xiva san’at obidalari

DOCX 17 sahifa 1,9 MB Bepul yuklash

17 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 1,9 MB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 17

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 17

xiva san’at obidalari reja kirish i bob. xiva shahrining san’at va me’morchilik tarixi ii bob. xiva san’at obidalari iii bob. xiva san’at obidalarining bugungi kundagi ahamiyati xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish xiva – oʻzbekistonning eng qadimiy va goʻzal shaharlaridan biri bo‘lib, u nafaqat milliy balki jahon miqyosidagi madaniy meros maskani sifatida ham mashhurdir. xiva qadimdan savdo yo‘llari chorrahasida joylashgani bois, unda san’at va me’morchilik yuksak darajada taraqqiy etgan. ayniqsa, xiva xonligi davrida qurilgan madrasa, masjid, maqbara va saroylar sharq me’morchiligi tarixida alohida oʻrin tutadi.san’at obidalari xalqning tarixiy xotirasi, milliy o‘zligi va ma’naviy qadriyatlarini aks ettiruvchi bebaho manbalardir. xiva obidalarida me’moriy bezaklar, naqshlar, g‘isht terish uslublari, yog‘och o‘ymakorligi va sirli koshinlardan keng foydalanilgan. bu asarlar o‘z davrining san’at an’analari va mahoratini ko‘rsatibgina qolmay, xalqning estetik qarashlarini ham yoritadi.bugungi kunda xiva nafaqat o‘zbekiston, balki butun insoniyat madaniyati uchun qimmatli meros hisoblanadi. 1990-yilda ichon qal’a majmuasining unesconing butunjahon merosi ro‘yxatiga kiritilishi bu shaharning xalqaro …

2 / 17

imiy davrlardan boshlab, xorazmiy tsivilizatsiyasining gullab-yashnashi, xonlik davrining ixtisoslashgan estetikasi va zamonaviy saqlash choralari orqali shakllangan. bu bobda xivaning qadimiy davrlardagi rivojlanishi, xiva xonligi davrida san’at va me’morchilikning gullab-yashnashi hamda ichon qal’a muzey-shahar sifatida tan olinishi haqida batafsil to‘xtalamiz. ushbu mavzu orqali biz nafaqat me’moriy yodgorliklarning texnik va estetik jihatlarini, balki ularning ijtimoiy, diniy va iqtisodiy kontekstini ham ochib beramiz, chunki xiva nafaqat tosh va g‘ishtdan qurilgan shahar, balki xorazm xalqining ruhiy va madaniy merosining timsoli hisoblanadi. xivaning qadimiy davrlardagi rivojlanishi xivaning qadimiy davrlardagi rivojlanishi xorazmiy o‘lkasining umumiy tarixiy jarayonlari bilan chambarchas bog‘liq bo‘lib, u miloddan avvalgi iii-iv asrlarga borib taqaladi. arxeologik qazishmalar, xususan, 1950-yillardan boshlab olib borilgan ishlar shuni ko‘rsatadiki, xivaning eng qadimiy madaniy qatlamlari x asr – xi asrlarga oid bo‘lib, ba’zi topilmalar esa miloddan avvalgi ii-iii asrlarni ham qamrab oladi. masalan, m. mambetullaevning 1970-1980-yillardagi qazishmalari ichon-qal’a yodgorliklarini tiklash jarayonida miloddan avvalgi iii-iv asrga oid sopol idishlarni ochib …

3 / 17

topilgan don, somon va tegirmontoshlari shuni ko‘rsatadiki, bu inshootlar nafaqat harbiy, balki iqtisodiy maqsadlarda ham ishlatilgan. bu davr sopollari zoroastriylik ta’sirini ko‘rsatib, qalin loy idishlar va suv ko‘zlaridan iborat bo‘lgan. vii-viii asrlarga oid kumush tangalar, shoh bravik va shaushfan davridan qolgan bo‘lib, pul muomalasining rivojlanishini tasdiqlaydi.x asrga kelib, xiva samoniylar imperiyasi va mamuniyylar (1017 yilgacha) davrida sezilarli o‘sishga erishadi. qazishmalar shuni ko‘rsatadiki, ichon-qal’a va ehtimol dishon-qal’a kengaygan, shisha, metall va sopol ishlab chiqarish sanoati gullagan. xiva sopolchilari nafis sopol idishlar yaratganlar, ularda roza, stilizatsiya qilingan barglar, o‘simlik kurtaklari, hayvon va qushlar tasvirlari, shuningdek, axloqiy maqollar bilan yozilgan arabcha yozuvlar bo‘lgan. bu san’at asarlari nafaqat texnik jihatdan mukammal, balki estetik va falsafiy mazmunga ham ega bo‘lgan. xi asrda anushteginidlar sulolasi (1077 yildan) davrida, xususan, xorazmshohlar ala ad-din tekesh va ala ad-din muhammad hukmronligi ostida xiva yana gullab-yashnadi. qazishmalarda ushbu hukmdorlar tangalari va turli sopol idishlari topilgan, jumladan, katta va kichik loy …

