d. i. mendeleevning elementlarning davriy sistemasi va davriy qonuning shakllanishi ma'ruzas

DOCX 14 sahifa 2,7 MB Bepul yuklash

14 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 2,7 MB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 14

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 14

kimyo tarixi istiqbollari fanidan № 8 ma'ruza d.i.mendeleevning elementlarning davriy sistemasi va davriy qonunning shakllanishi ma'ruza rejasi: 1. elementlarni sistemalashtirish yo'lidagi urinishlar (lavuaze, debereyner, meyer va b) 2. d.i.mendeleevning elementlar davriy qonuni va davriy jadvali 3. inert gazlarni kashf etilishi va davriy jadvalga joylashtirilishi (ramzayning qilgan ishlari, geliy, neon, argon, kriptonlarning ochilishi kalit so'zlar: element, metall, davriy jadval, davriy qonun, inetr gazlar, lantanoidlar, aktinoidlar. ma'ruzaning mazmuni 1830-yilga kelib, 55 ta kimyoviy element mavjudligi aniqlandi va ularning atom massalariga ko'ra tizimlashtiruvchi jadvallar tuzila boshlandi. kimyoviy elementlar soni qancha bo'lishi mumkinligi va ularni tartibga solish muammosi paydo bo'ldi. [footnoteref:1]bu muammoning bir necha echimlari mavjud ekaningi va bu sohada hali anchagina ilmiy izlanishlar olib borish zarurligi mashhur ital'yan kimyogari s. kannitstsaroning 1860-yilning 3 sentyabridia 140 dan ortiq jahon kimyogar-olimlarining karlsrueda bo'lib o'tgan anjumanidagi ma'ruzasida har tomonlama yoritib berildi. [1: a.grenberg from alchemy to chemistry in picture and story wiley, 2007.443 b. ] evropa …

2 / 14

uchlikda o'rtada joylashgan elementning atom massasi ikki chetdagi elementlar atom massalari yig'idisining o'rtacha arifmetik qiymatiga to'g'ri kelishini aniqladi. masalan, bromni o'rganib, bu element o'z xossalari jihatidan xlor va iodga o'xshashligini, xlor-brom-iod qatorida ularning atom massalari ham ortib borishiga mos ravishda reaktsion qobiliyalitini o'zgarishini ko'rsatdi, bunday elementlar oilasini triadalar deb atadi i. dyobereyner o'z izlanishlari davomida xossalari bilan bir-biriga o'xshaydigan yana ikki guruh elementlar uchligini (triadalarni) aniqladi. 1829-yilda i. dyobereyner o'zining “elementar moddalarning o'xshashligiga qarab guruhlash” asarida elementlarning fizik-kimyoviy xossalari ularning atom massasiga bevosita bog'liq deb hisobladi. elementlar xossalarining o'xshashligiga asoslanib u elementlar uchun quyidagi triadalarni tuzdi. [2: a.grenberg from alchemy to chemistry in picture and story wiley, 2007.444 b. ] bu davrda ma'lum bo'lgan 55 ta elementlarni aniq triadalarga ajratib bo'lmagani uchun kimyogarlar i. dyobereyner triadalariga qiziqishmadi. xix asrning boshlarida kimyogarlar hali atom massalari asosida aniq o'lchov ishlari olib bormaganlari uchun kimyoviy hisoblashlarda atom massalaridan foydalanishmas va ko'pchilik kimyogarlar uchun …

3 / 14

rodniraqamlashbirdan (№1) boshlandi va №56 tugallandi, atom massasibir xil bo'lgan elementlar jadvalda bir katakk aqo'yildi (co, ni); (ro, ru); (pt, ir); (ge, la). j. nyu'lends elementlarni vertikal qatorga qo'yib chiqqanda, har sakkizinchi o'zidan avvalgi birinchi element xossalarini takrorlashini kuzatdi. natijada natriydan keyin kaliy, oltingugurtdan keyin selen, kaltsiy esa o'ziga o'xshagan magniy elementidan keyin o'rin egalladi. j. nyu'lends bu qonuniyatni oktavalar qonuni deb e'lon qildi. bu jadvaldagi o'xshash elementlar solishtirilganda, i.v. dobereyner triadalari mavjudligi kuzatildi, ammo o'xshash elementlar qatoridan tashqari jadvalda bir-biriga xossalari o'xshamaydigan elementlarning mavjudligi ham aniqlandi. bu yo'nalishda tadqiqot ishlari olib borayotgan olimlar j. nyu'lendsning ishlarini e'tirof etishmadi va u o'zining ilmiyishlarini hatto nashr qilmadi. 1862 yilda frantsuz geologi aleksandr emil beguye shankurtua (1820-1886 y) ham elementlarning atom og'irliklarini ortib borishi tartibda joylashtirdi, ular uchun “vintsimon spiral” jadvalini tuzdi. elementlar sistemasi tuzishda tsilindr o'qiga nisbatan 45⁰ bo'ylab tsilindr sirtiga spiral chiziqlar chizdi. spiral chiziqlarga barcha elementlarni ularning atom og'irliklari …

