abu rayhon beruniy

DOCX 44 pages 6.8 MB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 6.8 MB

File type DOCX

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

1-mashg’ulot o’rta osiyolik mashxur olimlar va ularning matematikaga oid ishlari i. mashg’ulotning maqsadi: a) ta’limiy: o’quvchilarga mavzuga oid bilimlarni berish, ko’nikma va malakalarni shakllantirish; b) tarbiyaviy: milliy gurur, vatanga muhabbat tuyg’ularini kuchaytirish, shakllantirish; d) rivojlantiruvchi: fikrlash, mustaqil ishlash, tadbiq qilish, hulosa qilish qobiliyatlarini shakllantirish va rivojlantirish; mashg’ulot jihozi: taqdimotlarqo’shimcha materiallar, doska mashg’ulot metodi: aralash, mustaqil ishlash ii. darsning borishi: tashkiliy qism: o’quvchilar bilan salomlashib, davomatni va mashg’ulotga tayyorgarlik darajasini tekshirish. hozirgi kunda information tehnologiyalar va ilm fan yutuqlariga oid yangiliklar bilan o’rtoqlashish; yangi mavzu bayoni: abu rayhon beruniy (973-1048) o‘rta asrning buyuk qomusiy olimi abu rayhon muhammad ibn ahmad al-beruniy zamonasining qator fanlari: astronomiya, fizika, matematika, geodeziya, geologiya, mineralogiya, tarix kabilarni chuqur o‘rgandi. u xorazmning qadimgi poytaxti kot shahrida tug‘ildi va yoshligidanoq ilm-fanga qiziqishi orta bordi. beruniy keyinchalik mashhur olim abu nasr mansur ibn iroq qo‘lida ta’lim oldi. ibn iroq astronomiya, geometriya, matematikaga oid bir qancha asarlar yozib, shulardan 12 …

2 / 44

y shahriga bordi, 998 yiddan keyin yana jurjonga keldi va bu yerda o‘zining ikkinchi ustozi tabib, astronom, faylasuf abu sahl iso al-masihiy bilan tanishib, undan ta’lim oldi. beruniy «osor al-boqiya an al-qurun al-xoliya» («qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar») asarini jurjonda muhojirlik davrida yoza boshlagan va 1000 yilda tamomlagan. «osor al-boqiya» beruniyga juda katta shuhrat keltirdi, uni fanning hamma sohasiga qiziquvchi buyuk olim ekanini ko‘rsatdi. bundan tashqari beruniy jurjonda astronomiya, netrologiya tarixiga oid 10 dan ortiq asar yezdi. beruniy xorazm¬ning yangi hukmdori abu abbos ma’mun ii ibn ma’mun tomonidan mamlakatning yangi poytaxti urganchga chaqirtirildi. xorazmshoh to¬monidan juda katta izzat-ikrom bilan qabul qilindi. beruniy urganchda ma’munning bevosita rahnamoligida vujudga kelgan ilmiy markazda faoliyat ko‘rsatdi. beruniy shoh ma’mun ii ning eng yaqin maslahatchisi sifatida mamlakatning siyosiy ishlarida ham faol qatnashadi. xorazmning mahmud g‘aznaviy tomonidan bosib olinishi beruniy hayotini xavf ostiga qo‘yadi. u xorazmshoh saroyidagi barcha olimlar bilan birga g‘azna shahriga asir qilib olib ketiladi. …

3 / 44

a fi-l-aql av marzula» («hindlarning aqlga sig‘adigan va sig‘maydigan ta’limotlarini aniqlash kitobi») 1030 yilda yozilgan bo‘lib, bu shoh asar g‘arb va sharq olimlari, shu jumladan, hozirgi zamon hind olimlari tomonidan yuksak baholangan. akademik v. r. rozen «sharq va g‘arbning qadimgi va o‘rta asrdagi butun ilmiy adabiyoti orasida bunga teng keladigan asar yo‘q», deb baho bergan. mahmud g‘aznaviyning hindistonga qilgan yurishlaridan birida shohga hamroh bo‘lgan beruniy, u yerda sanskrit tilini puxta o‘rganishi hind madaniyati adabiyoti va hindistonning o‘sha davr olimlari bilan yaqindan tanishishga hamda bu mamlakat haqida o‘lmas asar yaratishga imkon berdi. «hindiston» asari yozib tugatilgan yili mahmud g‘aznaviy vafot etdi va uning o‘rniga taxtta o‘g‘li mas’ud o‘tirdi. bu davrda beruniyning ahvoli ancha yaxshilandi. astronomiyaga oid «mas’ud qonuni» asarini sulton mas’udga bag‘ishladi. o‘sha asr olimlaridan biri yoqutning yozishicha: «mas’ud qonuni» kitobi matematika va astronomiya bo‘yicha ungacha yozilgan hamma kitoblar izini o‘chirib yuborgan». beruniy shogirdi abu-l fadl as-seraxsiy ma’lumoti bo‘yicha 11 dekabr …

