nafosat falsafasi (estetika)

DOCX 36 pages 76.5 KB Free download

36 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 76.5 KB

File type DOCX

Pages 36

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 36

nafosat falsafasi (estetika) reja: 1. “estetika” fanining obyekti va falsafiy mohiyati. estetika kategoriyalarining an’anaviy va zamonaviy tasnifi. 1. estetika kategoriyalarining tasnifi. go‘zallik va uning muqobillari. ulug‘vorlik. fojeaviylik (tragediya), kulgililik kategoriyasi. 1. san’atning kelib chiqishi va taraqqiyoti. san’at turlari va ularning o‘zaro aloqadorligi. 1. tabiatning estetik jihatlari. ekologik estetikaning qadriyatli makomi. tabiatni estetik idrok etishning an’anaviy va noan’anaviy usuli. 1. estetik tarbiyaning turlari va yo‘nalishlari. “ommaviy madaniyat”ning yoshlar estetik didiga ta’siri. tayanch tushunchalar estetika, estetik ong, estetik did, go‘zallik, ulug‘vorlik, fojeaviylik, kulgililik. tarbiya, estetik tarbiya, tarbiya vositalari, estetik tarbiyaga tahdidlar, “ommaviy madaniyat”. 1-masala. “estetika” fanining obyekti va falsafiy mohiyati. estetika kategoriyalarining an’anaviy va zamonaviy tasnifi. estetika eng qadimgi fanlardan biri. uning tarixi ikki yarim-uch ming yillik vaqtni o‘z ichiga oladi. biroq u o‘zining hozirgi nomini xviii asrda olgan. ungacha bu fanning asosiy muammosi bo‘lmish go‘zallik va san’at haqidagi mulohazalar har xil san’at turlariga bag‘ishlangan risolalarda, falsafa hamda ilohiyot borasidagi asarlarda o‘z …

2 / 36

olamini uch sohaga - aql, ixtiyor, hissiyotga bo‘ladi va ularning har birini alohida falsafiy jihatdan o‘rganish lozimligini ta’kidlaydi. baumgartengacha aqlni o‘rganadigan fan-mantiq, ixtiyorni o‘rganuvchi fan esa-axloqshunoslik (etika)ni falsafada ko‘pdan buyon o‘z o‘rni bor edi. biroq hissiyotni o‘rganadigan fan falsafiy maqomdagi o‘z nomiga ega emasdi. baumgartenning bu boradagi hizmati shundaki, u «his qilish», «sezish», «his etiladigan» singari ma’nolarni anglatuvchi yunoncha aisthetikos-«oyestetikos» so‘zidan «estetika» (olmoncha «estetik»- «eshtetik») iborasini olib, ana shu bo‘shliqni to‘ldirdi. baumgarten estetikani hissiy idrok etish nazariyasi sifatida ilgari surdi. lekin, ko‘p o‘tmay, u goh «go‘zallik falsafasi», goh «san’at falsafasi» sifatida talqin etila boshlandi. fanimiz faqat san’atdagi go‘zallikni emas, balki insondagi, jamiyat va tabiatdagi go‘zallikni ham o‘rganadi. shuningdek, go‘zallikdan boshqa ulug‘vorlik, fojiaviylik, kulgililik, mo‘jizaviylik, uyg‘unlik, noziklik singari ko‘pdan - ko‘p tushunchalar mavjudki, ularni tadqiq etish ham estetika fanining zimmasida.lekin, bu o‘rinda, shuni unutmaslik kerakki, mazkur tushunchalarning har birida go‘zallik, bir tomondan, unsur sifatida ishtirok etsa, ikkinchi tomondan, ularning o‘zi go‘zallikka …

3 / 36

g‘irdan turib, toqqa tikilsangiz nafosat zavqini tuyasiz, ammo xuddi shunday balandlikdagi shahar chetida o‘sib chiqqan axlat «tog‘i»ga qarab zavqlanmaysiz. chunki arslonxon minorasi me’morlik san’ati asari sifatida go‘zallik qonuniyatlari asosida bunyod etilgan; tog‘ esa tabiat yaratgan ulug‘vor go‘zallik. zavod mo‘risida ham, axlat «tog‘»ida ham hajm, miqdor boru, lekin bir narsa - go‘zallik yetishmaydi. minora bilan tog‘dagi hajmni salobatga aylantiruvchi unsur, bu go‘zallik. fojiaviylik xususiyatida ham go‘zallikning ishtirokini ko‘rish mumkin. demak, estetikaning asosiy tadqiqot obyekti - go‘zallik, biroq, san’at ham o‘z navbatida estetikaning go‘zallik kabi keng qamro‘vli tadqiqot obyekti hisoblanadi. san’at estetikaning obyekti sifatida o‘ziga xos olam. unda nafosatning xususiyatlari bo‘rtib ko‘zga tashlanadi. shunga ko‘ra uni nafosatga burkangan ijtimoiy hodisa deyish mumkin. san’at hayotni in’ikos ettirar ekan, insonning o‘zini o‘ziga ko‘rsatuvchi ulkan ko‘zgu vazifasini o‘taydi. u insonni o‘rgatadi, davat etadi, go‘zallashtiradi. bu vazifalarni bajarishda estetika san’atning ko‘makchisi, yetakchisi hisoblanadi. estetika bir tomondan, san’atning paydo bo‘lishidan tortib, uning turlariyu janrlarigacha, san’at asarining ichki …

