tarbiya va pedagogika bo'yicha xvii-xix asrlar

PPTX 39 pages 7.0 MB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.0 MB

File type PPTX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

mavzu: xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab, va pedagogik fikrlar rivoji mavzu: xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab, va pedagogik fikrlar rivoji 1 mavzu rejasi: buxoro amirligi, qo‘qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. maktab va madrasalarda ta’lim mazmuni. qizlar maktabi va unda ta’lim mazmuni. munis xorazmiyning “savodi ta’lim” asari – husnixatga doir dastlabki qo‘llanma sifatida. muhammad sodiq qoshg‘oriyning “odob as-solihin” asari – yuksak ma’naviy-axloqiy sifatlarni yorituvchi manba. abduqodir shakuriy, saidrasul aziziy, ismoilbek g‘aspiralilarning pedagogik qarashlari. munavvar qori abdurashidxonov, abdurauf fitrat, mahmudxo‘ja behbudiylarning, ta’lim-tarbiya sohasidagi o‘rni. qori-niyoziy, abdulla avloniy, sadriddin ayniylarning turkiston ta’lim tizimiga qo‘shgan hissalari. 2 buxoro amirligi, qo’qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. maktab va madrasalarda ta’lim mazmuni. xvii-xix asrlarda o’rta osiyoda bir nechta turdagi ta’lim muassasalari (maktab, madrasa, qorixona, daloilxona, otinoyilar maktablari) mavjud edi. ayniqsa qo’qon, toshkent, buxoro kabi shaharlarda ularning soni tez ko‘paygan. maktablar boshlang‘ich ta’lim muassasasi hisoblanib, unda bolalarga yozish va o‘qish o‘rgatilgan, din haqida dastlabki …

2 / 39

va puxta tashkil etilgani bois savod o‘rganish ko‘p vaqtni olar edi. chunonchi, faqatgina alifboni o‘rganishga 3-4 oydan bir yilgacha, bazida undan ham ko‘p vaqt sarflanar edi. o‘quvchilar dastlabki o‘qish ko‘nikmalarini egallaganlaridan so’ng «haftyak»ni (fors. “quronning ettidan bir qismi”) o‘qishni boshlaganlar. o‘quvchilar «haftyak»ni tugatganlaridan so‘ng «chor-kitob» (to‘rt kitob)ni o‘qishga kirishganlar 5 6 ikkinchi qismida yuqoridagi masalalar katexizis (izoh) shaklda ancha keng yoritlgan parchalar o‘rin olgan. “chor-kitob”ning “musulmonlikning muhim masalalari” deb nomlangan uchinchi qismi o‘quvchilarni shariatning asosiy ustuni -musulmon diniy huquqlari bilan tanishtirgan. kitobning “pandnoma” (nasihat kitobi) deb nomlangan va xviii asrda yozilgan to‘rtinchi qismida quroni karimdan olingan odob-axloq masalalariga oid qoidalar sheriy shaklda bayon etilgan. «chor-kitob» fors-tojik tilida yozilgan bo‘lib, uning birinchi qismida diniy marosimlar (tahorat olish, namoz o‘qish, ro‘za tutish va h.q.) sheriy usulda bayon etilgan, shundan so‘ng o‘quvchilar mutlaq din masalalariga bag‘ishlangan “sabotul ojizin” kitobini o‘qishni boshlaganlar. ushbu asar ko‘pincha uning muallifining nomi bilan, yani – “so‘fi olloyor” deb …

3 / 39

rardi. markaziy osiyo rossiya tomonidan bosib olingandan keyin maktab va madrasalarda bazi o‘zgarishlar yuz berdi. musulmon maktablari uchun bosmaxonada chop qilingan darsliklar paydo bo‘ldi. qozonda nashr qilingan quron va haftiyaklar, hindiston va erondan shoirlarning litografiyada chop etilgan toplamlari keltirildi. toshkentning o‘zida ham maktablar uchun darsliklarni litografiya usulida nashr qilish yo‘lga qo‘yildi. mustamlaka ma’muriyati mashg’ulotlar orta asr tartibida olib borilayotgan musulmon maktablarining ishiga aralashmas edi. maktablarda rus tilini o‘qitishni rag‘batlantiruvchi choralar ko‘rishga harakat qilindi. xx asr boshlarida esa, madrasalarda rus tilini o‘qitish joriy qilinsin, degan ko‘rsatmaga binoan 1913-1917 yillari bazi madrasalarda rus tilini o‘qitish joriy qilindi. xx asr boshlariga kelib, turkiston o‘lkasidagi yirik markaziy shaharlarda oliy talim maskani hisoblangan quyidagi madrasalar: buxoroda 80, qo‘qonda 40, samarqandda 22, marg‘ilonda 28, toshkentda 17, xiva xonligida 130 madrasa mavjud bolib, ularda 400 dan 5000 tagacha tinglovchi tahsil olardi. 1906 yilga kelib, birgina samarqand viloyatining ozida 1510 musulmon maktabi bor edi, ularda 1482 o‘qituvchi 12740 …

