tasavvuf ta’limotining sharq madaniyatiga ta’siri

DOCX 10 sahifa 29,4 KB Bepul yuklash

10 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 29,4 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 10

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 10

tasavvuf ta’limotining sharq madaniyatiga ta’siri. tasavvuf va unga oʻzakdosh boʻlgan sufiy, mutasavvif atamalarining kelib chiqishi haqida xilma-xil qarashlar mavjud. hozirgi paytga kelib koʻproq tasdiqlangan va koʻpchilik (sharq va gʻarb olimlari) tomonidan qabul qilingan fikr shuki, ushbu atama «jun, yung» ma'nosini bildiruvchi suf (oʻzak harflari - svf) soʻzidan olingan. bundan tashqari mazkur atamaning kelib chiqishi ilk islom davrida zohidlik guruhlari koʻrinishida shakllangan «ahl as-suffa» (paygʻambarning madinadagi uyi yaqinidagi suffaga yigʻiluvchi zohid kishilar)ga tegishli degan fikrlar ham mavjud. gʻarbiy evropa tadqiqotchilari esa to xx asrga qadar uni yunoncha - «sophia» (hikmat) soʻzidan kelib chiqqan degan fikrga moyil boʻlganlar. sufiylik amaliyotining asosini zikr tashkil etadi. tariqat hayotini tashkil etishda tasavvufda ustoz-shogird sifatida qabul qilingan murshid-murid aloqalari muhim rol oʻynaydi. aynan shu aloqa jamiyat ichida oʻzaro manfaatlarni birgalashib himoya qiluvchi tashkilot tuzilishi uchun asos boʻlib xizmat etdi. movarounnahr hayotida muhim rol oʻynagan mutasavviflardan sayf ad-din boharziy, termiz sayyidlari, sayyid baraka, xoja ahror, maxdum-i a'zam, …

2 / 10

a va ilk toʻrt xalifaga, koʻpincha abu bakr (r.a.)ga qadar etkazadilar. tasavvufning mafkuraviy-diniy asosi, shubhasiz, qur'oni karim ma'nolari ustida chuqur mulohaza yuritish, buyuk kitobning botiniy ma'nolarini qidirish an'anasini yuzaga keltirdi. hissiy yoʻl bilan haqiqatni izlash sufiylarni inson ruhining eng nozik harakatlari, ichki iztiroblar, diniy haqiqatlarni anglash va chuqur tahlil qilishga undagan. bu ma'noda tasavvufning ilk asoschilari va namoyondalaridan boʻlgan «qalblar va fikrlar» ilmi (ilm al-qulub va-l- xavotir)ga asos solgan hasan al-basriy (642-728) ni esga olish oʻrinli. keyinchalik, hasan al-basriyning izdoshlaridan boʻlgan va basrada yashagan (viii-ix asrlar) raboh ibn amr, birinchi sufiy ayol robi‘a al-adaviya, molik ibn dinor va boshqalar da'vatlarida asta-sekin allohga boʻlgan sof haqiqiy muhabbat, unga ruhan yaqinlashishga intilish haqida fikr va gʻoyalar paydo boʻla boshladi. movarounnahrda tasavvuf yoʻnalishining vujudga kelishi va rivoji shayx abu ya'qub yusuf al-hamadoniy (vaf. 1140-41 y.) shaxsi bilan bogʻliq. hamadoniy 1048 yilda eronning hamadon shahri yaqinidagi buzanjird qishlogʻida tavallud topgan. u 17 yoshligida ilm …

3 / 10

d yassaviydir. yassaviya gʻoyalari bir necha marotaba turli tahrirda nashr etilgan «devoni hikmat»da jamlangan. uning fikricha, dunyoning noz-ne'matlarini soʻragan kishi sufiy emas, balki zuhd va taqvoni ixtiyor etib, umrini toat- ibodatda hamda yigʻi bilan oʻtkazgan kishi asl sufiydir. uning «hikmatlar»i xalq orasida keng tarqalgan. xoja ahmad yassaviy bugungi qozogʻistonning janubidagi chimkent viloyati sayram qishlogʻida dunyoga kelgan. ba'zi manbalarga qaraganda, u yasida (hozirgi turkiston) tavallud topgan. rivoyatlarga koʻra, bu erda u arslon-bob ismli mashhur shayxning xayrli duosiga erishgan. oddiy xalq ommasi anglaydigan uslubda sufiyona hikmatlari, she'rlari bilan atrofdagi odamlarni xaq yoʻlga chaqiradi, ularning ma'naviyatiga kuchli ta'sir koʻrsatadi. ahmad yassaviy hayotligidayoq uzoq oʻlkalarga muridlarini joʻnatib, oʻz tariqatini keng tarqatishga harakat qildi. yassaviy riyozat, chilla, zikr va mujohadaga kuchli ahamiyat berib, hayotining aksari qismini chillaxonada oʻtkazdi. uning hayoti va karomatlari haqida koʻplab manoqiblar saqlanib qolgan. bu tariqatda muhim oʻrin tutgan asoslar quyidagilardan iborat: allohni tanish (ma'rifatulloh), mutlaq joʻmardlik, rostgoʻylik, oʻzini allohga topshirish (tavakkul) …