4 / 36

i esa, o‘zingizga ma’lumki, fanlar podshosi deb atashadi. darhaqiqat, u fanlar podshosi sifatida barcha tabiiy va ijtimoiy ilmlar erishgan yutuqlarni o‘z qamro‘viga olib, ulardan umumiy xulosalar chiqarib, shular asosida insoniyatni haqiqat tomon yetaklaydi. shu bois tafakkurni falsafaning tadqiqot obyekti deb atash maqsadga muvofiq bo‘ladi. estetika - falsafiy fan sifatida, barcha san’atshunoslik fanlari erishgan yutuqlardan umumiy xulosalar chiqarib, shu xulosalar asosida insonni go‘zallik orqali haqiqatga yetishtirishga hizmat qiladi. bundan tashqari estetika ishlab chiqqan qonun-qoidalar barcha san’atshunoslik fanlari uchun umumiylik xususiyatiga ega. masalan, uslub, ritm, kompozitsiya v. h. borasidagi qonuniyatlar barcha san’at turlariga taalluqli. hech bir alohida san’at turi haqidagi fan bunday imtiyozga ega emas. faraz voqelikka nisbatan erkindir, demak faraz va erkinlikni bir-biridan ajratib bo‘lmaydi. faraz olimni subyektivlik balosidan, qotib qolgan qolip - andozlardan xalos qilish kuchiga ega. voqelikning eng murakkab, o‘zgaruvchan omillarga bog‘liq bo‘lgan hodisalarini bilish va anglash zarur bo‘lganda farazning qudratli kuchidan foydalanamiz. faraz bilan bir qatorda fahm-farosat turadi. …

5 / 36

qatligini sinab ko‘rishda muhim ahamiyat kasb etadi. 2-masala. estetika kategoriyalarining tasnifi. go‘zallik va uning muqobillari. ulug‘vorlik. fojeaviylik (tragediya), kulgililik kategoriyasi. har bir fanning muayyan tadqiqot obyekti bo‘lib, bu obyekt tabiat, jamiyat va tafakkur haqida yangi bilimlar hosil qilishga qonun va kategoriyalar asosida olamni yangidan idrok etishga qaratilgan bo‘ladi. ma’lumki, dialektikaning biror-bir kategoriyasini voqyelikdan ayri holda tasavvur etib bo‘lmaydi. chunki, bu kategoriyalar (yaxlitlik, qism, zaruriyat, tasodif, mohiyat, sifat va h.k) insonni o‘rab turgan olamda sodir bo‘ladigan voqyea-hodisalar haqida aniq xulosalar chiqarishga, ularni to‘g‘ri tahlil etishga ko‘mak beradi. estetika ham falsafiy fan sifatida o‘zining qonun va kategoriyalariga ega. estetika kategoriyalari (go‘zallik, hunuklik, ulug‘vorlik, tubanlik, fojiaviylik, kulgililik va h.k.) inson va tabiat, inson va jamiyat, inson va ijtimoiy borliq bilan doimo hamkorlikda vujudga keladi. estetika kategoriyalarining yaxlit tizimini ishlab chiqish muammosi ko‘p yillardan buyon olimlar e’tiborini jalb etib kelmoqda. bu borada go‘zallik, ulug‘vorlik, fojiaviylik, kulgulilik, xunuklik kabi an’anaviy ko‘rinish ko‘pgina adabiyotlarda o‘z aksini …

Want to read more?

Download all 36 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nafosat falsafasi (estetika)"

nafosat falsafasi (estetika) reja: 1. “estetika” fanining obyekti va falsafiy mohiyati. estetika kategoriyalarining an’anaviy va zamonaviy tasnifi. 1. estetika kategoriyalarining tasnifi. go‘zallik va uning muqobillari. ulug‘vorlik. fojeaviylik (tragediya), kulgililik kategoriyasi. 1. san’atning kelib chiqishi va taraqqiyoti. san’at turlari va ularning o‘zaro aloqadorligi. 1. tabiatning estetik jihatlari. ekologik estetikaning qadriyatli makomi. tabiatni estetik idrok etishning an’anaviy va noan’anaviy usuli. 1. estetik tarbiyaning turlari va yo‘nalishlari. “ommaviy madaniyat”ning yoshlar estetik didiga ta’siri. tayanch tushunchalar estetika, estetik ong, estetik did, go‘zallik, ulug‘vorlik, fojeaviylik, kulgililik. tarbiya, estetik tarbiya, tarbiya vositalari, estetik tarbiyaga tahdidlar,...

This file contains 36 pages in DOCX format (76.5 KB). To download "nafosat falsafasi (estetika)", click the Telegram button on the left.

Tags: nafosat falsafasi (estetika) DOCX 36 pages Free download Telegram