cho’yanlar

DOCX 14 pages 615.4 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 615.4 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

3 mavzu: cho’yanlarning markalari, tuzilishi va ishlatilishi reja: 1. cho’yanlar 2. to`yingan uglevodorodlarni olinish usullari 3. cho‘yan ishlab chiqarish uchun hom ashyoni tayyorlash choʻyan — har xil buyumlar (qozon, santexnika qurilmalari, meʼmorlik bezaklari, panjaralar va boshqalar) quyish uchun ishlatiladigan moʻrt material; temir bilan uglerod qotishmasi. oddiy (legirlanmagan) ch. tarkibida 2,0% dan ortiq uglerod va oz miqdorda doimiy qoʻshilmalar — kremniy, marganets, fosfor va oltingugurt boʻladi. tarkibida legirlovchi elementlar — xrom, nikel, molibden, mis, alyuminiy va boshqa, shuningdek, 2% dan ortiq marganets hamda 4% dan ortiq kremniy boʻlgan ch. legirlangan (maxsus) ch. deyiladi. ch. kulrang, oq va oraliq turlarga boʻlinadi. kulrang ch.da uglerod erkin holatda — bodroqsimon, plastinkasimon yoki sharsimon grafit tarzida, oq ch.da uglerodning qammasi yoki juda koʻp qismi temir karbidi gʻe3s — sement holida, oraliq ch.da esa uglerodning bir qismi sementit va bir qismi grafit holida boʻladi. kulrang ch. tarkibidagi grafitning shakliga koʻra, oddiy kulrang ch., bolgʻalanuvchan va juda …

2 / 14

an choʻyan", ruscha "kovkiy chugun" soʻzlarining birinchi harflari) ch.ning bolgʻalanuvchanligini, 50 soni choʻzilishdagi mustahkamlik chegarasini, 4 soni esa nisbiy uzayishini (% qisobida) bildiradi. ch.lar temir rudalari va polimetall rudalaridan metallurgiya pechlari (domna pechi, elektr pechlar) da ishlab chiqariladi. pechlarda kulrang va oq ch.lardan tashqari, ferroqotishmalar deb ataladigan ch.lar x.am olinadi; bunday ch.lar tarkibida kremniy va marganets miqdori odatdagi ch.lardagiga qaraganda ancha koʻp boʻladi. mashinasozlikda ch.ning quyidagi turlari katta ahamiyatga ega. alyuminiy ch. — tarkibida alyuminiy miqdori koʻp boʻlgan ch., u olovbardosh va korroziyabardosh, elektrotexnikada magnitmas material sifatida ishlatiladi. antifri ksion ch.— yeyilishga chidamli ch., podshipniklar va boshqa ishqalanuvchi detallar tayyorlash uchuy ishlatiladi. i yeye i qbardosh ch. — temperatura koʻtarilganda mustahkamligi uncha pasaymaydi; yukrri temperaturada ishlaydigan ch. armaturalar va boshqa buyumlar tayyorlash uchun ishlatiladi. olovbardosh ch. — yuqori temperaturalarda oksidlanishga yaxshi qarshilik koʻrsatadi; bu xossa unga koʻproq miqdorda xrom qoʻshish yoʻli bilan hosil qilinadi, 1100°s gacha temperaturada ishlaydigan detallar tayyorlash …

3 / 14

va sementit miqdoriga qarab quyidagi turlarga boʻlinadi: oq, kulrang, bolgʻalanuvchan va mustahkamligi yuqori choʻyanlar. choʻyan moʻrt jismdir. alkanlarning struktur izomerlari soni ular molekulasidagi uglerod atomlari soni oshishi bilan tez oshadi. masalan, pentan c5h12 uchta izomerga ega bo`lsa, geptan c7h16 – 9, oktan c8h18 – 18, dekan c10h22 – 75, dodekan c12h26 – 355, eykozan c20h42 – 366 319, gektan c100h202 – taxminan 5,921.1040 ta izomerga ega bo`ladi. alkanlar izomerlari soni yana stereoizomerlar (atomlarni fazoda joylashishi bilan farqlanadigan izomerlar) hisobiga ham oshadi. c7h16 dan boshlab, ikkita enantiomer hosil qiluvchi xiral molekulalar mavjud bo`lish ehtimoli bor. masalan, 9 ta geptandan ikkitasi xiral hisoblanadi. tarmoqlangan alkanlar nomenklaturasi (iyupak) quyidagi qoidalarga asoslanadi: a) eng uzun tarmoqlanmagan zanjir tanlanadi va u asosiy deb qabul qilinadi; b) tarmoqlar o`rinbosarlar (guruhlar, radikallar) sifatida nomlanadi, bunda tarmoqlanmagan uglerod zanjiri eng kichik lokant printsipi asosida nomerlanadi: bir nechta bir xil o`rinbosarlar bo`lishi grekcha sonlar: di-, tri-, tetra-, penta- va …

