kimyoviy reaksiyalar harorati

PPTX 22 pages 858.6 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 858.6 KB

File type PPTX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

kimyoviy reaksiya tezligi konstantasining temperatraga bog’liqligi kimyoviy reaksiya tezligi konstantasining temperatraga bog’liqligi kimyoviy reaksiyalar reaksiyaga kirishuvchi molekulalarning o’zaro to’qnashuvi natijasida sodir bo’lganligi sababli harorat ko’tarilganda reaksiyalarning tezligi ortadi, chunki bunda molekulalarning harakatlanish tezligi kuchayib, ularning o’zaro to’qnashish ehtimolligi ko’payadi. umuman harorat har 10c ko’tarilganda reaksiya tezligi taxminan ikki- to’rt marta ortadi, degan qoida bor. bu vant-goff qoidasi deyiladi. bu qoida barcha reaksiyalarda juda aniq bajarilmasa ham har holda reaksiya tezligiga harorat qanday ta’sir etishini ko’rsatadi. reaksiya tezligiga haroratning ta’sirini aniq bilish chun quyidagi usuldan foydalaniladi. reaksiyaning t haroratdagi tezlik konstantasini kt(t+10) dagi tezlik konstantasi esa kt+10 orqali belgilaymiz. bunda: reaksiya tezligining harorat koeffitsiyenti deyiladi. tajriba haroratlar oralig’i kichik bo’lganda a ning qiymati haroratga qarab kam o’zgarishini ko’rsatadi ya’ni bunda a ning qiymatini o’zgarmas deb hisoblash mumkin. umumiy holdadeyish mumkin. masalan, agar harorat koeffitsiyenti moddaga teng desak, harorat 100 ko’tarilganda reaksiya tezligimarta ortadi. aktivlanish energiyasi. kataliz ma’lumki, ikkita molekula o’zaro reaksiyaga …

2 / 22

ish xususiyatiga ega. lekin bu reaksiyalar odatdagi sharoitda o’z-o’zicha sodir bo’lmaydi. chunki tegishli oksidlanish reaksiyalarning aktivlanish energiyasi ancha yuqoridir. agar harorat ko’tarilsa kislorod bilan yonuvhci material molekulalari to’qnashuv paytida “qaynoq” bo’ladi, ya’ni ortiqcha energiyaga ega bo’ladi va nihoyat reaksiya tezligi ortadi yonish boshlanadi. aktivlanish energiyasi qancha katta bo’lsa berilgan haroratda reaksiya shuncha sekinlashadi: aktivlanish energiyasi pasayganda reaksiyaning tezligi ortadi. kataliz kimyoviy reaksiyalarning tezligining ishtrokida kataliz deyiladi. katalizatorlar kimyoviy reaksiyaga kirishayotgan moddalar bilan o’zaro ta’sirlashib oraliq mahsulot hosil qiladigan, lekin reaksiya oxirida kimyoviy jihatdn o’zgarmay qoladigan moddalardir. agar katalizator reaksiya tezligini oshirsa, bunday jarayon musbat kataliz katalizator qo’shilganda reaksiya tezligi kamayadigan bo’lsa, manfiy katalizator deyiladi. katalizator reaksiyada muvozanat holati qaror topishini tezlashtiradi, xolos. lekin uni biror tomonga siljitmaydi. katalizator to’g’ri va teskari reaksiyalarning tezliklarini bir xil darajada oshiradi. amalda, ko’pincha past haroratda tezliklarini bir xil darajada oshiradi. amalda ko’pincha past haroratda muvozanat holatiga tez erishish kerak, chunki xuddi shunday sharoitda reaksiya …

3 / 22

b ta’sir etishdir. katalizatorlar, odatda biror reaksiyaning yoki ma’lumm tipdagi reaksiyalar gruppasini tezlashtiriadi. tabiiy murakkab katalizatorlar fermentlar juda tanlab ta’sir etuvchi hollarda katalizator reaksiyaga kirishuvchi molekulalarning bir-biriga nisbatan joylashishiga sababchi bo’ladi. katalizda uchraydigan deyarli barcha hollarda katalizator reaksiya uchun olingan moddalar bilan o’zaro tas’irlashib, oraliq mahsulotlar hosil qiladi. bu mahsulotlar beqaror bo’lib reaksiyaning orniga mahsuloti bilan katalizatorga ajraladi. umumiy holda reaksiya uchun katalizator k ishtrokida jarayonni quyidagicha ifodalash mumkin: ba’zan kimyoviy reaksiyalardan hosil bo’ladigan moddalarning o’zi shu reaksiyalardan hosil bo’ladigan moddalarning o’zi shu reaksiyalarda katalizator sifatida ta’sir etadi. bunday reaksiyalar avtokatalitik reaksiyalar deyiladi. bunda reaksiya tezligi avval kichik bo’lib, so’ngra tez ortib ketadi ammo reaksiyaga kirishuvchi moddalarning konsentratsiyasi kamayishi bilan reaksiyaning tezligi ham pasayadi. katalizatorlarga ta’sir etganida uning aktivligini kamaytiradigan moddalar ham bor. bunday moddalar katalitik zaharlar hodisaning o’zi esa katalizatorning zaharlanishi deyiladi. zaharlanish qaytar va qaytmas bo’ladi. qaytar zaharlanishda zaharli ta’sir etuvchi modda tugashi bilan katalizatorning aktivligi tiklanadi. qaytmas …

