"ionlantiruvchi nurlar biologiyasi"

PPTX 28 pages 5.0 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.0 MB

File type PPTX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

o‘zbekiston milliy universiteti 403-guruh talabalari suvonova qumriniso va ro‘zmatbayeva nozimaning “ionlantiruvchi nurlar biologiyasi” fanidan tayyorlagan mustaqil taqdimot ishi o‘zbekiston milliy universiteti 403-guruh talabalari suvonova qumriniso va ro‘zmatbayeva nozimaning “ionlantiruvchi nurlar biologiyasi” fanidan tayyorlagan mustaqil taqdimot ishi reja: nur sezgirligining modifikasiyalanishi. kislorod effekti va uning universallik xarakteri. o’tkir nur xastaligi. ionlantiruvchi nurlarning hujayraga ta'sir etish mexanizmini aniqlash radiobiologiyaning asosiy muammolaridan biridir. bu muammoning hal etilishi muhim nazariy ahamiyatga ega bo’lib, nur ta'siridan yuzaga keladigan hujayraviy zararlanishlar yoki shu xil zararlanishdan sog’ayishga olib keluvchi jarayonlarnin tabiatini tushinishga imkon beradi. o’tgan davrda hujayraviy radiobiologik fenomenga doir katta miqdorda, keng qamrovli eksperemental ma'lumotlar to’plangan bo’lib, ular nurlantirilgan hujayralarning morfologik, morfo – funktsional va bioximiyaviy o’zgarishlari, nurdan zararlanishning avj olish kinetikasi, nurlantirilgan hujayralar populyatsiyasida sodir bo’ladigan halokatning miqdoriy tahliliga bag’ishlangan ilmiy ma'lumotlarni o’z ichiga oladi ionlashtiruvchi nurlanish , shu jumladan yadroviy nurlanish subatomik zarrachalar yoki elektromagnit to'lqinlardan iborat bo'lib, ular elektronlarni ajratib olish orqali atomlar …

2 / 28

a ionlashtirmaydigan nurlanish o'rtasidagi chegarani keskin aniqlab bo'lmaydi, chunki turli molekulalar va atomlar turli energiyalarda ionlashadi. ionlashtiruvchi nurlanish energiyasi 10 dan boshlanadi. ionlashtiruvchi nurlanish tibbiyot, yadro energetikasi, tadqiqot va sanoat ishlab chiqarish kabi turli sohalarda qo'llaniladi, ammo haddan tashqari ta'sirga qarshi tegishli choralar ko'rilmasa, sog'liq uchun xavf tug'diradi. ionlashtiruvchi nurlanish ta'sirida hujayralar tirik to'qimalarga va organlarga zarar etkazadi. yuqori o'tkir dozalarda u radiatsiya kuyishi va nurlanish kasalligiga olib keladi va uzoq vaqt davomida past darajadagi dozalar saratonga olib kelishi mumkin. radiologik himoya bo'yicha xalqaro komissiya (icrp) ionlashtiruvchi nurlanishdan himoya qilish va dozani qabul qilishning inson salomatligiga ta'siri bo'yicha ko'rsatmalar beradi. odatda ionlashtiruvchi subatomik zarralar alfa zarralari, beta zarralari va neytronlarni o'z ichiga oladi. ular odatda radioaktiv parchalanish natijasida hosil bo'ladi va deyarli barchasi ionlash uchun etarlicha energiyaga ega. koinot nurlarining yer atmosferasi bilan oʻzaro taʼsiridan soʻng hosil boʻladigan ikkilamchi kosmik zarralar, jumladan, muonlar, mezonlar va pozitronlar ham mavjud. kosmik nurlar …

3 / 28

abolitik jarayonlar bilan xarakterlanadi. eukariot hujayra presintetik fazada diploidli, postsintetik fazada esa tetraploidli bo’ladi. sintetik fazada dnk molekulasining yangi to’plami hosil bo’ladi. postreplikativ fazaning oxiriga kelib, hujayrada bo’linish apparati shakllanadi. hujayraning bo’linishi fazalarning birida to’xtab qolishi ham mumkin. agar nur dozasi katta bo’lmasa nurlantirilgan tez bo’linuvchi hujayralarda ko’zga tashlanadigan dastlabki reaktsiya – mitoz fazasiga kirishishning kechikishidan iborat bo’ladi. boshqacha qilib aytganda, interfaza vaqtida nurlantirilgan hujayra bo’linishni kechikib boshlaydi. kechikishning namoyon bo’lish darajasi nurlantirilgan paytda hujayraning qaysi fazada turganligiga bog’liq bo’lib, effekt s va g1 fazalarda yorqin namoyon bo’ladi. nur dozasi qanchalik katta bo’lsa, kechikish shunchalik uzoq davom etadi. ma'lum vaqtdan so’ng esa, hujayra bari – bir bo’linadi. bo’linishda hosil bo’lgan hujayralarning kelajak taqdiri turlicha bo’lishi mumkin. ularning ko’pchiligi mitoz fazasini o’tab bo’lgach bo’linadi. ammo birinchi bo’linishdan so’ng halok bo’lgan hujayralar qayd etila boshlaydi, ikkinchi va uchinchi bo’linishlardan keyin o’lgan hujayralarning soni ko’paya boradi. bunday halokat reproduktiv halokat deb ataladi. nurlantirilgan …

