alkanlar

PPT 42 pages 3.0 MB Free download

42 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.0 MB

File type PPT

Pages 42

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 42

prezentatsiya powerpoint alkanlar. alkanlarning gomologik qatori, nomlanishi va izomeriyasi. alkil radikallar. alkanlarning kimyoviy xossalari. alkanlardagi radikal-zanjir almashinish reaksiyasi mexanizmlari haqida umumiy tushunchalar: galogenlash, sulfoxlorlash, sulfooksidlash, nitrollash, oksidlash reaksiyalari. reja: alkanlar. alkanlarning gomologik qatori, nomlanishi va izomeriyasi. alkil radikallar. alkanlarning kimyoviy xossalari. alkanlardagi radikal-zanjir almashinish reaksiyasi mexanizmlari haqida umumiy tushunchalar: galogenlash, sulfoxlorlash, sulfooksidlash, nitrollash, oksidlash reaksiyalari. to`yingan uglevodorodlarning gomologik qatori uglevodorodlar eng oddiy organik birikmalar hisoblanadi, chunki ularning molekulasi faqat uglerod va vodoroddan iborat bo`ladi. uglevodorodlar molekulasidagi uglerod atomlari soni, oddiy, qo`sh va uch bog`ni bo`lishi va uglerod atomlarini birikish ketma-ketligi (zanjir yoki sikl) bilan bir-biridan farq qiladi. faqat oddiy bog` tutgan, ochiq zanjirli uglevodorodlar to`yingan uglevodorodlar yoki parafinlar, iyupak nomenklaturasi bo`yicha – alkanlar deyiladi. eng oddiy alkan ch4 metan hisoblanadi. boshqa alkanlarni metandagi uglerod va vodorod atomlari orasiga ch2- guruhlar kiritish natijasida olingan hosilalar deb qarash mumkin. alkanlarning umumiy formulasi cnh2n+2. alkanlar tarmoqlanmagan (normal alkanlar, n-alkanlar) va tarmoqlangan (izoalkanlar, tarmoqlangan …

2 / 42

n almashtiradi. alkil qoldiqlar nomlari mos alkanlar nomlaridagi –an qo`shimchasini –il qo`shimchasiga almashtirib hosil qilinadi: tarmoqlangan alkil guruhlarini nomlashda ham nomerlash ishlatiladi: uglevodorodlar nomi nafaqat alkil guruhlar nomi asosida, balki reaksiyada hosil bo`ladigan turli zarrachalar – ionlar va erkin radikallar nomi asosida ham yotadi. alkanlar molekulalaridan ikkita vodorod atomi ajratilganda ikki valentli qoldiqlar olinadi. ularni nomi mos bir valentli radikallar nomiga –en yoki –iden (agar ikkita erkin bog` ham bir uglerod atomida joylashsa) qo`shimchalari qo`shib hosil qilinadi. ikki valentli qoldiqlarga reaksiyalarda uchraydigan aktiv zarrachalar – biradikallar (ikkita juftlashmagan elektronli zarrachalar) mos keladi. agar ikkala elektron ham bir uglerod atomida bo`lsa, biradikallar karbenlar deyiladi: izomeriyasi va nomenklaturasi butandan boshlab alkanlarda izomeriya hodisasi kuzatiladi. izomerlar deb bir xil molekulyar massaga ega bo`lgan, lekin atomlarni bog`lanish tartibi yoki atomlarni fazoda joylashishi bilan farq qiluvchi moddalarga aytiladi. masalan: alkanlarning struktur izomerlari soni ular molekulasidagi uglerod atomlari soni oshishi bilan tez oshadi. masalan, pentan c5h12 …

3 / 42

a nomerlanadi: bir nechta bir xil o`rinbosarlar bo`lishi grekcha sonlar: di-, tri-, tetra-, penta- va h.k. bilan nomlanadi. agar alkan molekulasining tarmoqlarida turli uglerod atomlari tutgan o`rinbosarlar bo`lsa, ular alfavit tartibida yoziladi: ko`rilayotgan uglerod atomi nechta uglerod atomi bilan bog`lanishiga ko`ra birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi va to`rtlamchi uglerod atomlariga bo`linadi: alkan molekulasidan vodorodni ajratishni uchta yo`li mavjud: 1. c –h bog`ni gomolitik parchalashda odatda alkil radikali yoki alkil deb nomlanuvchi juftlashmagan elektronli zarracha erkin alkil radikali hosil bo`ladi. masalan, ch3̇ – metil radikali yoki metil: r – h →r˙ + h˙ 2. c – h bog`ni geterolitik parchalanishida kation hosil bo`lib, vodorod gidrid-ion holida ajraladi. karbkation yoki alkil-kation hosil bo`ladi, masalan, ch3+ - metil-kation. r – h →r+ + h:- 3. c – h bog`ni geterolitik parchalanishida anion hosil bo`lishi mumkin, bunda vodorod proton holida ajraladi r – h →r- + h+. karbanion yoki alkil-anion, alkanid-ion, masalan: :ch3- - metil-anion. alkil-kationlar …