4 / 22

kataliz gomogen katalizda reaksiyaga kirishuvchi moddalar bilan katalizator bir jinsli sistema hosil qiladi. gomogen katalizga so2 ning suv bug’i ishtrokida so2 gacha katalitik oksidlanish yoki eruvchan uglevodorodlar suvdagi eritmada gidrolizlanishning kislota ishtrokida tezlahsuvi misol bo’la oladi. biinchi holda reaksiyaga kirishuvchi modda bilan kataliztor bir jinsli gaz faza, ikkinchi holda esa bir jinsli chin eritma hosil qiladi. bularda reaksiyaga kirishuvchi moddalar bilan katalizator orasida chegara sirt bo’lmaydi. sulfat kislota ishlab chiqarishda oltingugurt (iv) oksidining oksidlanib, sulfat angidritga aylanishida azot oksidlari katalizator bo’lib xizmat qiladi. bu jarayonda oksidlovchi bo’lgan azot (iv) oksid no2 qaytarilib, no ga ayalandi. so’ngra bu oksid havo kislorodi ta’sirida oksidlanib yana no2 ga aylanadi. bu jarayonda katalizator oraliq birikma hosil qilib, so’ngra undan toliq qaytariladi, natijada uning miqdori va tarkibi o’zgarmasdan qoladi. eritmalarda boradigan gomogen katalizga ko’pincha vodorod va gidroksil ionlar sababchi bo’ladi. kislotalarning katalitik ta’sirini rossiyada birinchi bo’lib, 1811-yilda k.kirhgof kashf etgan. shakarning inversiyasi murakkab efirlarning sovunlanishi …

5 / 22

zgarishiga olib keladi. sanoatda gamogen kataliz bilan bir qatorda geterogen katalizda ham ken ko’lamda foydalaniladi. getrogen kataliz reaksiyaga kirishuvchi moddalar bilan katalizator turli agregat hollrda bo’ladigan reaksiyalar geterogen deyiladi. amalda uchraydigan geterogen katalizning ko’pida katalizatorlar qattiq modda reaksiyaga kirishuvchilar esa suyuqlik yoki gazlar bo’ladi. shuning uchun geterogen katalizning barcha jarayonlarida reaksiya katalizatorning sirtida boradi. demak, katalizator sirtining kattaligi va xossalari sirt qatlamining kimyoviy tarkibi tuzilishi va holati katalizatorning aktivligida muhim rol o’ynaydi. geterogen katalizda katalizator sirtning ahamiyati kattaligi sababli sirtdagi atomlar sonini ko’paytirish uchun maydalangan aktiv moddalar ishlatiladi. lekin kukunsimon katalizatornigaz oqimi osongina ishlashtirib olib ketadi, ko’p miqdorda olinganda esa oqimga katta qarshilik ko’rsatadi. shu sababli odatda inertmaterialga (silkagelga, alyumogelga) cho’ktirilgan aktiv moddalar ishlatiladi yoki aktiv moddaning o’zini jarayonlab g’ovak tabletka sharcha yoki slindrlar shaklida katalizatorlar hosil qilinadi. geterogen kataliz asosan moddaning katalizator sirtiga adsorbilanishi bilan bog’liq. reaksiyaga kirishuvchi moddalar katalizator sirtiga adsorbilanib reaksiyaga kirishadi, so’ngra hosil bo’lgan mahsulotlar katalizator …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kimyoviy reaksiyalar harorati"

kimyoviy reaksiya tezligi konstantasining temperatraga bog’liqligi kimyoviy reaksiya tezligi konstantasining temperatraga bog’liqligi kimyoviy reaksiyalar reaksiyaga kirishuvchi molekulalarning o’zaro to’qnashuvi natijasida sodir bo’lganligi sababli harorat ko’tarilganda reaksiyalarning tezligi ortadi, chunki bunda molekulalarning harakatlanish tezligi kuchayib, ularning o’zaro to’qnashish ehtimolligi ko’payadi. umuman harorat har 10c ko’tarilganda reaksiya tezligi taxminan ikki- to’rt marta ortadi, degan qoida bor. bu vant-goff qoidasi deyiladi. bu qoida barcha reaksiyalarda juda aniq bajarilmasa ham har holda reaksiya tezligiga harorat qanday ta’sir etishini ko’rsatadi. reaksiya tezligiga haroratning ta’sirini aniq bilish chun quyidagi usuldan foydalaniladi. reaksiyaning t haroratdagi t...

This file contains 22 pages in PPTX format (858.6 KB). To download "kimyoviy reaksiyalar harorati", click the Telegram button on the left.

Tags: kimyoviy reaksiyalar harorati PPTX 22 pages Free download Telegram