4 / 28

ali o’zgartirish mumkin. modifikatsiyalovchi omillardan radioterapiyada keng foydalaniladi. masalan, o’sma kasalliklarining nurga sezgirligini oshirish va organizmni nurdan himoyalashda. radiosezgirlikni o’zgartiruvchi ta'sirlar hujayraning nurdan zararlanish mexanizmlarini hal qilish imkonini beradi. agar hujayra ichki jarayonlaridan biri modifikatsiyaga uchrasa va bunda hujayraning nurga nisbatan turg’unligi o’zgarsa, unda hujayradagi o’zgarishlar asosida uning nurdan zararlanish mexanizmi yotadi. kislorod effekti nurlantirilgan birikmalarda yuz beradigan radiatsion–kimyoviy o’zgarishlarning avj olishi, ko’p hollarda reaktsiya muhitida kislorodning mavjudligiga yoki mavjud bo’lmasligiga bog’liq bo’ladi. kislorodning makromolekulalarning radiatsion–kimyoviy chiqishiga ko’rsatadigan ta'siri, uning hujayralar, to’qimalar, ko’p hujayrali organizmlar singari murakkab sistemalarga ko’rsatadigan ta'siriga o’xshab ketadi. qoidaga ko’ra, kislorodning modifikatsiyalovchi ta'siri, nurdan zararlanishning kuchaytirilishidan iborat bo’lib, kislorod effekti deb ataladi. kislorod effekti fermentlarning radiatsion – kimyoviy faolsizlanishi, makromolekulalar, tirik hujayralar hamda ko’p hujayrali murakkab organizmlarning zararlanishida ko’zga tashlanadi. effekt, biologik ob'ektlar kislorodli muhitda nurlantirilganda payqaladi. kislorod effekti, kislorodning erkin radikallar (masalan rº) bilan ta'sirlashishi natijasida paydo bo’ladigan perekis radikali (rooº) bilan shartlangan. "suvdagi" kislorod, …

5 / 28

h mumkin. bunday zararlanishlar sharoitga qarab namoyon bo’lishi yoki namoyon bo’lmasligi ham mumkin. makromolekulalardagi ana shunday potentsial zararlanishlar tabiatan barqaror radikal holatidan iborat bo’lib, ularni epr metodi yordamida qayd etish mumkin. suvli muhitda kislorod effektining ro’yobga chiqishi bir qator omillarga bog’liq. ulardan radioprotektorlar, ayniqsa, sulfogidril guruhlarga ega birikmalar muhim ahamiyatga ega. bunda kislorod mazkur birikmalarga nisbatan raqobatchi ingibitor sifatida namoyon bo’ladi. tirik organizmlar nurlantirilganda qayd etiladigan kislorod effektining mexanizmi to’la izohlangan emas. ammo hujayradagi sh – li birikmalar miqdori bilan kkk aro qayd etilgan bevosita aloqadorlik, kislorod effektining namoyon bo’lishida, radioprotektorlar bilan kislorod o’rtasida raqobatli munosabatning yuzaga kelishidan darak beradi. kkk kattaligining o’zgarishi hujayradagi sh – birikmalar miqdorining o’zgarishi bilan bog’liq deb hisoblanadi. tirik organizmlar nurlantirilganda qayd etiladigan kkk radiatsiya dozasi, kislorodning hujayradagi kontsentratsiyasi, hujayraning fiziologik holatini belgilovchi ozuqa muhitining sifati va hokazolarga bog’liq. anoksiya holatidagi bakteriyalarga ular nurlantirilishiga 20 ms qolganida muhitga kislorod kiritilganda, bakteriyalarning oksigenatsiyasi to’liq kechgan va …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""ionlantiruvchi nurlar biologiyasi""

o‘zbekiston milliy universiteti 403-guruh talabalari suvonova qumriniso va ro‘zmatbayeva nozimaning “ionlantiruvchi nurlar biologiyasi” fanidan tayyorlagan mustaqil taqdimot ishi o‘zbekiston milliy universiteti 403-guruh talabalari suvonova qumriniso va ro‘zmatbayeva nozimaning “ionlantiruvchi nurlar biologiyasi” fanidan tayyorlagan mustaqil taqdimot ishi reja: nur sezgirligining modifikasiyalanishi. kislorod effekti va uning universallik xarakteri. o’tkir nur xastaligi. ionlantiruvchi nurlarning hujayraga ta'sir etish mexanizmini aniqlash radiobiologiyaning asosiy muammolaridan biridir. bu muammoning hal etilishi muhim nazariy ahamiyatga ega bo’lib, nur ta'siridan yuzaga keladigan hujayraviy zararlanishlar yoki shu xil zararlanishdan sog’ayishga olib keluvchi jarayonlarnin tabiatini tushi...

This file contains 28 pages in PPTX format (5.0 MB). To download ""ionlantiruvchi nurlar biologiyasi"", click the Telegram button on the left.

Tags: "ionlantiruvchi nurlar biologiy… PPTX 28 pages Free download Telegram