odatlari, o’ziga xos betakror jihatlari haqida manbalarda ma’lumotlar mavjud. turli xildagi yozuvlar, narsa-buyumlar, ashyolar, yozma yodgorliklarda, beruniy, narshaxiy, shomiy, sh.ali yazdiy, ibn arabshoh, muh.solih, hofiz tanish buxoriy, bayoniy kabi tarixchilarning asarlarida, shuningdek, grek, xitoy, hind, arman tarixchilarining asarlarida ham ko’plab ma’lumotlar bor. •b.ahmedov, t.saidqulov, a.qayumov, b.to’xliev, n.rahmonov, h.boltaboev kabi o’zbek olimlaring asarlari diqqatga sazovordir. •turkiy xalqlarning og’zaki va yozma adabiyoti ularning tarixi qadar boy va qadimiydir. turkiygo’y xalqlar …

2 / 26

mish”, “manas”, “dada qo’rqut”, «oğuznoma» kabi dostonlar haqida ham shuni aytish mumkin. “oshiq g’arib”, “qizjibek”, “qo’blandi botir”, “qirqqiz”, “shahriyor” kabi qahramonlik dostonlari esa jahon adabiyotining o’lmas obidalari qatoridan munosib o’rin olgan. • malumki, miflar inson badiiy tafakkurining ilk shakli sifatida yuzaga keladi, shu orqali o’zini anglash jarayoniga ham omil bo’ladi. qadimgi miflarda turli qahramonlar, ma’budlarning hayoti, sarguzashtlari va faoliyati tasvirlanadi. • miflarda ajdodlarimizning borliq haqidagi tasavvurlari, ilohiy kuchlar to’g’risidagi inonch-e’tiqodlari mujassamlashgan. tarixiy taraqqiyot tufayli inson ongi shakllana borgach, yovuz va ezgu kuchlar haqidagi tasavvurlar o’zgarib, ayrim inonchlar yo’qolib borgan, biroq batamom yo’qolib ketmagan. • xalq ertaklari, dostonlarida qadimgi miflar, inonchlarning izi saqlanib qolgan. qadimgi turkiylar zaminida turli dinlar hukm surgan. “turk xoqonligida yashagan xalqlarning diniy e’tiqodi, tasavvurlari ham turlicha bo’lgan, ko’p xudolilik hukm surgan. • bu esa ularda turli xil osmoniy va yer jismlari - quyosh, oy, yer-suv, hayvonlar va boshqa narsalarga sig’inishni keltirib chiqargan. osmon xudosi tangri turk qavmlarining …

3 / 26

•jahondagi barcha xalqlar og’zaki ijodida o’zlarining kelib chiqishi tarixi haqidagi afsona va rivoyatlar, naqllar uchraydi. turkiy xalqlarning kelib chiqishi, tarixi haqida ham ko’plab rivoyat va afsonalar yaratilgan. insoniyat tarixining avval odam payg’ambar, undan keyin esa nuh payg’ambarning o’g’illaridan boshlanishi haqidagi rivoyatga ko’ra turk qavmlari nuhning yofas nomli o’g’lining avlodidir. • “devonu lug’otit turk” asaridagi she’riy parchalar turkiy xalqlarning eng nodir adabiy yodgorligi bo’lishidan tashqari, qadimgi davr haqida ma’lumot beruvchi asosiy manbadir. • devondagi turk bahodiri alp er to’nga nomi bilan bog’liq parchalar tugal bir asarni tashkil etgan degan fikrlar bor. • koshg’ariy alp er to’nganing forscha nomi afrosiyob ekanini ta’kidlaydi. «alp» turkcha bahodir, «to’nga» yo’lbarsga o’xshash hayvon. u kuchlilikda filni yiqitadi. «er» shijoatli odamdir. alp er to’nga - ma’nosi «yo’lbars kabi kuchli, bahodir er kishi» demakdir. • “shohnoma”da ham afrosiyob turonning mard, jasur va tadbirkor podshohi bo’lganligi aytiladi. umuman, alp er to’nga haqida sharq adabiyotida ko’plab asarlar yozilgan. • “devoni …

