shamol haqida umumiy ma'lumotlar

PPTX 21 pages 2.3 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi umumiy geologiya dotsent v.b. ashirov maxsud batirovich 2015 -2016 o'quv yili ma'ruza 9. shamol va uning geologik faoliyati, korraziya, abraziya, deflyatsiya xodisalari. eol yotqiziqlarining turlari. 2soat. mashg'ulot o'tish rejasi shamol haqida umumiy ma'lumotlar. shamolning geologik ishi. deflyatsiya, korraziya va abraziya xodisalari. eol yotqiziqlarining turlari. shamol haqida umumiy ma'lumotlar atmosferadagi havo massalarining er yuzasiga nisbatan harakati shamol deb ataladi. shamollar havoning notekis qizishidan hosil bo'ladi. shamollar o'z yo'nalishini fasl va sutka davomida o'zgartirib turadi. yirik fasliy havo oqimlariga musson va passat shamollarini ko'rsatish mumkin. fasllar almashinishida o'z yo'nalishini o'zgartirib turuvchi shamollar materik ichkarisida ham mavjud bo'ladi. bunday shamollarga farg'ona vodiysidan mirzacho'lga va qarama-qarshi yo'nalishda esadigan bekobod shamolini misol keltirsa bo'ladi. shamollar juda ko'p miqdorda cho'kindi materiallarni ko'chiradi. ularning bunday xususiyati, birinchi navbatda, tezligiga bog'liq. shamolning tezligi sekundiga 0,5 dan …

2 / 21

havo qatlamida harakatlanadi, alevrit va gil zarralari esa havoning baland qatlamlarida ham muallaq holda uzoq masofalarga ko'chirib ketiladi. shamolning esishi quruq va yumshoq qum qatlami ustida kritik tezlikka etganda uning yuzasidagi donalar tezlanish bilan dumalay boshlaydi va bir necha santimetr yo'l bosgandan so'ng sakrab, havoda diametridan ko'p marta ortiq bo'lgan masofaga uchadi. uchgan bunday donalar er yuzasiga parabolik traektoriya bilan qaytib tushadi va yana sakraydi. qum donalarining bunday sakrab harakat qilishi saltatsiya deyiladi. alevrit va gil zarralarining ko'chirilishidan farqli o'laroq, qum donalarining saltatsiyasi aniq yuqori chegaraga ega bo'ladi. u odatda 1 m ga yaqin balandlikni tashkil etadi. shamol haqida umumiy ma'lumotlar saltatsiya balandligi yotqiziqlar yuzasining holatiga bog'liq. yuza qancha qattiq bo'lsa, qum donalari shuncha yuqori sakraydi va, aksincha, qancha yumshoq bo'lsa, saltatsiya balandligi shuncha kichik bo'ladi. quruq qum donalarini ko'chirish uchun lozim bo'lgan minimal shamol tezligi 53,7 sm/sek deb qabul qilingan. qum donalari er yuzasiga qaytib tushgandan so'ng ularning impulsi …

3 / 21

ta katta bo'ladi deyish mumkin. demak, havoda harakatlanayotgan donaning kinetik energiyasi (29,3)² m/2 suvdagiga nisbatan 430 marta ortiq bo'ladi. bunday katta farq shamol yordamida ko'chiriladigan qumlarning kuchli abraziya faoliyatini belgilaydi. havoning zichligi suvnikiga qaraganda juda past bo'lishi qumning yuzaga urilishidagi amortizatsiyasini keskin kamaytiradi. eol qumlarning yuqori darajada dumaloqligini havoda saltatsion ko'chirilishdagi katta kinetik energiyasi belgilaydi. katta kinetik energiyaga ega bo'lgan saltatsion harakat paytidagi urilishda boshqa qum donalariga beriladigan impuls ularni harakatga keltirishga va shamol yordamida ko'chirishga qodir bo'ladi. er yuzasi relefini o'zgartiradigan hamda alohida xususiyatga ega bo'lgan yotqiziqlar hosil qiladigan muhim ekzogen omillardan biri shamoldir. shamollar havo bosimining barcha joyda bir xil bo'lmasligidan paydo bo'ladi. cho'l va sahro zonalarida shamol nihoyat darajada katta geologik - geomorfologik ish bajaradi. osiyo, afrika va avstraliyaning keng tekisliklaridagi cho'l maydonlari shamol harakati va uning geologik ishi uchun eng qulay sharoitdir. 114-rasm. avstraliya pinakli sahrosida shamol ta'sirida hosil bo'lgan g'aroyib shakllar. www.inpath.ru pinakli sahrosi – …

