uglevodli qotishmalar

DOCX 14 pages 800.1 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 800.1 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

3 mavzu: uglevodli qotishmalar. po’latlarning mikrostrukturalari va markalari. reja: 1. to`yingan uglevodorodlarning izomeriyasi va nomenklaturasi, tuzilishi 2. to`yingan uglevodorodlarni olinish usullari 3. to`yingan uglevodorodlarning ishlatilishi 4. po’lat ishlab chiqarish uchun hom ashyoni tayyorlash 5. po’lat ishlab chiqarish 6. konvertorning sxemasi 7. po’lat quyish texnologiyasi izomeriya va nomenklatura alkanlar tarmoqlanmagan (normal alkanlar, n-alkanlar) va tarmoqlangan (izoalkanlar, tarmoqlangan alkanlar) uglerod zanjiriga ega bo`lishi mumkin. agar n-alkanlarni bir-biridan -ch2 guruhga farq qiluvchi qator shaklida joylasak, gomologik qator hosil bo`ladi: qatorni birinchi a`zolari (c1-c4) trivial nomlanishga ega. qolganlari grekcha va lotincha sonlardan kelib chiqib nomlanganlar. quyidagi ularning nomlari va formulalari keltirilgan: butandan boshlab alkanlarda izomeriya hodisasi kuzatiladi. izomerlar deb bir xil molekulyar massaga ega bo`lgan, lekin atomlarni bog`lanish tartibi yoki atomlarni fazoda joylashishi bilan farq qiluvchi moddalarga aytiladi. masalan: alkanlarning struktur izomerlari soni ular molekulasidagi uglerod atomlari soni oshishi bilan tez oshadi. masalan, pentan c5h12 uchta izomerga ega bo`lsa, geptan c7h16 – 9, oktan …

2 / 14

nechta bir xil o`rinbosarlar bo`lishi grekcha sonlar: di-, tri-, tetra-, penta- va h.k. bilan nomlanadi. agar alkan molekulasining tarmoqlarida turli uglerod atomlari tutgan o`rinbosarlar bo`lsa, ular alfavit tartibida yoziladi: ko`rilayotgan uglerod atomi nechta uglerod atomi bilan bog`lanishiga ko`ra birlamchi, ikkilamchi, uchlamchi va to`rtlamchi uglerod atomlariga bo`linadi: alkan molekulasidan bitta vodorod atomi ajratilganda alkan qoldig`i olinadi: . odatda u alkil guruh (alkil o`rinbosar) deyiladi, alkil radikal nomi ham uchraydi. uni ko`pincha aktiv zarrachalarga kiruvchi erkin alkil radikal bilan almashtiradi. alkil qoldiqlar nomlari mos alkanlar nomlaridagi –an qo`shimchasini –il qo`shimchasiga almashtirib hosil qilinadi: tarmoqlangan alkil guruhlarini nomlashda ham nomerlash ishlatiladi: uglevodorodlar nomi nafaqat alkil guruhlar nomi asosida, balki reaksiyada hosil bo`ladigan turli zarrachalar – ionlar va erkin radikallar nomi asosida ham yotadi. alkan molekulasidan vodorodni ajratishni uchta yo`li mavjud: 1. c –h bog`ni gomolitik parchalashda odatda alkil radikali yoki alkil deb nomlanuvchi juftlashmagan elektronli zarracha erkin alkil radikali hosil bo`ladi. masalan, ch3. …

3 / 14

ilinadi. ikki valentli qoldiqlarga reaksiyalarda uchraydigan aktiv zarrachalar – biradikallar (ikkita juftlashmagan elektronli zarrachalar) mos keladi. agar ikkala elektron ham bir uglerod atomida bo`lsa, biradikallar karbenlar deyiladi: alkanlarning tuzilishi alkanlarning fazoviy tuzilishi haqida rentgenostruktur taxlil va elektronografiyalar yordamida olingan ma`lumotlar asosida mulohaza yuritish mumkin. metan molekulasi tetraedr shaklida bo`lib, uning uchlarida vodorod atomlari joylashadi. bog`lar orasidagi burchaklar tetraedrik bo`lib, 109o28` ni tashkil qiladi. ko`p sondagi uglerod atomlari tutgan n-alkanlar molekulalari zigzagsimon tuzilishli bo`ladi, bunda uglerod atomlari oz egilish bilan bir tekislikda yotadi: yuqorida alkanlar molekulasining konfiguratsiyasi keltirilgan. konfiguratsiya deb ma`lum strukturali molekula atomlarini bir yoki bir nechta ordinar bog`lari aylanishidan hosil bo`ladigan farqlarni hisobga olmasdan fazoda joylashishiga aytiladi. alkanlar xiral bo`lishi mumkin, masalan, 3-metilgeksan to`rtta turli o`rinbosarli assimetrik uglerod atomi tutadi: shu birikmalar c-h bog` yo`nalishida qaralganda: har bir enantiomer o`z molekulasining absolyut konfiguratsiyasiga, ya`ni xiral element atrofida o`rinbosarlarni fazoviy joylashishiga ega. uglevodorodlarda c-c bog` atrofida burilish oson kechadi, shuning …