4 / 14

ikallar nomi asosida ham yotadi. alkan molekulasidan vodorodni ajratishni uchta yo`li mavjud: 1. c –h bog`ni gomolitik parchalashda odatda alkil radikali yoki alkil deb nomlanuvchi juftlashmagan elektronli zarracha erkin alkil radikali hosil bo`ladi. masalan, ch3. – metil radikali yoki metil: r – h →r. + h. 2. c – h bog`ni geterolitik parchalanishida kation hosil bo`lib, vodorod gidrid-ion holida ajraladi. karbkation yoki alkil-kation hosil bo`ladi, masalan, ch3+ - metil-kation. r – h →r+ + h:- 3. c – h bog`ni geterolitik parchalanishida anion hosil bo`lishi mumkin, bunda vodorod proton holida ajraladi r – h →r- + h+. karbanion yoki alkil-anion, alkanid-ion, masalan: :ch3- - metil-anion. alkil-kationlar juda kuchli elektrofil reagentlar bo`lsa, alkil-anionlar juda kuchli nukleofil reagentlar hisoblanadi. alkanlar molekulalaridan ikkita vodorod atomi ajratilganda ikki valentli qoldiqlar olinadi. ularni nomi mos bir valentli radikallar nomiga –en yoki –iden (agar ikkita erkin bog` ham bir uglerod atomida joylashsa) qo`shimchalari qo`shib hosil qilinadi. …

5 / 14

an fazoda joylashishiga aytiladi. alkanlar xiral bo`lishi mumkin, masalan, 3-metilgeksan to`rtta turli o`rinbosarli assimetrik uglerod atomi tutadi: shu birikmalar c-h bog` yo`nalishida qaralganda: har bir enantiomer o`z molekulasining absolyut konfiguratsiyasiga, ya`ni xiral element atrofida o`rinbosarlarni fazoviy joylashishiga ega. uglevodorodlarda c-c bog` atrofida burilish oson kechadi, shuning uchun fazoda atomlarini joylashishi, ya`ni konformatsiyasi bilan farq qiluvchi molekulalar ko`p bo`ladi. ma`lum konfiguratsiyali molekula konformatsiyasi deb bog`lar atrofida burilish natijasida molekula atomlarini fazoda turlicha joylashgan holatlariga aytiladi. konformatsiyalar barqarorligi bilan farqlanadi. fizik-kimyoviy taxlillar yordamida o`rganish mumkin bo`lgan barqaror konformatsiyalar konformerlar deyiladi. konformer – bu konformatsiyadagi molekula bo`lib, uning atomlari turli siljishlardan keyin yana ushbu shaklga qaytadi. eng barqaror konformatsiyalarda atomlar orasidagi itarilish kuchi kichik bo`ladi. ularni tormozlangan konformatsiyalar deb nomlaydilar. aksincha, atomlar bir-biriga yaqin joylashgan konformatsiyalarda (alkanlar misolida vodorod atomlari) barqarorlik past bo`ladi va ular to`siqli konformatsiyalar deyiladi. amalda turli konformatsiyalar dinamik muvozanatda turadilar, va bitta tormozlangan konformatsiya ikkinchisiga to`siqli orqali o`tishi burilish …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "cho’yanlar"

3 mavzu: cho’yanlarning markalari, tuzilishi va ishlatilishi reja: 1. cho’yanlar 2. to`yingan uglevodorodlarni olinish usullari 3. cho‘yan ishlab chiqarish uchun hom ashyoni tayyorlash choʻyan — har xil buyumlar (qozon, santexnika qurilmalari, meʼmorlik bezaklari, panjaralar va boshqalar) quyish uchun ishlatiladigan moʻrt material; temir bilan uglerod qotishmasi. oddiy (legirlanmagan) ch. tarkibida 2,0% dan ortiq uglerod va oz miqdorda doimiy qoʻshilmalar — kremniy, marganets, fosfor va oltingugurt boʻladi. tarkibida legirlovchi elementlar — xrom, nikel, molibden, mis, alyuminiy va boshqa, shuningdek, 2% dan ortiq marganets hamda 4% dan ortiq kremniy boʻlgan ch. legirlangan (maxsus) ch. deyiladi. ch. kulrang, oq va oraliq turlarga boʻlinadi. kulrang ch.da uglerod erkin holatda — bodroqsimo...

This file contains 14 pages in DOCX format (615.4 KB). To download "cho’yanlar", click the Telegram button on the left.

Tags: cho’yanlar DOCX 14 pages Free download Telegram