temperament - shaxs tuzulmasi sifatida

DOCX 6 pages 25.8 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.8 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

mavzu : temperament - shaxs tuzulmasi sifatida reja: 1. temperament haqida tushuncha, temperament tiplari, temperamentning klassik nazariyalari, temperament xususiyatlari, temperamentni tarbiyalash haqida ilmiy bilimlarni shakllantirish. 2. individuallik xususiyatlari differensial psixologiyaning predmeti sifatida. 3. inson shaxsi va individuallik xususiyatlari. individuallik xususiyatlari klassifikatsiyasi va ularning shaxs xulq-atvori regulyatsiyasidagi o’rni. 4. temperament. 5. temperamentning yevolyutsion jarayonga moslashish imkoniyatlari. temperament latincha “temperamentum» degan so’zdan olingan bo’lib, buning ma’nosi «aralashma» degan tushunchani anglatadi. temperament to’g’risidagi dastlabki ta’limotni yunon olimi gippokrat (eramizdan oldingi 460-356 yillarda yashagan) yaratgan bo’lib, uning tipologiyasi to hozirgi davrgacha qo’llanilib kelinmoqda. qadimgi yunon olimi gippokrat ta’limotiga binoan, insonlarning temperament xususiyatlari jihatidan o’zaro bir-biridan tafovutlanishi, ularning tana a’zolaridagi suyuqliklarning (xiltlarning) turlicha nisbatda joylashuviga bog’liq ekanligi tasavvur qilinadi. gippokrat ta’biricha, inson tanasida to’rt xil suyuqlik (xilt) mavjud bo’lib, ular o’t yoki safro (yunoncha chole), qon (latincha sanguis yoki sanguinis), qora o’t (yunoncha melas «qora», chole «o’t»), balg’am (yunoncha «phlegma») kabilardan iboratdir. uning mulohasicha; 1) …

2 / 6

shunga qarab insonlar temperament jihatdan farqlanadilar, chunonchi, xolerikda sariq o’t, sangvinikda qon, melanxolikda qora o’t, flegmatikda balg’am (shilimshiq modda) ustun bo’lishi ta’kidlanadi. gippokratning to’rt xil moddalar (suyuqliklar) aralashmasi, ya’ni temperament tushunchasi va uning tipologiyasi (sangvinik, xolerik, flegmatik, melanxolik) ramziy ma’noda hozirgi zamon psixologiyasida ham qo’llanilib kelinmoqda. i. p. pavlov hayvonlarning oliy nerv faoliyatini tadqiq qilayotganida itlarda shartli reflekslarning paydo bo’lishi, kechishi, davom etishi xususiyatlari insonlarnikidan farq qilish va bu hodisa temperamentda ham uchrashi mumkinligini kashf etadi. i. p. pavlov temperament ham shartli reflektor faoliyatining individual xususiyatlarini keltirib chiqaruvchi omillar bilan bog’liq bo’lishi mumkin, degan xulosa chiqaradi. i. p. pavlov ta’limoti bo’yicha, shartli reflekslar paydo bo’lishining individual xususiyatlari ro’yobga chiqishining sabablari nerv tizimi xususiyatlari mohiyatidandir. muallif nerv tizimining uchta asosiy xususiyatiga alohida ahamiyat beradi, chunonchi, 1) qo’zg’alish jarayoni va tormozlanish (to’xtalish) jarayonining kuchi; 2) qo’zg’alish kuchi bilan tormozlanish kuchi o’rtasidagi muvozanatlik darajasi (nerv tizimining muvozanatlashgani); 3) qo’zg’alishning tormozlanish bilan almashinishi tezligi …

3 / 6

kin: 1. senzitivlik (lotincha sensus sezish, his qilish degan ma’no anglatadi). senzitivlik yuzasidaninsonda bironta psixik reaktsiyani hosil qilish uchun zarur bo’lgan o’ta kuchsiz tashqi taassurot kuchiga qarab mulohaza yuritiladi, jumladan, sezgilarning paydo bo’lishi uchun kerak qo’zg’ovchining ozgina kuchi (ularning quyi chegarasi), ehtiyojlar qondirilmasligining sezilar-sezilmas darajasi (shaxsga ruhiy azob beruvchi) mujassamlashadi. 2. reaktivlik. bu to’g’risida aynan bir xil kuch bilan ta’sir etuvchi tashqi va ichki taassurotlarga shaxs qanday kuch bilan emotsional reaktsiya qilishiga qarab munosabat bildiriladi. reaktivlikning yorqin ro’yobga chiqishi –emotsionallik, ta’sirlanuvchanlik ifodalanishidir. 3. faollik. bu borada inson qanday faollik darajasi bilan tashqi olamga ta’sir etishi va maqsadlarni amalga oshirishda ob’ektiv hamda sub’ektiv qarama-qarshiliklarni faollik bilan yengishiga qarab fikr yuritiladi. reaktivlik bilan faollikning o’zaro munosabati. odamning faoliyati ko’p jihatdan nimaga bog’liqligiga binoan, chunonchi tasodifiy tarzdagi tashqi va ichki sharoitlarda (kayfiyatga, favquloddagi hodisalarga) yoki maqsadlarga, ezgu niyatlarga, xohish-intilishlarga ko’ra fikr bildirish nazarda tutiladi. reaktsiya tempi. turli xususiyatli psixik reaktsiyalar va jarayonlarning kechishi …