4 / 14

lan mutanosib bo'lib chiqdi. ammo bu nisbat hamisha ham to'g'ri bo'lib chiqavermaydi, chunki turli elementlarning bir xil massasi ularning fazodagi egallagan hajmlariga hamisha ham mos kelavermaydi, qo'shimcha omil sifatida izotoplarning massa ulushlarini ham hisobga olish kerak. element atom massasi va hajmi o'rtasidagi bog'liqlikning grafik ifodalanishi yuqoridagi jadvallardan farqli ravishda, to'lqin shakliga ega. to'lqin cho'qqisi ishqoriy metall bilan belgilanadi. uning jadvalidagi 6 vertikal qatorda 44 tat element joylashtirilgan bo'lib, grafikdagi har qaysi cho'qqi va minimal nuqta elementlar kimyoviy xossalarining davriyligini ifodalaydi. 1869-yilga kelib, oddiy moddalar soni 63 ta elementlar bilan belgilandi. har bir yangi ochilgan element olimlarni “davriylik qoniniyatining” ochilishiga yaqinlashtirar edi, ya'ni d.i. mendeleev so'zi bilan aytganda: “1860-yillarga kelib, bu qonuniyat ochilishi uchun zamin yaratildi". 1858-1860-yillarda atom massalarini ifodalashning yangi tizimi shakllandi, birikmalarning atomar tarkibini va kimyoviy formulasini aniqlash imkoniyati yaratildi. [footnoteref:4]dmitriy ivanovich mendeleev(1834-1907 yy.)1834 yil 7 yanvar kuni tobolsk shaxridagi gimnaziya direktori i.p.mendeleev oilasida 14 farzand bo'lib tug'ildi. 1850 …

5 / 14

iley, 2007.450 b.] [footnoteref:5]1869-yilning 1-martida d.i. mendeleev “atom massasi kimyoviy va o'xshashligiga asoslangan elementlami tizimlashtirish tajribasi” nomli maqolasi va davriy jadvalning birinchi variantini chet el kimyogarlariga jo'natdi. 1869-yil 6-martda (17-fevral) d.i. mendeleev nomidan rossiya kimyogarlari jamiyatida n.a menshutkin elementlarning xossalari bilan atom og'irliklari bog'liqligi haqida ma'ruza qildi, uning qisqa mazmuni quyidagilardan iborat edi: [5: a.grenberg from alchemy to chemistry in picture and story wiley, 2007.457 b.] 1. atom og'irliklari ortib borish tartibida joylashtirilganda elementlarda aniq davriylik xossasi kuzatiladi; 2. kimyoviy xossalari o'zaro yaqin elementlarning atom og'irliklari ham juda yaqin (pt, ir, os) yoki izchillik bilan ortib boradi (k, rb, cs); 3. atom og'irliklari bo'yicha solishtirilganda, elementlarning guruhdagi o'ryi ularning valentigiga mos tushadi; 4. tabiatda tarqalgan elementlar kichik atom og'irliklariga ega kichik atom massali barcha elementlar esa aniq xossalarinnamoyon qiladi va ular tipik elementlar hisoblanadi; 5. atom og'irliginingkattaligielementningtabiatinibelgilaydi, 6. alyuminiy vakremniyga o'xshaydigan, atom massasi 65 oralig'ida bo'lgan ko'pgina noma'lum elementlarning ochilishi …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 14 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"d. i. mendeleevning elementlarning davriy sistemasi va davriy qonuning shakllanishi ma'ruzas" haqida

kimyo tarixi istiqbollari fanidan № 8 ma'ruza d.i.mendeleevning elementlarning davriy sistemasi va davriy qonunning shakllanishi ma'ruza rejasi: 1. elementlarni sistemalashtirish yo'lidagi urinishlar (lavuaze, debereyner, meyer va b) 2. d.i.mendeleevning elementlar davriy qonuni va davriy jadvali 3. inert gazlarni kashf etilishi va davriy jadvalga joylashtirilishi (ramzayning qilgan ishlari, geliy, neon, argon, kriptonlarning ochilishi kalit so'zlar: element, metall, davriy jadval, davriy qonun, inetr gazlar, lantanoidlar, aktinoidlar. ma'ruzaning mazmuni 1830-yilga kelib, 55 ta kimyoviy element mavjudligi aniqlandi va ularning atom massalariga ko'ra tizimlashtiruvchi jadvallar tuzila boshlandi. kimyoviy elementlar soni qancha bo'lishi mumkinligi va ularni tartibga solish muammosi paydo bo...

Bu fayl DOCX formatida 14 sahifadan iborat (2,7 MB). "d. i. mendeleevning elementlarning davriy sistemasi va davriy qonuning shakllanishi ma'ruzas"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: d. i. mendeleevning elementlarn… DOCX 14 sahifa Bepul yuklash Telegram