mu’taziliya ta’limotining vujudga kelishi va rivojlanishi.

PPTX 10 pages 1.6 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 10
mavzu:mu’taziliya ta’limotining vujudga kelishi va rivojlanishi. reja: 1.mu’taziliya ta’limoti 2.ta’limotning vujudga kelishi 3.mu’taliziyaning rivojlanishi mu’taziliya (arabcha: المعتزلة al-muʿtazila – ajralib chiqqanlar, uzoqlashganlar) – islomdagi ilohiyot oqimlaridan biri. 8-asr oʻrtasida arab xalifaligida vujudga kelgan. asoschilari vosil ibn ato (699—748) va amr ibn ubayd (761 yil v.e.). ular oʻz guruhi bilan ustozlari hasan al-basriy (728 yil v.e.) maktabidan ajralib chiqqan. mo’tazila nomi ạʿtzl iʿtazala „ajramoq (oʻzidan); chekinmoq“ kabi ʿ-z-l „ajramoq, ajratmoq, nafaqaga chiqmoq“ uch undosh ildizining viii (iftaʿala) refleksiv ildizidan olingan. mu’taziliya qurʼonni diniy haqiqatning manbai deb eʼtirof etadi, uni soʻzma-soʻz emas, majoziy talqin qiladilar, rivoyatlarga koʻr-koʻrona ishonishga qarshi chiqadilar.mu’taziliya qadariylarning inson iroda erkinligi haqidagi taʼlimotini rivojlantirdilar va asosladilar. ular 9-asrda oʻzlarining aqidalar tizimini yaratdilar. bungacha islomda davlat dini va barcha uchun maj-buriy deb eʼtirof etilgan yagona aqidalar tizimi boʻlmagan. chunki, dastlabki ikki yuz yillik davomida islom turli fikr, maktab, mazhab, huquqiy firqalar yigʻindisidan iborat boʻlgan. shuningdek, xalifalar diniy, siyosiy muxolafatdagi harakat …
2 / 10
vvufni inkor etishga uringan, oʻzlarini yakkaxudolik (tavhid) va adolat (adl) tarafdorlari, deb atagan. mu’taziliyaning asosiy gʻoyalari vaqti kelib shia ilohiyotchilari tomonidan oʻzlashtirib olindi. mu’taziliya keyinchalik iroq va eronda 11 – 12-asrlarga, oʻrta osiyoda 13-14-asrlarga kelib yoʻqolib ketgan. uning oxirgi vakillaridan biri zamaxshariydir. ahli sunna olimlari bu qarashga raddiya berganlar. jumladan, muhaddis olim sayyid muhammad rashid rizo (vaf. 1966)ning keltirishicha, “xalifa”, “imom” va “mo‘minlar amiri” so‘zlari bir xil ma’noga ega bo‘lib, din va dunyo manfaatlarini o‘zida jamlagan boshqaruvchini anglatadi. sa’duddin taftazoniyning fikricha, xalifalik “ko‘p shaxslar orasidan tanlangan bir shaxsning din va dunyo ishlarida umumiy rahbarligidir”. olim umumiy rahbarning zarurligini 4 jihatdan dalillagan: 1.ijmo’, ya’ni sahobalarning yakdillik bilan fikr bildirishi; 4.qur’on va sunnatga itoat qilish 3.xalq manfaatlarini himoyalash va zararli narsalarni daf qilish; 2.hudud-chegaralarni qo‘riqlash; mo‘taziliylarning fikricha, inson o‘z amallarining yaratuvchisidir. mazkur qarash kalom ilmida muhim hisoblangan bandalarning xattiharakatlari (af’olul ibod)ga taalluqli bo‘lib, insonning to‘g‘ri yo‘l tanlashi hamda adashishi ham shuning doirasida …
3 / 10
g fe’li masalasida o‘z yondashuvlariga ega. unga ko‘ra, amallarni bandalarning o‘zlari yaratadilar. shu tariqa, hidoyat va zalolat fe’li, garchi alloh taolo xohlagan kishisini hidoyatga, xohlaganini esa zalolatga duchor qiladi, degan ma’nodagi oyatlar mavjud bo‘lishiga qaramay, allohga nisbat berilmaydi. mo‘‘taziliylar ihtido va azlolni muayyan “shart” asosida allohga nisbat beradilar. ularning fikricha, hidoyat ham, zalolat ham insonning o‘zida bor. insonda zalolat bo‘lsa, u gunohkor bo‘ladi, hidoyat bo‘lsa, u savob amallar qiladi. chunki ular insonning o‘zida bor, alloh ularni yaratmagan. inson ularning hammasiga o‘zining sa’y-harakati, mehnati bilan erishadi. aslida, harakat ham, harakatsizlik ham bandaning fe’lidir. shunday ekan, taklif bo‘lib, undan biror harakat sodir bo‘lmasa ham, bajaruvchiga nisbat berilaveradi. mutakallim olim abdurahmon ibn ahmad iyjiy ta’biri bilan aytganda, bundan ko‘zlangan maqsad ehson qilgan odamlarni jannat yo‘liga hidoyat qilish bo‘lib, “hidoyat berdi” yoki “zalolatga boshladi”, “uni hidoyatli qilib yaratdi” yoki “zalolatli qilib yaratdi” ma’nosidadir. moturidiylik maktabining yirik namoyandasi abul muin nasafiy mo‘‘taziliylarning bu kabi iddaolariga …
4 / 10
mu’taziliya ta’limotining vujudga kelishi va rivojlanishi. - Page 4
5 / 10
mu’taziliya ta’limotining vujudga kelishi va rivojlanishi. - Page 5

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mu’taziliya ta’limotining vujudga kelishi va rivojlanishi."

mavzu:mu’taziliya ta’limotining vujudga kelishi va rivojlanishi. reja: 1.mu’taziliya ta’limoti 2.ta’limotning vujudga kelishi 3.mu’taliziyaning rivojlanishi mu’taziliya (arabcha: المعتزلة al-muʿtazila – ajralib chiqqanlar, uzoqlashganlar) – islomdagi ilohiyot oqimlaridan biri. 8-asr oʻrtasida arab xalifaligida vujudga kelgan. asoschilari vosil ibn ato (699—748) va amr ibn ubayd (761 yil v.e.). ular oʻz guruhi bilan ustozlari hasan al-basriy (728 yil v.e.) maktabidan ajralib chiqqan. mo’tazila nomi ạʿtzl iʿtazala „ajramoq (oʻzidan); chekinmoq“ kabi ʿ-z-l „ajramoq, ajratmoq, nafaqaga chiqmoq“ uch undosh ildizining viii (iftaʿala) refleksiv ildizidan olingan. mu’taziliya qurʼonni diniy haqiqatning manbai deb eʼtirof etadi, uni soʻzma-soʻz emas, majoziy talqin qiladilar, rivoyatlarga koʻr-koʻr...

This file contains 10 pages in PPTX format (1.6 MB). To download "mu’taziliya ta’limotining vujudga kelishi va rivojlanishi.", click the Telegram button on the left.

Tags: mu’taziliya ta’limotining vujud… PPTX 10 pages Free download Telegram