4 / 6

rlarga, o’tmish hamda kelajak bilan uyg’unlashgan mulohazalarga (introvertirovanlik) taalluqligiga asoslangan holda munosabat ifodasidir. sangvinik-juda faol, har bir narsaga ham qattiq kulaveradi; yolg’on dalillarga jahli chiqadi. atrofdagi narsalar, ma’ruzalar diqqatini tez jalb etadi. imo-ishoralarni ko’p ishlatadi, chehrasiga qarab kayfiyatini anglab olish qiyin emas. juda sezgir bo’lishiga qaramay, kuchsiz ta’sir(qo’zg’atuvchilar)ni seza olmaydi, serg’ayrat, ishchan, toliqmas. faollik bilan reaktivlik munosabati muvozanatda, imtizomli, o’zini tiya biladi, boshqara oladi. xatti-harakati jo’shqin, nutq sur’ati tez, yangilikni tez payqaydi, aql-idroki tiyrak, topqir, qiziqishlari, kayfiyati, intilishlari o’zgaruvchan. ko’nikma va malakalarni tez egallaydi. ko’ngli ochiq, dilkash, muloqotga tez kirishadi. xayolati (fantaziyasi) yuksak darajada rivojlangan: tashqi ta’sirlarga hozirjavob va hokazo. xolerik-sust senzitivlik xususiyatiga ega. juda faol va reaktiv. ko’pincha reaktivligi faollikdan ustun keladi. betoqat, serzarda, tinimsiz. sangvinlikka qaraganda silliqroq, lekin ko’proq qotib qolgan(rigidroq). qiziqishlari, intilishlari barqaror, xatti-harakatlarda qat’iylik mavjud. biroq diqqatni bir joyga to’plashda qiynaladi. nutq sur’ati tez va hokazo. flegmatik-senzitivligi sust, his-tuyg’usi (emotsiyasi) kam o’zgaruvchan, shunga ko’ra bunday shaxsni …

5 / 6

xon. jimgina yig’laydi, kam kuladi. qat’iyligi va mustaqilligi zaif. tez toladi. ortiqcha ishchan emas. diqqati barqaror. his-tuyg’usi sust o’zgaradi. qotib qolgan (rigid). introvertirovanlashgan. psixologik ma’lumotlarda e’tirof etilishicha, irsiyat va turmush sharoitlari temperament tiplari o’rtasidagi tafovutlarning sababchisidir. shuning uchun irsiy fiziologik xususiyatlari bir xil va bitta tuxumdan yaralgan (gomozigot) egizaklarning temperament xususiyatlarini ikkita tuxumdan vujudga kelgan (geterozigot) egizaklarning temperament xususiyatlari bilan qiyoslansa, bu omil tasdiqlanishi mumkin. ma’lumotlarga qaraganda, geterozigot egizaklardan farqli o’laroq, gomozigot egizaklarning temperament xususiyatlari shunchalik o’xshashki, hatto ular irsiyat yo’li bilan berilgan omillar 85%ini tasdiqlash imkoniyatiga ega. tarbiyaviy muhit turlicha bo’lishiga qaramay, o’xshashlik saqlanib qolishi tajribalarda ko’p marta tekshirilgan. lekin temperamentning ayrim xususiyatlari o’zgarishi to’g’risidagi ma’lumotlar inkor etilmaydi, unga favquloddagi tashqi hamda ichki sharoitlar keskin ta’sir o’tkazadi ijtimoiy turmushda hayot va faoliyat ko’rsatayotgan har qanday shaxs o’zining individual psixologik xususiyatlari bilan boshqa insonlardan ajralib turadi va bu farqlar uning xarakter xislatlarida o’z ifodasini topadi. shaxs xulqining tipik usullari bilan …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "temperament - shaxs tuzulmasi sifatida"

mavzu : temperament - shaxs tuzulmasi sifatida reja: 1. temperament haqida tushuncha, temperament tiplari, temperamentning klassik nazariyalari, temperament xususiyatlari, temperamentni tarbiyalash haqida ilmiy bilimlarni shakllantirish. 2. individuallik xususiyatlari differensial psixologiyaning predmeti sifatida. 3. inson shaxsi va individuallik xususiyatlari. individuallik xususiyatlari klassifikatsiyasi va ularning shaxs xulq-atvori regulyatsiyasidagi o’rni. 4. temperament. 5. temperamentning yevolyutsion jarayonga moslashish imkoniyatlari. temperament latincha “temperamentum» degan so’zdan olingan bo’lib, buning ma’nosi «aralashma» degan tushunchani anglatadi. temperament to’g’risidagi dastlabki ta’limotni yunon olimi gippokrat (eramizdan oldingi 460-356 yillarda yashagan) yaratgan bo...

This file contains 6 pages in DOCX format (25.8 KB). To download "temperament - shaxs tuzulmasi sifatida", click the Telegram button on the left.

Tags: temperament - shaxs tuzulmasi s… DOCX 6 pages Free download Telegram