4 / 14

ar deb nomlaydilar. aksincha, atomlar bir-biriga yaqin joylashgan konformatsiyalarda (alkanlar misolida vodorod atomlari) barqarorlik past bo`ladi va ular to`siqli konformatsiyalar deyiladi. amalda turli konformatsiyalar dinamik muvozanatda turadilar, va bitta tormozlangan konformatsiya ikkinchisiga to`siqli orqali o`tishi burilish to`sig`i bilan belgilanadi. konformerlarni tarkibi va strukturasini hamda burilish energiyalarini aniqlash konformatsion taxlil vazifalari hisoblanadi. c – c bog`ni burilishini ko`rsatish uchun m. nyumen (1955) taklif qilgan ikki o`lchamli tasvirlardan foydalanish qulay. nyumen proyeksiyalari birikma mos c – c bog` bo`ylab qarash orqali olinadi. etan molekulasidagi burilish 7-rasmda ponasimon va punktir bog`lar hamda nyumen formulalari bilan tasvirlangan. etan molekulasida burilish to`sig`i 12, 57 kj/mol (3 kkal/mol) ni tashkil qiladi. metan molekulasini to`rtta bir xil c – h bog`li tetraedrik tuzilishi uglerod atomini sp3-gibridlanishi haqidagi gipotezaga olib keldi. to`rtta c – h bog` σ-bog` bo`lib, uglerod atomining sp3-gibridlangan orbitali va to`rtta vodorodni 1s-orbitallari ta`sirlashishidan hosil bo`ladi. bir nechta uglerod atomlari tutgan alkanlarda c – h …

5 / 14

m-ulg`trabinafsha sohada yutadilar, shuning uchun ular chiqarish yoki yutilish elektron spektrlarini olishda juda qulay erituvchilar hisoblanadi. tebranma spektrlarda (yutilishni infraqizil spektrlari va kombinirlangan yoyilish spektrlari) alkanlar uchun 2800 – 2960 sm-1 (3,75 – 3,38 μ) (c – h bog`ni valent tebranishlari) va 1360 – 1480 sm-1 (7,35 – 6,75 μ) (-ch2 va -ch3 guruhlar bog`larini deformatsion tebranishlari) intervallarda yutilishlar xos. alkanlarni pmr – spektrlari murakkab va juda qiyin o`qiladi, chunki turlicha joylashgan protonlarni kimyoviy siljishlari o`xshash qiymatlarga ega (0,5 – 2 m.d.). 3.4. alkanlarning kimyoviy xossalari alkanlarni parafinlar deyilishi ularni inertligidan dalolat beradi (lotinchadan parum – oz, affinis – qardoshlik, moyillik ma`nosini beradi). ammo alkanlar ma`lum sharoitlarda unchalik inert emaslar. ularni aktiv erkin radikallar bilan reaksiyalarini, yuqori haroratlar yoki katalizator, shu jumladan o`ta kuchli kislotalar, ishtirokida o`zgarishlarini oson amalga oshirish mumkin. quyida alkanlar reaksiyalarining oddiy sxemasi keltirilgan: 1. aktiv erkin radikallar bilan ta`sirlashganda alkanlarning vodorod atomlarini o`rinini olish reaksiyalari. alkanlarni …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uglevodli qotishmalar"

3 mavzu: uglevodli qotishmalar. po’latlarning mikrostrukturalari va markalari. reja: 1. to`yingan uglevodorodlarning izomeriyasi va nomenklaturasi, tuzilishi 2. to`yingan uglevodorodlarni olinish usullari 3. to`yingan uglevodorodlarning ishlatilishi 4. po’lat ishlab chiqarish uchun hom ashyoni tayyorlash 5. po’lat ishlab chiqarish 6. konvertorning sxemasi 7. po’lat quyish texnologiyasi izomeriya va nomenklatura alkanlar tarmoqlanmagan (normal alkanlar, n-alkanlar) va tarmoqlangan (izoalkanlar, tarmoqlangan alkanlar) uglerod zanjiriga ega bo`lishi mumkin. agar n-alkanlarni bir-biridan -ch2 guruhga farq qiluvchi qator shaklida joylasak, gomologik qator hosil bo`ladi: qatorni birinchi a`zolari (c1-c4) trivial nomlanishga ega. qolganlari grekcha va lotincha sonlardan kelib chiqib nomlanganlar....

This file contains 14 pages in DOCX format (800.1 KB). To download "uglevodli qotishmalar", click the Telegram button on the left.

Tags: uglevodli qotishmalar DOCX 14 pages Free download Telegram