dinning mohiyati, tuzilishi va funktsiyalari

DOCX 9 стр. 20,4 КБ Бесплатная загрузка

9 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 20,4 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 9

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 9

2-mavzu. dinning mohiyati, tuzilishi va funksiyalari reja 1. dinning mohiyati va unga berilgan ta'riflar 2. dinning ijtimoiy funktsiyalari 3. dinlar tasnifi “inson qachondan beri xudoga ishonib keladi?”, “din qachon paydo bo’ldi?” kabi savollar doimo olimlarni qiziqtirib, o’ylantirib kelgan. mazkur izlanishlar necha asrlardan beri davom etib kelayotgan bo’lsa-da, hali hanuz bu borada bir to’xtamga kelinmagan. umumiy ma'noda, bugungi kunda fanda dinlarning shakllanishi tarixiga oid ikki xil qarash mavjud. birinchi qarashga ko’ra dinning paydo bo’lishi bevosita insoniyatning yaralishi bilan bog’liq. xudo ilk insonlarni yaratishi bilan ularga o’zini tanitdi, natijada inson ilk dinga e'tiqod qila boshladi. bunday qarash fanda “teologik yondashuv” deb nomlanadi. bugun mavjud bo’lgan har qanday din o’zining tarixini insoniyat yaralishi – ilk inson bilan bog’lashini ko’rishimiz mumkin. jumladan, islom dinida – odam va havvo, yahudiylik va xristianlikda – adam va yeva, zardushtiylikda – govmard, sintoizmda – imperator mikado va boshqalar. mazkur ta'limotlar dinlarning muqaddas manbalarida bayon qilingan. teologik yondashuvga ko’ra, …

2 / 9

“materialistik yondashuv” deb nomlanadi. mazkur qarashlarning paydo bo’lishi antik davrga borib taqalib, ilk bor qadimgi yunon faylasuflari qarashlarida aks etgan. xvii asrga kelib yevropada cherkov hokimiyatining susaya boshlashi, hurfikrlilik namoyandalari - din tanqidchilarining paydo bo’lishi, xix asrning ikkinchi yarmida charlz darvin tomonidan “turlarning kelib chiqishi” (1859) nomli asarning chop etilishi ham turtki bo’ldi. keyinchalik mazkur qarashlar avgust komt va lyudvig buxnerlar tomonidan eng cho’qqisiga ko’tarildi. unga ko’ra din bu ijtimoiy hodisa, inson tafakkuri, emotsiyalari mahsulidir. mazkur qarash tarafdorlari fikricha, dinlar soddadan – murakkabga, umumiylikdan – xususiylikka, ko’pxudolikdan – yakkaxudolikka tomon uzoq tarixiy evolyutsion jarayonni bosib o’tgan. unga ko’ra, ilk davrdagi ibtidoiy odamning jismoniy, fiziologik, asab-endokrin, biologik, psixologik va boshqa sohalari o’ziga xos xususiyatlarga ega edi. bu nafaqat uning hayoti va faoliyatiga, fe'l-atvoriga, balki uning fikrlash darajasiga, kuchli hayajonlanishiga, tasavvur etishiga, mustahkam, haqiqiy yoki soxta mantiqiy qonuniyatlarni kashf etishiga ta'sir ko’rsatadi. uyqu, tush va nafas olish kabi holatlarda tanani boshqaruvchi va …

3 / 9

n ibodatning barcha ko’rinishlari shakllantirganligini va tangrilarning ustun yoki qahramon bo’lgan ajdodlardan tanlanganligi fikrini ilgari suradi; har bir dinda ajdodlarga alohida e'tibor qaratilganligiga ishora qiladi. din tushunchasi o’zbek tiliga arab tilidan kirib kelgan bo’lib, ishonch, inonmoq ma'nosini bildiradi. bizning fikrimizcha, din real voqelikdagi, ijtimoiy hayotdagi narsa va hodisalarni tabiatdan, jamiyatdan tashqarida mavjud deb hisoblaydigan, ularni o’ziga xos tarzda aks ettiradigan ma'naviy e'tiqod va amalning bir turidir. e'tiqod so’zi ham arab tilidan kirib kelgan bo’lib, chuqur, mustahkam ishonch ma'nosini anglatadi- demak, diniy e'tiqod deganda mustahkam, chuqur ishonch, maslak, ishonish tushuniladi. ilohiyot, ya'ni diniy ta'limot nuqtai nazardan "din", "diniy e'tiqod" tushunchalari jamiyat, inson, uning ongi hayotning ma'nosi, maqsadi va taqdiri uni bevosita qurshab olgan moddiy olamdan tashqarida bo’lgan, uni go’yo yaratgan, ayni zamonda insonlarga birdan-bir "to’g’ri", "haqiqiy", "odil" hayot yo’llarini ko’rsatadigan va o’rgatadigan ilohiy kuchga ishonch va ishonishni ifoda etadigan maslak, qarashlar, ta'limotlar majmuidan iboratdir. muayyan iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy va g’oyaviy sabablarga …

