dinning mohiyati, tuzilishi va funktsiyalari

PPT 18 pages 1.5 MB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPT

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

slayd 1 dinning mohiyati, tuzilishi va funktsiyalari falsafa fanlari bo'yicha falsafa doktori (phd), dotsent yusubov jaloliddin * 2-mavzu: dinning mohiyati, tuzilishi va funktsiyalari reja: 1. dinning mohiyati va unga berilgan ta'riflar 2. dinning ijtimoiy funktsiyalari 3. dinlar tasnifi muayyan diniy e'tiqodlarga, ya'ni ilohga, uning tomonidan insonlarga xabar etkazuvchilarning g'ayrioddiy salohiyatga ega ekaniga (payg'ambarlik), insonlar atrofida unga ko'rinmaydigan ammo undan ancha yuqori darajada turuvchi mavjudotlar borligiga (farishtalar, jinlar) inson ideal hayot kechirishi uchun azaldan belgilangan qonuniyatlar mavjudligiga (muqaddas kitoblar), inson hayoti muntazam nazorat ostida ekaniga, qilingan barcha yaxshilik va yomonlik uchun mukofot yoki jazo muqarrarligiga (oxirat, hisob-kitob qilinish), inson qismati avvaldan belgilanishiga (taqdir) va shu kabi qarashlarga ishonish, ularni aqida sifatida qabul qilishdan iborat. din * teologik yondashuv birinchi qarashga ko'ra dinning paydo bo'lishi bevosita insoniyatning yaralishi bilan bog'liq. xudo ilk insonlarni yaratishi bilan ularga o'zini tanitdi, natijada inson ilk dinga e'tiqod qila boshladi. bunday qarash fanda “teologik yondashuv” deb nomlanadi. …

2 / 18

n. arastu “teologiya” atamasidan falsafaning muayyan qismini belgilash uchun foydalanib, mazkur atamani sharhlashda burilish yasadi. u nazariy falsafani matematika, fizika va teologiyaga ajratdi. arastu ilohiyot ilmini “birinchi falsafa”, oliy mushohada fani yoki “oliy falsafa” deb nomladi. u ilohiyot ilmini borliq, uning ibtidosi va mavjudligi sabablari to'g'risidagi fan sifatida belgilab berdi. materialistik yondashuv mazkur qarashlarning paydo bo'lishi antik davrga borib taqalib, ilk bor qadimgi yunon faylasuflari qarashlarida aks etgan. xvii asrga kelib evropada cherkov hokimiyatining susaya boshlashi, hurfikrlilik namoyandalari - din tanqidchilarining paydo bo'lishi, xix asrning ikkinchi yarmida charlz darvin tomonidan “turlarning kelib chiqishi” (1859) nomli asarning chop etilishi ham turtki bo'ldi. keyinchalik mazkur qarashlar avgust komt va lyudvig buxnerlar tomonidan eng cho'qqisiga ko'tarildi. unga ko'ra din bu ijtimoiy hodisa, inson tafakkuri, emotsiyalari mahsulidir. mazkur qarash tarafdorlari fikricha, dinlar soddadan – murakkabga, umumiylikdan – xususiylikka, ko'pxudolikdan – yakkaxudolikka tomon uzoq tarixiy evolyutsion jarayonni bosib o'tgan. unga ko'ra, ilk davrdagi ibtidoiy odamning …

3 / 18

ko'ra, qo'rquv dinlarning kelib chiqishida asosiy rol o'ynagan hissiy holatdir. jumladan, ingliz faylasufi xerbert spenser (1820-1903) ham ibtidoiy qabila dinlarining kelib chiqishiga qo'rquv natijasida “ajdodlarga sig'inish” sabab bo'lganligini ta'kidlaydi. spenser ijtimoiy hisob-kitoblarga suyangan holda, hayot qo'rquvining dinlardagi o'rniga alohida diqqatni tortadi. bu qo'rquvning ajdodlarga nisbatan ibodatning barcha ko'rinishlari shakllantirganligini va tangrilarning ustun yoki qahramon bo'lgan ajdodlardan tanlanganligi fikrini ilgari suradi; har bir dinda ajdodlarga alohida e'tibor qaratilganligiga ishora qiladi. din haqida allomalarning fikrlari "fozil shahar aholisi hakida kitob" risolasida bayon qilingan. uning fikricha, din ham falsafa kabi voqelikni o'rganishga qaratilgan, bu falsafa moddiy olamni bilish, sabab, oqibat bog'lanishlarini aniqpash orqali o'rganadi. din esa voqelikka bu uslub bilan emas, balki tasvir (obrazli), ramziy, majoziy, qiyosiy tasavvurlardan foydalanish orqali e'tiqod qilishga chakirish yo'li bilan yondashadi. demak, din voqelikni, sabab va oqibat bog'lanishlarining moddiy asosini o'rganmasdan izoxlashga kirishadi. ayni zamonda voqelikni falsafiy bilish, o'z mohiyatiga ko'ra, diniy bilishdan ustuvordir. "qadimgi xalklardan qolgan yodgorliklar" …

