o‘qituvchining nutq madaniyatini o‘rganish tarixi

DOCX 10 pages 26.8 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.8 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

ma`ruza: o‘qituvchining nutq madaniyatini o‘rganish tarixi reja: 1.qadimgi yunoniston va rimda notiqlik san’ati. 2.sharqda notiqlik san`ati. 3.tilning sofligi uchun kurash. 4.til siyosatining shakllanishi. tayanch tushunchalar: notiq-nutq qiluvchi sinegorlar-hozirgi advokatlar. logograflar -nutq matnlarini tuzib, yozib berish bilan shug’ullanuvchilar. epideyktik notiqlik-tantanali notiqlik. nahv – (arabcha) sintaksis grammatika. nazm – (arabcha) she`riy asar, she`riyat janri, she`r o‘lchovi. nasr – (arabcha) proza, prozaik asar, proza janri. mantiq – (arabcha) tafakkur shakli va qonunlari haqidagi fan; logika. nadimlar, qissago‘ylar, masalgo‘ylar, badihago‘ylar, qiroatxonlar o‘qituvchining nutq madaniyati haqidagi ta’limot qadimgi rim va afinada shakllangan bo‘lsa ham, unga qadar qadimgi misr, ossuriya, bobil (vavilon) va hindiston mamlakatlarida paydo bo‘lganligi notiqlik san`ati tajribasidan ma’`lum. bu davrda davlatning, savdo-sotiqning, sud ishlarining nihoyatda taraqqiy etishi notiqlikni san`at darajasiga ko‘targan edi. chunki u paytlarda davlat arboblarining obro‘- e`tibori va yuqori lavozimlarga ko‘tarilishi ularning notiqlik mahoratiga ham bog’liq bo‘lgan. notiqlik san`ati sarkardalik mahorati bilan barobar darajada ulug’langan. bu ikki san`atni mukammal egallagan kishilargina …

2 / 10

.siyosiy-ijtmoiy notiqlik (siyosiy, iqtisodiy sohadagi, sessiya, anjumandagi, diplomatik, harbiy vatanparvarlik, miting nutqi va h.) 2.akademik notiqlik (o‘quv yurtlaridagi, ilmiy ma’ruzalar, ilmiy sharh, axborot kabi) sud notiqligi (qoralovchi, oqlovchi, o‘z-o‘zini himoya qilish kabi). ijtimoiy-maishiy notiqlik (madhiya, yubiley yoki maqtov, taziya (motam),tabrik (tost,alyor) nutqi kabilar. diniy notiqlik (xutba, va’z) yunonistonda sud jarayonida boshqa birov manfaatini ko‘zlab nutq so‘zlovchilar sinegorlar (hozirgi advokatlar) deyilgan. logograflar ded ataluvchi toifalar esa sinegorlarning bir ko‘rinishi bo‘lib, nutq matnlarini tuzib, yozib berish bilan shug’ullanganlar. afina tuprog’ida notiqlik sanatiga juda qiziqish natijasida uning yangi-yangi turlari yuzaga kela boshlagan. ana shulardan biri epideyktik notiqlik, yani tantanali notiqlikdir. o‘rta osiyo madaniyati tarixida ham o‘qituvchining nutq madaniyati o‘ziga xos mavqega egadir. sharqda, jumladan, movarounnahrda notiqlik, voizlik, ya`ni, va`zxonlik, qur’onni tar2ib qilish bilan mushtarak holda so‘zning ahamiyati, ma`nosi va undan o‘rinli foydalanish borasida ko‘p yaxshi fikrlar aytilgan. ana shu nuqtai-nazardan qaralsa, “nutq odobi”, “muomala madaniyati” nomlari bilan yuritilib kelgan o‘qituvchining nutq madaniyati tushunchasi …

3 / 10

g hosilasidir. ulug’ vatandoshimiz abu nasr forobiy to‘g’ri so‘zlash, to‘g’ri mantiqiy xulosalar chiqarish, mazmundor va go‘zal nutq tuzishda leksikologiya, grammatika va mantiqning naqadar ahamiyati zo‘rligi haqida shunday deydi: “qanday qilib ta`lim berish va ta`lim olish, fikrni qanday ifodalash, bayon etish, qanday so‘rash va qanday javob berish masalasiga kelganimizda, bu haqda bilimlarning eng birinchisi jismlarga va hodisalarga ism beruvchi til haqidagi ilmlar deb tasdiqlayman... ” sharqning buyuk mutafakkiri abu nasr forobiyning to‘g’ri so‘zlash, to‘g’ri mantiqiy xulosa chiqarish, mazmundor va go‘zal nutq tuzishda leksikologiya, grammatika va mantiqning naqadar ahamiyatli zo‘rligi haqida shunday yozadi: “qanday qilib ta`lim berish va ta`lim olish, fikrni qanday ifodalash, bayon etish, qanday so‘rash va qnday javob berish masalasiga kelganimizda, bu haqda bilimlarning eng birinchisi jismlarga (substantsiya -narsalar) va aksidensiya (hodisalari)ga ism beruvchi til haqidagi ilmlar deb tasdiqlaymiz.” ikkinchi ilm grammatikadir. u jismlarga berilgan ism (nom)larni qanday tartibga solishni hamda substantsiya va aktsidentsiyaning joylashishini va bundan chiqadigan natijalarni ifodalovchi …