4 / 9

y, qiyosiy tasavvurlardan foydalanish orqali e'tiqod qilishga chakirish yo’li bilan yondashadi. demak, din voqelikni, sabab va oqibat bog’lanishlarining moddiy asosini o’rganmasdan izoxlashga kirishadi. ayni zamonda voqelikni falsafiy bilish, o’z mohiyatiga ko’ra, diniy bilishdan ustuvordir. beruniyning dinga munosabati uning "qadimgi xalklardan qolgan yodgorliklar" va "hindiston" asarlarida bayon qilingan. uning fikricha, din ham bilim bo’lib, bunday bilim vokelikdagi narsa va hodisalarni dalillar orqali isbotlash bilan o’rganish mumkin bo’lmagan joyda qo’llaniladi. diniy bilim isbotsiz e'tiqodga, ilmiy bilim esa dalillashga, isbotlashga asoslanadi. beruniyning o’zi esa butkul dalillarga asoslangan bilimlar bilan shugullangan. u moddiy olam haqidagi ilmiy masalalarni hal qilishda dinning ta'sirini cheklashga intilgan. forobiy va beruniy dinga bunday yondashishlar orqali ilmiy bilimni din ta'siridan xalos etishga g’oyat o’rinli harakat qilganlar. ular dinga emas, unga singib qolgan mutaassiblikka qarshi chiqqanlar. ilmiy bilimlarga asoslangan dunyoviy ishonchli, haqikiy ta'limot olamning mavjudlik sabablari masalasida diniy qarashlar bilan kelishmasa-da, ammo insonni, uning ijtimoiy faoliyati, ma'naviy va axloqiy qadriyatlarini o’rganishda …

5 / 9

ushi xavfi kuchayayotganligi, atrof-muhitning tobora ifloslanayotganligi, ekologik vaziyat, ya'ni axloqiy buzilish (siyosiy, diniy ekstremizm, terrorchilik, koruptsiya, o’garlik, talonchilik, buzg’unchilik va h. k., tobora ko’proq taxdid, xavf-xatar tug’dirmokda. din kishilar o’rtasidagi muayyan munosabatlar va bu borada diniy tashkilotlarning faoliyatidan ham iboratdir. dinning hamma tarkibiy qismlari singari diniy munosabatlar va diniy tashkilotlar faoliyati ham ijtimoiy vaziyatlar bilan belgilanadi. bularning faoliyati nisbiy mustaqillikka ega bo’lib, kishilarning voqelikka bo’lgan munosabatiga muayyan darajada ijobiy yoki salbiy ta'sir etib turadi. diniy tushunchalar, tasavvur va kayfiyatlarga moslashib, bularning bevosita ta'siri natijasida vujudga keladigan dindorlar o’rtasidagi aloqadorlik va diniy jamoa, uyushma va tashkilotlarning faoliyatlari diniy munosabatlar deb ataladi. bunday munosabatlar ijtimoiy, goyaviy, mafkuraviy munosabatlarning turlari bo’lib, muayyan dunyoqarashni shakllantiradi, pirovardi-oqibatda ishlab chiqarish munosabatlarining mahsuli hisoblanadi. jamiyatda diniy munosabatlar alohida mavjud bo’lmaydi; ijtimoiy munosabatlarning boshqa turlari, chunonchi siyosiy, huquqiy, axloqiy, ma'naviy munosabatlar, mehnat jarayonlari bilan uzviy bog’liqtsir; bir-birini oziklantirib turadi. diniy munosabatlar, birinchidan, har bir diniy jamoa, uyushma, tashkilotlar …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 9 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "dinning mohiyati, tuzilishi va funktsiyalari"

2-mavzu. dinning mohiyati, tuzilishi va funksiyalari reja 1. dinning mohiyati va unga berilgan ta'riflar 2. dinning ijtimoiy funktsiyalari 3. dinlar tasnifi “inson qachondan beri xudoga ishonib keladi?”, “din qachon paydo bo’ldi?” kabi savollar doimo olimlarni qiziqtirib, o’ylantirib kelgan. mazkur izlanishlar necha asrlardan beri davom etib kelayotgan bo’lsa-da, hali hanuz bu borada bir to’xtamga kelinmagan. umumiy ma'noda, bugungi kunda fanda dinlarning shakllanishi tarixiga oid ikki xil qarash mavjud. birinchi qarashga ko’ra dinning paydo bo’lishi bevosita insoniyatning yaralishi bilan bog’liq. xudo ilk insonlarni yaratishi bilan ularga o’zini tanitdi, natijada inson ilk dinga e'tiqod qila boshladi. bunday qarash fanda “teologik yondashuv” deb nomlanadi. bugun mavjud bo’lgan har qanday ...

Этот файл содержит 9 стр. в формате DOCX (20,4 КБ). Чтобы скачать "dinning mohiyati, tuzilishi va funktsiyalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: dinning mohiyati, tuzilishi va … DOCX 9 стр. Бесплатная загрузка Telegram