4 / 18

ng alohida shaxs va jamiyatga ta'siri va tabiatidan kelib chiqadi. dinning vazifasi yoshlarga shaxs, oila, jamiyat hayotiga kirib borishi, madaniyat va ma'naviyatni boyitishga qo'shgan hissasini ko'rsatib berishdir. * kompensatorlik funktsiyasi har bir din o'z e'tiqod qiluvchilari uchun to'ldiruvchilik, tasalli beruvchilik – kompensatorlik vazifasini bajaradi. masalan, insonda doimiy ehtiyoj hosil qilish hodisasini olaylik. inson o'z hayoti, turmush tarzi, tabiat va jamiyat bilan bo'lgan munosabatlari jarayonida hayotiy maqsadlariga erishishi ilojsiz bo'lib ko'ringanida, unda qandaydir ma'naviy-ruhiy ehtiyojga zaruriyat sezadi. bu diniy ehtiyoj bo'lib, u ma'naviy-ruhiy ehtiyojni qondiruvchi, tasalli beruvchilik vazifasini bajargan va bajarmoqda. masalan, buddaviylik dini rohiblikni targ'ib qiladi, xristianlikda esa, har bir xristian iso masihning qaytishiga umid qilib, sabr-bardosh bilan hayot kechiradi. islom dinida har bir musulmon dunyoda erishmagan moddiy yoki ruhiy orzu-istaklariga oxiratda erishishga ishongan holda yashaydilar. * integratorlik funktsiyasi din o'z ta'limot tizimini vujudga keltirgach, o'ziga e'tiqod qiluvchilar jamoasini, shu ta'limot doirasida saqlashga harakat qilgan va hozir ham shunday. bu …

5 / 18

tida, qat'iy tartibda amal qilishini shart qilib qo'yadi. masalan, islomda kuniga besh mahal namoz o'qilishi, har hafta juma namozini jome' masjidlarida ado etish va hokazolar. * kommunikativlik funktsiyasi din aloqa bog'lashlik – kommunikativlik vazifasini ham bajaradi, ya'ni har bir din o'z qavmlarining birligi, turli dindagi kishilarning o'zaro aloqalari, o'zaro huquq va burchlarining borligi, urf-odat va ibodatlarni jamoa bo'lib bajarilishi lozimligi nazarda tutiladi. masalan, jahon dinlarining urf-odat, marosimlari, an'analaridik amalga oishirshda va bajarishda namoyon bo'ladi * legitimlovchilik funktsiyasi din qonunlashtiruvchilik – legitimlovchilik funktsiyasini ham bajaradi. dinning bu funktsiyasi nazariy asosini amerikalik sotsiolog t.parsons ishlab chiqqan. uning fikricha, “har qanday ijtimoiy tizim muayyan cheklovlarsiz mavjud bo'la olmaydi. buning uchun u qonun darajasiga ko'tarilgan axloq normalarini ishlab chiqishi kerak. din bunday normalarni qonunlashtiribgina qolmay, ularga bo'lgan munosabatni belgilaydi”. masalan, islom dinida shariat qoidalari mavjudligi, qonunlashtiradi va ularga bo'lgan munosabatni ham belgilab bergan * falsafiy, nazariy funktsiyasi din vazifalarining falsafiy, nazariy jihatlari mavjud. u …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "dinning mohiyati, tuzilishi va funktsiyalari"

slayd 1 dinning mohiyati, tuzilishi va funktsiyalari falsafa fanlari bo'yicha falsafa doktori (phd), dotsent yusubov jaloliddin * 2-mavzu: dinning mohiyati, tuzilishi va funktsiyalari reja: 1. dinning mohiyati va unga berilgan ta'riflar 2. dinning ijtimoiy funktsiyalari 3. dinlar tasnifi muayyan diniy e'tiqodlarga, ya'ni ilohga, uning tomonidan insonlarga xabar etkazuvchilarning g'ayrioddiy salohiyatga ega ekaniga (payg'ambarlik), insonlar atrofida unga ko'rinmaydigan ammo undan ancha yuqori darajada turuvchi mavjudotlar borligiga (farishtalar, jinlar) inson ideal hayot kechirishi uchun azaldan belgilangan qonuniyatlar mavjudligiga (muqaddas kitoblar), inson hayoti muntazam nazorat ostida ekaniga, qilingan barcha yaxshilik va yomonlik uchun mukofot yoki jazo muqarrarligiga (oxirat, hisob-k...

This file contains 18 pages in PPT format (1.5 MB). To download "dinning mohiyati, tuzilishi va funktsiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: dinning mohiyati, tuzilishi va … PPT 18 pages Free download Telegram