4 / 10

qoh quradi va koʻplab shogirdlar tarbiyasiga kirishadi hamda “kubraviya” yoki “zahobiya” deb ataluvchi tariqatiga asos soladi. mazkur tariqat soliklari (a'zolari) orasida zikrning ovoz chiqarmasdan “hufiya” ijro qilish usuli keng qoʻllangan. 1221 yilning iyulida chingizxonning lashkarboshilaridan biri xulaguxonga qarshi 76 yoshlik shayx najmiddin kubro xalq orasidan lashkar toʻplaydi va urganch qal'asini bir necha kun dushmandan saqlab turadi. mazkur jang paytida shayx najmiddin kubro moʻgʻul bosqinchilari tomonidan vahshiyona oʻldiriladi. yozgan asarlari orasida eng mashhuri «usuli ashara» risolasi boʻlib, bu asar barcha tariqatlarga oʻz ta'sirini koʻrsatgan. kubroning asarlari eron, kichik osiyo va hindistondagi tariqat muhitlariga kuchli ta'sir qilgan. chunonchi, bu tariqat naqshbandiya va mavlaviya tariqatlariga ham ta'sir koʻrsatgan. kubraviyaning mashhur shahobchalari quyidagilar: bahoiya xilvatiya, firdavsiya, nuriya, rukniya, hamadoniya, nurbaxshiya, barzanjiya. kubraviyada bajariladigan amallarga muvofiq tarzda sulukni oʻtash chogʻida sufiy boʻysunishi shart boʻlgan 10 qoida ishlab chiqilgan: 1) at-tavba - dunyoviy hayoti davomida oʻz «men»ligidan xalos boʻlish; 2) az-zuhd fi-d-dunya - dunyodan va molu …

5 / 10

isidan qanoatlanishdan ham xalos boʻlish, bundan jismoniy yoki shaxsiy tuygʻular yoʻqolib, allohning alohida marhamatiga aylanadi. kubraviya ta'limoti moʻgʻullar istilosiga bardosh bergan kam sonli ta'limotlardan biridir. qolaversa, sayf ad-din boxarziy (vaf. 1363 y., buxoro) kabi kubraviya shayxlari boshqa koʻplab shayxlar qatori moʻgʻul qabilalari va ular hukmdorlarining islomlashuviga katta ta'sir koʻrsatganlar. xiv asrda markaziy osiyoda paydo boʻlgan yana bir yirik tasavvufiy tariqat naqshbandiyadir. uning ikkinchi nomi xojagon yoʻnalishi boʻlib, xoja yusuf al-hamadoniyning mashhur shogirdi xoja abdulxoliq gʻijduvoniy (vaf. 1179 yoki 1220 y.)ga nisbat berilib shunday nomlangan. keyinchalik bu oqimga xoja bahouddin naqshband (1318-1389) murshidlik qilgan va shu davrdan e'tiboran naqshbandiya tariqati butun islom olamiga tarqala boshlagan. bahouddin naqshband buxoro yaqinidagi qasri orifon qishlogʻida dunyoga kelgan. yoshligida xojagon tariqati shayxlaridan muhammad bobo-yi samosiy uni ma'naviy farzandlikka qabul qildi. bir muddatdan keyin samosiy uning tarbiyasini amir kulolga topshirdi. ma'lum muddat samarqandda yashab, u erdagi shayxlarning suhbat va tavajjuhlariga musharraf boʻldi. amir kuloldan xalifalikni olgach, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 10 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"tasavvuf ta’limotining sharq madaniyatiga ta’siri" haqida

tasavvuf ta’limotining sharq madaniyatiga ta’siri. tasavvuf va unga oʻzakdosh boʻlgan sufiy, mutasavvif atamalarining kelib chiqishi haqida xilma-xil qarashlar mavjud. hozirgi paytga kelib koʻproq tasdiqlangan va koʻpchilik (sharq va gʻarb olimlari) tomonidan qabul qilingan fikr shuki, ushbu atama «jun, yung» ma'nosini bildiruvchi suf (oʻzak harflari - svf) soʻzidan olingan. bundan tashqari mazkur atamaning kelib chiqishi ilk islom davrida zohidlik guruhlari koʻrinishida shakllangan «ahl as-suffa» (paygʻambarning madinadagi uyi yaqinidagi suffaga yigʻiluvchi zohid kishilar)ga tegishli degan fikrlar ham mavjud. gʻarbiy evropa tadqiqotchilari esa to xx asrga qadar uni yunoncha - «sophia» (hikmat) soʻzidan kelib chiqqan degan fikrga moyil boʻlganlar. sufiylik amaliyotining asosini zikr tashki...

Bu fayl DOCX formatida 10 sahifadan iborat (29,4 KB). "tasavvuf ta’limotining sharq madaniyatiga ta’siri"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: tasavvuf ta’limotining sharq ma… DOCX 10 sahifa Bepul yuklash Telegram