4 / 21

a - 4 - akkumulyatsiya (lat. «akkumulyatsio» - to'plash). shamolning yuqorida ko'rsatib o'tgan barcha ishlari bir - biri bilan bog'liq bo'lib, bitta murakkab jarayon hisoblanadi. shamol bilan bog'liq bo'lgan hamma jarayonlar, relef shakllari, yotqiziqlari eol nomi bilan yuritiladi (eol qadimgi yunon afsonasida - shamol xudosidir). shamol barcha o'nqir - cho'nqirlarga, qoya toshlarning orasiga kirib borib, undagi mayda zarrachalarni uchirib ketadi. bu hodisa deflyatsiya deyiladi. deflyatsiya natijasida qatlamli mo'rt, bo'shoq jinslarda g'aroyib shakllar vujudga kelishi mumkin «eol qozoni» degan chuqurliklar hosil qiladi. deflyatsiya natijasida ba'zan hosildor tuproqlarni ham shamol uchirib ketib, boshqa joylarda to'playdi. o'rta osiyodagi o'zbekiston va tojikiston respublikalarining janubiy qismiga janubdan esuvchi «afg'on shamoli» millionlab tonna chang to'zonini uchirib olib keladi, afg'on shamoli esganda, quyosh yuzini ko'rib bo'lmaydigan darajada atmosferani chang qoplab oladi. kunduz kunlari qorong'ilashib, yaqin masofadagilarni tanimay qolasiz. ayniqsa, sahroi qabirda chang - to'zonli bo'ron - samum esganda butun tirik mavjudotlar dahshatga tushadi. ehtimol, ana shu samum …

5 / 21

shamol birinchi navbatda yumshoq jinslarni emiradi. shamolning bunday emiruvchi ishi uchirib ketish va tarqatish bilan birga sodir bo'ladi. korraziya nuqtali, tirnovchi va burg'ilovchi bo'lishi mumkin. korraziya tufayli tog' jinslarida chuqurchalar, pastqamliklar, jo'yaklar, tirnash izlari vujudga keladi. ularning shakli va o'lchami birinchi navbatda tog' jinslarining tarkibi va yotish sharoitlariga bog'liq. shamol oqimining pastki qavatida qum ko'p bo'ladi. shuning uchun ham birjinsli substratning pastki qismida chetlari silliqlangan eng yirik kavaklar vujudga keladi. turli mustahkamlikka ega bo'lgan qatlamli yotqiziqlarda yumshoqroq qatlamlar faol emiriladi, ularning o'rnida jo'yakchalar hosil bo'ladi, qattiq qatlamlarda esa chetlari silliqlangan va dumaloqlangan karnizlar vujudga keladi (116-rasm). 116- rasm. neogen yotqiziqlarida hosil bo'lgan karnizlar. tarkibi doimiy bo'lmagan jinslar yuzasida, masalan notekis ohakli qumtoshlarda yumshoqrok joylari tarashlanib, emirilgan material uchirib ketiladi va eol qozonlari hosil bo'ladi. shunday qilib, deflyatsiya va korraziya hodisalari birlashib, tabiatda toshlardan har xil g'aroyib shakllar yasashadi, kichik g'orchalar, teshiktoshlar, ustunlar, odamsimon hayvonlarni eslatuvchi, ko'ziqoringa o'xshash shakllar vujudga keladi …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shamol haqida umumiy ma'lumotlar"

mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi umumiy geologiya dotsent v.b. ashirov maxsud batirovich 2015 -2016 o'quv yili ma'ruza 9. shamol va uning geologik faoliyati, korraziya, abraziya, deflyatsiya xodisalari. eol yotqiziqlarining turlari. 2soat. mashg'ulot o'tish rejasi shamol haqida umumiy ma'lumotlar. shamolning geologik ishi. deflyatsiya, korraziya va abraziya xodisalari. eol yotqiziqlarining turlari. shamol haqida umumiy ma'lumotlar atmosferadagi havo massalarining er yuzasiga nisbatan harakati shamol deb ataladi. shamollar havoning notekis qizishidan hosil bo'ladi. shamollar o'z yo'nalishini fasl va...

This file contains 21 pages in PPTX format (2.3 MB). To download "shamol haqida umumiy ma'lumotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: shamol haqida umumiy ma'lumotlar PPTX 21 pages Free download Telegram