4 / 17

lan shug‘ullanuvchi turkiy sartlar va ko‘chmanchilar – fors tilining saroy va madaniyat tili sifatidagi rolini kuchaytirgan. tarixiy asarlar, masalan, abu al-g‘ozi bahodirning (1643–1663) “turkmanlar shajarasini” kabi kitoblar bu davr madaniyatini yoritadi.xonlikning san’at va me’morchiligi muhammad rahimxon i (1806–1825) va alloqulixon (1825–1840) hukmronligi davrida cho‘qqisiga chiqdi. bu vaqtda xiva savdo ombori va qal’a sifatida gullab-yashnab, saroylar, masjidlar, madrasalar va maqbaralar qurildi. masalan, kunya-ark (“qadimiy qal’a”) kompleksi xivaning eng qadimiy inshootini o‘z ichiga oladi va xix asr boshidagi qurilishlarni aks ettiradi. djuma masjidi (kech xviii asr) 200 dan ortiq o‘yma yog‘och ustunlarga ega bo‘lib, ba’zilari x asrga oid va o‘ymakorlik va bezaklari bilan mashhur. pahlavon mahmud maqbarasi (1810–1825 qayta qurilgan) xiv asr shoiri va kurashchisini ulug‘laydi, gumbazli maqbaralar va naqshinkor kafel bilan bezatilgan. tosh xovli saroyi (1830–1838) “tosh saroy” deb atalib, haramxona hovlisi o‘yma ustunlar, rang-barang gumbazli shiftlar va ko‘k-oq mayolika kafel bilan ajralib turadi.xonlik davrida me’morchilik islomiy an’analarga asoslangan bo‘lib, buxoro, …

5 / 17

kil etgan. xix asr boshida qullik bozori orqali forslar va ruslar qul qilib olib kelingan va ularning ko‘pchiligi shahar inshootlarini qurishda ishtirok etgan. bu davrda xiva qullik bozori sifatida millionlab odamlar savdosi markazi bo‘lgan. ichon qal’a – muzey-shahar sifatida tan olinishi ichon qal’a – xivaning ichki shahri bo‘lib, g‘isht devorlar bilan o‘ralgan (balandligi 10 metr) va qadimiy xiva o‘azisining markazi hisoblanadi. u 26 gektar maydonni egallab, janubdan shimolga cho‘zilgan to‘rtburchak shaklida (650x400 metr) qurilgan va markaziy osiyo shahar qurish an’analariga asoslangan. 1990 yildan unesco jahon merosi ro‘yxatiga kiritilgan bo‘lib, xorazmning yo‘qolgan tsivilizatsiyalariga guvohlik beradi va xiv-xix asrlar islomiy me’morchiligining rivojini ko‘rsatadi. unesco mezonlariga ko‘ra, u (iii) – izchil va saqlangan shahar ansambli, (iv) – qadimiy markaziy osiyo an’analariga asoslangan noyob me’moriy yodgorliklar va (v) – markaziy osiyoda inson aholi punktlarining an’anaviy me’morchiligi uchun tan olingan.ichon qal’a 1967 yilda o‘zbekiston ssr vazirlar kengashi farmoni bilan davlat arxitektura va tarixiy qo‘riqxonasi maqomiga …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 17 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xiva san’at obidalari" haqida

xiva san’at obidalari reja kirish i bob. xiva shahrining san’at va me’morchilik tarixi ii bob. xiva san’at obidalari iii bob. xiva san’at obidalarining bugungi kundagi ahamiyati xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish xiva – oʻzbekistonning eng qadimiy va goʻzal shaharlaridan biri bo‘lib, u nafaqat milliy balki jahon miqyosidagi madaniy meros maskani sifatida ham mashhurdir. xiva qadimdan savdo yo‘llari chorrahasida joylashgani bois, unda san’at va me’morchilik yuksak darajada taraqqiy etgan. ayniqsa, xiva xonligi davrida qurilgan madrasa, masjid, maqbara va saroylar sharq me’morchiligi tarixida alohida oʻrin tutadi.san’at obidalari xalqning tarixiy xotirasi, milliy o‘zligi va ma’naviy qadriyatlarini aks ettiruvchi bebaho manbalardir. xiva obidalarida me’moriy bezaklar, naqshlar, g‘isht te...

Bu fayl DOCX formatida 17 sahifadan iborat (1,9 MB). "xiva san’at obidalari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xiva san’at obidalari DOCX 17 sahifa Bepul yuklash Telegram