4 / 42

d yuboriladi (f. bergius, 1925 y). bu usul ko`pincha ko`mirni siqish usuli deyiladi. natijada turli alkanlar va sikloalkanlar aralashmasi olinadi va ular motor yoqilg`isi sifatida ishlatiladi. 3. fisher – tropsh usuli. co2 va co ni katalitik gidrogenlash metan beradi. katalizator sifatida nikel ishlatiladi (p. sabatg`e, i. sanderan, 1902 y): co ni katalitik gidrogenlash katalizator va haroratga bog`liq holda turlicha borishi mumkin. kobalt va temir tutgan katalizator ishtirokida 180-300oc da co va h2 aralashmasi alkanlar hosil qilib ta`sirlashadi. asosan tarmoqlanmagan va past molekulyar massali alkanlar hosil bo`ladi (f. fisher, x. tropsh, 1913-1926 y): keyingi yillarda bu usul takomillashdi: katalizator, reaksiya harorati va bosimi o`zgartirildi (f. fisher, x. pixler, 1936-1941 y). hozirgi kunda fisher-tropsh usulida ham motor yoqilg`isi, ham ayrim uglevodorodlar (alkanlar, sikloalkanlar, arenlar) olinishi mumkin. reaksiya mexanizmi murakkab. reaksiya asosida co ni katalizator sirtiga sorbtsiyasi yotadi, bunda sirtda kobalt karbonillari hosil bo`ladi. vodorod sorbtsiyalangan uglerod oksidiga birikib, katalizator sirti bilan bog`langan …

5 / 42

3r` - br +6na → r –r + r – r`+r` - r` +6 na+br- c) karbon kislotalar tuzlarini elektrolizi: karbon kislotalar tuzlarini suvli eritmalarini elektroliz qilganda anodda co2 ajraladi va alkanlar hosil bo`ladi. reaksiyani a. kolbe 1849 yilda kashf qilgan. bu reaksiyada (kolbe elektrosintezi) karbon kislota anioni erkin radikal hosil qilib, anodda elektronini beradi (oksidlanadi), u esa co2 va erkin alkil radikaligacha parchalanadi: alkil radikallar anod sirtiga bog`langan bo`lib, shu yerda dimerlanadilar: 2r* → r –r g) karbon kislotalarni dekarboksillash. karbon kislotalar tuzlarini ishqorlar ishtirokida 250-300oc gacha qizdirganda ular parchalanadi va alkanlar ajraladi: r – coo-na + naoh r – h +na2co3 bu reaksiyada co2 ham hosil bo`ladi, ammo uni ishqor ushlab qoladi. molekuladan co2 ni ajralishi dekarboksillash deyiladi. reaksiya asosan past alkanlar – metan, etan olish uchun ishlatiladi. d) gidrogenlash va organik birikmalarni qaytarish reaksiyalari. alkanlar alken va alkinlarni katalitik gidrogenlashda olinadi, masalan: galogenuglevodorodlar, aldegid va ketonlarni qaytarishda …

Want to read more?

Download all 42 pages for free via Telegram.

Download full file

About "alkanlar"

prezentatsiya powerpoint alkanlar. alkanlarning gomologik qatori, nomlanishi va izomeriyasi. alkil radikallar. alkanlarning kimyoviy xossalari. alkanlardagi radikal-zanjir almashinish reaksiyasi mexanizmlari haqida umumiy tushunchalar: galogenlash, sulfoxlorlash, sulfooksidlash, nitrollash, oksidlash reaksiyalari. reja: alkanlar. alkanlarning gomologik qatori, nomlanishi va izomeriyasi. alkil radikallar. alkanlarning kimyoviy xossalari. alkanlardagi radikal-zanjir almashinish reaksiyasi mexanizmlari haqida umumiy tushunchalar: galogenlash, sulfoxlorlash, sulfooksidlash, nitrollash, oksidlash reaksiyalari. to`yingan uglevodorodlarning gomologik qatori uglevodorodlar eng oddiy organik birikmalar hisoblanadi, chunki ularning molekulasi faqat uglerod va vodoroddan iborat bo`ladi. uglevodorodla...

This file contains 42 pages in PPT format (3.0 MB). To download "alkanlar", click the Telegram button on the left.

Tags: alkanlar PPT 42 pages Free download Telegram