4 / 26

ra, “turk” so’zi oltoy tog’ining eng qadimgi nomidan kelib chiqqan”. •o’tmishda har bir xalq o’zining kelib chiqishini biror hayvon, jonzod, o’simlik yoki buyumga bog’lagan. gumilyovning “qadimgi turklar” kitobida ham ushbu masalaga to’xtab o’tilgan. bunday totemistik dunyoqarash qadimgi dunyo odamlarining olam va borliq, tabiat va boshqa narsalar bilan munosabatini anglashga nisbatan, o’zining kelib chiqishi, ibtidosiga bo’lgan qiziqishi tufayli shakllangan. • qadimgi turkiy xalqlarning umumiy yodgorligi bo’lgan “o’g’uznoma”, “dada qurqut” kabi dostonlar ham mavjud. • “o’g’uznoma” - turkiylarning kitobiy eposi hisoblanadi. turkiylar tarixida ikkita kitobiy doston qayd etiladi. biri “dada qo’rqut kitobi”, ikkinchisi “o’g’uznoma”dir. • “o’g’uznoma”ning bizgacha yetib kelgan nusxasi uyg’ur-turk yozuvida bitilgan, u parij milliy kutubxonasida saqlanadi. asar matni ko’zdan kechirilganda, unda qadimgi urug’chilik jamiyatidagi mif va afsonalar asos bo’lganligini kuzatish mumkin. • “o’g’uznoma” ikki qismdan iborat. birinchi qism mifologik qatlam bo’lib, bunga o’g’uzning g’ayritabiiy tug’ilishi va g’ayritabiiy ulg’ayishi, yovuz shunqorga qarshi kurashishi va uni o’ldirishi lavhalari kiradi. • asarning ikkinchi …

5 / 26

daniy an’analardan dalolat beradi. •moddiy madaniyat buyumlariga jang va urush tasvirlari tushirilgan saroy devorlari, turli naqshlar chizilgan tosh bo’laklari, hoqonlar va xotinlarining suratlari tushirilgan haykalchalar, odamlar, hayvonlar, uy-ro’zg’or buyumlari tasvirlari kiradi. •yodgorliklar matnida qadimgi turklarning an’analari, urf-odatlari, marosimlari o’z aksini topgan bo’lib, ular qadimgi turkiy dunyo haqida ma’lumot beradi, ikkinchi tomondan esa bir necha turkiy xalqlar o’rtasidagi madaniy, siyosiy, iqtisodiy aloqalari haqida ham so’z yuritadi. o’rxun – yenisey yodgorliklari •x-xii asrlarda yozilgan m. koshg’ariyning “devoni lug’atit turk”, yusuf xos hojibning “qutadg’u bilig”, ahmad yugnakiyning “hibbatul haqoyiq” kabi asarlari butun turkiy xalqlarning umumiy adabiy merosi bo’lib hisoblanadi. •koshg’ariy turkiy so’zlarni to’plash, turkiy til va lahjalarni bir-biridan farqlash, ularni tartibga solishga harakat qiladi. “men turklar, turkmanlar, o’g’uzlar, chigillar, yag’molar, qirg’izlarning shahar, qishloq, va ovullarini ko’p yillar kezib chiqdim, lug’atlarini to’pladim, turli xil so’z xususiyatlarini o’rganib aniqlab chiqdim. men bu ishlarni til bilmaganim uchun emas, balki bu tillarni har bir kichik farqlarini aniqlash …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiy xalqlar adabiyoti tarixi"

tasavvufi̇ şi̇i̇r tahli̇lleri̇ dersi̇ 1.hafta 1-dars. turkiy xalqlar adabiyoti tarixining asosiy bosqichlari turkiy xalqlarning ilk adabiyoti reja: 1. qadimgi turkiy xalqlar adabiyoti tarixining o’rganilishi. 2. turkiy xalqlar genezisi. ilk badiiyat namunalari. 3. yozma adabiyot manbalari. 4. x-xii asrlar adabiy yodgorliklari. •turkiylar - o’zbek, qozoq, qirg’iz, turkman, qoraqalpoq, uyg’ur, tatar, boshqird, chuvash, ozarbayjon, qorachoy, turk, qo’miq, balqar kabi qirqqa yaqin xalqlarning adabiyot namunalarini o’rganish orqali o’sha davrdagi ajdodlarimizning falsafiy-estetik dunyoqarashi, badiiy olami, ruhiy- ma’naviy hayotini anglashimiz mumkin. •xalqimiz va qadimgi turkiylar tarixi, madaniyati, urf-odatlari, o’ziga xos betakror jihatlari haqida manbalarda ma’lumotlar mavjud. turli xildag...

This file contains 26 pages in PDF format (1.7 MB). To download "turkiy xalqlar adabiyoti tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiy xalqlar adabiyoti tarixi PDF 26 pages Free download Telegram