4 / 10

fikrdan kelib chiqadigan xulosani ko‘z oldiga keltirib gapirish kerakligini, kishi kamtar bo‘lishi, o‘zini xalq orasida oddiy, kamtar tutishi lozimligini eslatib, maxmadonalik qilish, ko‘p gapirish donolik belgisi emas... “ey farzand, agar sen har qanday notiq bo‘lsang ham, o‘zingni bilganlardan pastroq tutgil, toki so‘z bilimdonligi vaqtida bekor bo‘lib qolmagaysan. ko‘p bilu, oz so‘zla, kam bilsang, ko‘p so‘zlama, chunki aqlsiz kishi ko‘p so‘zlaydi, deganarki, jim o‘tirish salomatlik sababidir. ko‘p so‘zlovchi aqlli odam bo‘lsa ham, xalq uni aqlsiz deydi...” ulug’ shoir yusuf xos hojib turkiy xalqlarning xii asrdagi ajoyib badiiy yodgorligi bo‘lgan “qutadg’u bilig” (“baxt keltiruvchi bilim”) asarida so‘zlarni to‘g’ri tanlash va to‘g’ri qo‘llash haqida: “bilib so‘zlasa so‘z bilig sanalur” degan edi. qisqa so‘zlash, so‘zlarga iloji boricha ko‘proq ma`no yuklash haqida: ugush so‘zlama so‘z biror so‘zla oz, tuman so‘z tugunini bu bir so‘zla yoz. deydi. mazmuni: so‘zni ko‘p so‘zlama, kamroq so‘zla. tuman (ming) tugunini shu bir so‘z bilan ech. gapirishdan maqsad so‘zlovchi ko‘zda tutgan …

5 / 10

o‘zlash, ezmalik, laqmalik, qoralash, keksalar, ustozlar oldida nutq odobini saqlash, to‘g’ri, rost va dadil gapirish, yol2onchilik, tilyog‘lamachilikni qoralash va boshqalar haqida gap boradi. o‘rta osiyo notiqligining o‘ziga xos xususiyatlari shundan iborat ediki, u eng avval o‘sha davr tuzumining manfaatlariga xizmat qilar edi. bu davrda notiqlik san`ati ustalarining nadimlar, qissago‘ylar, masalgo‘ylar, badihago‘ylar, qiroatxonlar, muammogo‘ylar, voizlar, go‘yandalar, maddohlar, qasidaxonlar deb yuritilishi ham ana shundan dalolat beradi. ammo tilning yaratuvchisi xalq ekanligini va uning, eng avvalo, xalqqa xizmat qilishini to‘g’ri anglovchi sog‘lom fikrli kishilar uning ijtimoiy mohiyatini doimo to‘g’ri tushunib kelganlar. navoiyning davlat arbobi sifatida mehnatkash xalq oldida qilgan chiqishlari, uning til haqida aytgan fikrlari buning dalilidir. o‘zbek mumtoz adabiy tilining homiysi bo‘lgan buyuk shoir alisher navoiy turkiy tilda nutq tuzishning bayroqdori sifatida uning butun ijodi bilan o‘zbek tili boyliklarini namoyon etdi. navoiy o‘zbek adabiy tilida buyuk asarlar yaratish mumkinligini namoiysh qildi. shoir o‘zining “muhokamat ul-lug’atayn” asarida har bir tilning ijobiy va salbiy …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘qituvchining nutq madaniyatini o‘rganish tarixi"

ma`ruza: o‘qituvchining nutq madaniyatini o‘rganish tarixi reja: 1.qadimgi yunoniston va rimda notiqlik san’ati. 2.sharqda notiqlik san`ati. 3.tilning sofligi uchun kurash. 4.til siyosatining shakllanishi. tayanch tushunchalar: notiq-nutq qiluvchi sinegorlar-hozirgi advokatlar. logograflar -nutq matnlarini tuzib, yozib berish bilan shug’ullanuvchilar. epideyktik notiqlik-tantanali notiqlik. nahv – (arabcha) sintaksis grammatika. nazm – (arabcha) she`riy asar, she`riyat janri, she`r o‘lchovi. nasr – (arabcha) proza, prozaik asar, proza janri. mantiq – (arabcha) tafakkur shakli va qonunlari haqidagi fan; logika. nadimlar, qissago‘ylar, masalgo‘ylar, badihago‘ylar, qiroatxonlar o‘qituvchining nutq madaniyati haqidagi ta’limot qadimgi rim va afinada shakllangan bo‘lsa ham, unga qadar qadimgi m...

This file contains 10 pages in DOCX format (26.8 KB). To download "o‘qituvchining nutq madaniyatini o‘rganish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘qituvchining nutq madaniyatin… DOCX 10 pages Free download Telegram