4 / 44

iga tuzatishlar», «turklar tomonidan ehtiyotkorlik», «oq kiyimlilar» va karmatlar haqida ma’lumotlar», «she’rlar to‘plami», «al-muqanna haqidagi ma’lumotlar tarjimasi», «ibn sino bilan yozish-malar» shular jumlasidandir. beruniy qadimgi yunon ilmi va uning vakillari aristotel, platon, ptolemey, yevklid kabilarning asarlari, hind olimlari, musulmon olimlari al-xorazmiy, farg‘oniy, battoniy, roziy, abu tammam, ibn kaysum, abu ma’shar asarlari bilan yaqindan tanish bo‘lgan, ularga sharhlar, izohlar, tuzatishlar, raddiyalar yozgan. uning ilmiy merosi g‘oyat rang-barang bo‘lib, tibbiyot faniga, astronomiya faniga xizmati juda kattadir. beruniy o‘z ilmiy asarlarida dunyo-ning tuzilishi masalasida ptolemey sistemasiga suyansa ham, yerning harakati haqida beruniy: «erning harakatsizligi (masalasi) astronomiya fanining asosiy masalalaridan biri bo‘lib, bu haqda yuz beradigan shubhalarni yechish qiyin», deb yozadi. osmon jismlarini geometrik tushuntirish asosida beruniy kopernikdan bir necha asr avval yerni koinotning markazi deb biluvchi geotsentrik va quyoshni koinot markazi deb o‘rgatuvchi geliotsentrik tizim teng kuchga ega, degan xulosaga keladi. «geodeziya» asarida beruniy geotsentrizm bilan bog‘liq bo‘lgan ba’zi bir nazariyalarning to‘g‘riligiga shubha …

5 / 44

g geologik rivojlanishini birinchi marta jiddiy o‘rganishga harakat qilgan ham beruniydir. uning amudaryo vodiysining geologik o‘tmishi va orol dengizining paydo bo‘lishi haqidagi xulosalari o‘sha zamonning eng muvaffaqiyatli geologik tahlillaridan biri bo‘lib hisoblanadi. olim «dengizlar quruqlikka, quruqliklar esa dengizga aylanadi» degan nazariyaga suyanadi. beruniyning foydali qazilmalar qatlamining paydo bo‘lishi, jinslar yemirilishining ahamiyati, tog‘ jinslarining nurashi kabilar haqidagi xulosalari katta ilmiy ahamiyatga egadir. u tog‘larning paydo bo‘lishi va yo‘q bo‘lib ketishi tabiiy omillar asosida yuz berishini talqin etuvchi nazariyani olg‘a suradi. ko‘chalar, institutlarga uning nomi berilgan. fan sohasida beruniy nomidagi davlat mukofoti ta’sis etilgan. g‘iyosuddin al-koshiy (vafoti — 1429 yil) jamshid ibn mas’ud ibn mahmud g‘iyosuddin al-koshiy (ko‘proq g‘iyosuddin al-koshiy ismi bilan mashhur) — xiv—xv asrda o‘z fanining bilimdonlari — riyoziyotchilar, tabiblar va hunarmandlari bilan shuhrat qozongan koshonda tug‘ilgan. uning bobosi mahmud ibn yah’yo ibn al-hasan al-koshiy ham o‘qimishli bo‘lib, 1411 yilda sherozda riyoziyot va astrologiyaga oid risola — iskandarning (amir temurning …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "abu rayhon beruniy"

1-mashg’ulot o’rta osiyolik mashxur olimlar va ularning matematikaga oid ishlari i. mashg’ulotning maqsadi: a) ta’limiy: o’quvchilarga mavzuga oid bilimlarni berish, ko’nikma va malakalarni shakllantirish; b) tarbiyaviy: milliy gurur, vatanga muhabbat tuyg’ularini kuchaytirish, shakllantirish; d) rivojlantiruvchi: fikrlash, mustaqil ishlash, tadbiq qilish, hulosa qilish qobiliyatlarini shakllantirish va rivojlantirish; mashg’ulot jihozi: taqdimotlarqo’shimcha materiallar, doska mashg’ulot metodi: aralash, mustaqil ishlash ii. darsning borishi: tashkiliy qism: o’quvchilar bilan salomlashib, davomatni va mashg’ulotga tayyorgarlik darajasini tekshirish. hozirgi kunda information tehnologiyalar va ilm fan yutuqlariga oid yangiliklar bilan o’rtoqlashish; yangi mavzu bayoni: abu rayhon beruniy (...

This file contains 44 pages in DOCX format (6.8 MB). To download "abu rayhon beruniy", click the Telegram button on the left.

Tags: abu rayhon beruniy DOCX 44 pages Free download Telegram