4 / 39

o‘qitilavergan. maktablarda og‘il bolalarni o‘qitgan kishi “domla, ustod, ustoz, muallim” deb atalgan. qizlarni o‘qitgan ayollarni esa “otinoyi” yoki “otinbibi” (toshkentda) “bibixalifa”, yoki “bibiotin” (buxoroda), “eltibibi” (xorazmda) deb atashgan. qiz bolalar uchun o‘qish 7 yoshdan boshlanib, 13 yoshgacha, ayrim hollarda 10-11 yoshgacha davom etgan. odatda qiz bolalarga uyda ta’lim berish tajribasi keng tarqalgan. o‘rta osiyoda faoliyat yuritgan qizlar maktabining yirik namoyondalaridan biri jahon otin uvaysiydir. jahon otin xalqimizning oqila qizlarini tarbiyalash, go‘zal hayotga erishishning birdan-bir yo‘li deb o‘ylab, o‘zining butun umrini yosh qizlarga ta’lim-tarbiya berishga bag‘ishladi. o‘z maktabida qizlarga boshlang‘ich ta’lim berar ekan, jahon otin ularning zehnini o‘stirishga katta ahamiyat beradi. otin o‘z shogirdlariga savod o‘rgatibgina qolmay, ular orasidan iqtdorli qizlarni tanlab sharq sheriyati bilan tanishtiradi. qizlarni nazm bo‘stoniga yetaklaydi. atoqli zullisonayn shoira dilshodi barno 50 yildan ortiq muallimalik qilib, qizlarga xat-savod o‘rgatdi, tabi nazm qizlarga she’riyat ilmidan dars berdi. dilshodi barno o‘z maktabida yosh qizlarni tarbiyalar, ularga xat-savod o‘rgatar va …

5 / 39

a, dilshodi barno, muazzamxon, muattarxon, anbar otin, qamarniso, nozimaxon kabi o‘nlab mashhur shoiralar yetishib chiqqan. munis xorazmiyning “savodi ta’lim” asari – husnixatga doir dastlabki qo‘llanma sifatida. munis o‘z davrining yetuk murrabiy shoiri sifatida bolalarning savodxonligini va husnixatni yaxshilash yo‘lida ko‘p izlanadi va yoshlarga husnixatdan ta’lim berib, “bilgancha surib qalamni har yon, ta’lim ishin aylar erdi oson” deydi. “bilimning eshigi alifbe” deganlaridek, munis ham ta’limdagi muvaffaqiyatlarning garovi savod ekanligini tushungan va shuning uchun “umumiy arqom” yozuv ilmini yaratishga bel bog‘lagan. munisning “savodi ta’lim” asari ana shu tarzda 1804 yil 6 dekabrda vujudga keladi. mazkur risola nazariy ma’lumotlar va mashqlarni o‘z ichiga olgan. risola ikki qismdan tarkib topgandir. u “savodi talim”ning nazariy qismida o‘zigacha mavjud bo‘lgan bolalarga xat-savod o‘rgatuvchi risolalarning barcha nuqson va kamchiliklarni ochib tashlaydi va eski risola bilan o‘zi yaratayotgan risolani bir-biri bilan taqqoslab, eski risolaning o‘sha kungi talablarga javob bera olmasligini ilmiy-nazariy jihatdan asoslab beradi. risolaning ikkinchi qismida arab …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarbiya va pedagogika bo'yicha xvii-xix asrlar"

mavzu: xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab, va pedagogik fikrlar rivoji mavzu: xvii asrdan xix asrning yarmigacha tarbiya, maktab, va pedagogik fikrlar rivoji 1 mavzu rejasi: buxoro amirligi, qo‘qon va xiva xonliklarida ta’lim-tarbiya. maktab va madrasalarda ta’lim mazmuni. qizlar maktabi va unda ta’lim mazmuni. munis xorazmiyning “savodi ta’lim” asari – husnixatga doir dastlabki qo‘llanma sifatida. muhammad sodiq qoshg‘oriyning “odob as-solihin” asari – yuksak ma’naviy-axloqiy sifatlarni yorituvchi manba. abduqodir shakuriy, saidrasul aziziy, ismoilbek g‘aspiralilarning pedagogik qarashlari. munavvar qori abdurashidxonov, abdurauf fitrat, mahmudxo‘ja behbudiylarning, ta’lim-tarbiya sohasidagi o‘rni. qori-niyoziy, abdulla avloniy, sadriddin ayniylarning turkiston ta’lim tizi...

This file contains 39 pages in PPTX format (7.0 MB). To download "tarbiya va pedagogika bo'yicha xvii-xix asrlar", click the Telegram button on the left.

Tags: tarbiya va pedagogika bo'yicha … PPTX 39 pages Free download Telegram