kichik janrlar maqol matal va topishmoq, olqishlar va qargishlar janrlar poetikasi.

DOCX 26.8 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1493291411_67986.docx kichik janrlar: maqol, matal va topishmoq, olqishlar va qarg`ishlar janrlar poetikasi. reja: 1. maqol – mantiqiy mushohada namunasi va dono gap donishmandlik mahsulidir. 2. topishmoq, jumboq, matal, cho’pchak deb nomlanuvchi janrdir. 3. maqol, topishmoq, lof janrlarining mavzu doirasi va badiiy talqini. 4. olqishlar va qarg`ishlar janrlar poetikasi. ko’rgazmali o’quv qurollari, fol’klorshunos olimlarning kichik janrlarga bag’ishlangan ilmiy-tadqiqot ishlari, risola va monografiyalarini talabalarga namoyish qilish. blits so’rov, an`anaviy ma`ruza, suhbat, qisqa test sinovlari. so’z san`atining dastlabki namunalari insoniyat nutqi paydo bo’lishi bilan yuzaga kela boshladi. maqol – mantiqiy mushohada namunasi, odob va axloq qoidalarini jamuljam etgan dono gap. ular qadimdan xalq donishmandligi, aql-idroki, fikr-o’ylarining ifodasi sifatida yashab kelganlar; sinalgan, turmush tasdiqidan o’tgan tushunchalarni ifodalab, unga qanot baxsh etganlar. maqollar ta`lim-tarbiyaviy jihatdan katta ahamiyatga ega. u kishilarni ogohlantiradi («birovga kulma zinhor, senga ham kulguvchilar bor»), maslahat beradi («yo’l bilmasang yo’l so’ragin yurgandan, gap bilmasang gap so’ragin bilgandan»), tanbeh berib, tanqid qiladi («cholni …

ayagan yara er, kaltagini sara er», «birlashgan o’zar, birlashmagan to’zar», «er yigitga ikki nomus – bir o’lim» kabilar tom ma`noli maqollar bo’lib, ularning mazmunida tugal fikr, umumiy xulosa bor. «sulaymon o’ldi, devlar qutuldi», «tosh qattiqmi, bosh», «ko’rgan bilan eshitgan bir emas», «ayozxon, haddingni bil» kabilar esa matallar hisoblanadi. chunki ularning mazmunidan umumiy xulosa, tugal fikr anglashilmaydi, balki xususiy belgining o’zigina ifodalangan. darhaqiqat, «temirni qizig’ida bos» maqolida faktlar jamlanib, tugal fikr, umumlashma ma`no kelib chiqqan. nasihat, o’git hamma ishni o’z vaqtida bajarishga qaratilgan bo’lib, ma`no nihoyatda keng. «sulaymon o’ldi, devlar qutuldi» matalida esa, tugal, umumlashma ma`no yo’q, xulosa ko’rinmaydi, faqat xususiy ma`no ifodalangan, xolos. shunday qilib, maqol chuqur va keng ma`noli, ibratomuz, tugal fikr anglatsa, matal juz`iy belgi anglatuvchi ta`sirchan nutq bezagidir. maqollar xalq tushunchasi, hayot tajribalari, mulohazalarining umumlashma xulosasigina bo’lib qolmay, haqiqatning obrazli ifodasi, u yoki bu masala ustidan chiqarilgan hukm hamdir. maqol hajmi ixcham, qisqa bo’lib, puxta ishlangan, keng …

rida vujudga kelgan. shuning uchun ham maqollarning g’oyaviy mazmunida xalq hayotining turli xil tomonlari o’z aksini topgan. ma`lumki, turkiy xalqlar qadimdan chorvachilik va dehqonchilik bilan shug’ullanib kelgan. binobarin, ba`zi bir maqollar chorvachilik va dehqonchilik bilan bog’lanadi. ularda xalqning mehnat tajribalari umumlashtiriladi. mo’g’ullar istilosi davrida (xiii asr) chingizxon zulmi juda ko’p naql, matal, afsonalarning yaratilishiga sababchi bo’lgan. o’sha davrda to’qilgan maqollarda tarixiy faktlar ham ko’zga tashlanadi. ma`lumki, feodal tuzum sharoiti hamda hukmron sinf vakillari mehnatkash dehqon, kosiblar hayotini iqtisodiy jihatdan og’ir ahvolga solib qo’ygan edi. bu holat nochorlik, ochlik, kambag’allik haqidagi maqollarning yuzaga kelishiga sabab bo’ldi. ayni choqda zulm va zo’rlikka qarshi ochiqdan-ochiq norozilik, isyonkorlik ruhi bilan sug’orilgan maqollar ham yaratildi. maqollar, asosan o’z va ko’chma ma`nolarni ifodalaydi: «ilon chiqqan ola arqondan qo’rqar», «bo’rining qulog’i ovda». bu xildagi maqol va matallar ma`lum bir voqea, hodisa bilan bog’liq holda ishlatiladi, aytilmoqchi bo’lgan fikr majoziy ma`noda, kinoya tarzida ifoda etiladi. maqol shaklan qisqa …

z». ega va kesimdangina tashkil topgan mazkur maqollarda asosiy mazmun lo’nda ifodalangan. ularning har birida o’z yoki ko’chma ma`noli obrazlar qarama-qarshi qo’yiladi: «g’amsiz boshim – g’avg’osiz boshim», «ot aylanib qozig’ini topar, suv aylanib yorig’ini topar». birinchi gap ikkinchi gap mazmunini takrorlab, uni izohlaydi, yoki aksincha, ikkinchi gap birinchi gap mazmunini ta`kidlab izohlaydi. mazkur maqollarda kelgan qarama-qarshi bo’laklar o’zaro mos tarzda qofiyalashgan. «usti yaltiroq – ichi qaltiroq», «ish yoqmasga it boqmas» kabi maqollarda esa, birinchi bo’lakka urg’u tushishi bilan yaxlitlanib obraz yaratadi, ikkinchi bo’lak esa, birinchi bo’lakning kesatiq mazmunli izohi bo’lib, obraz xarakterini aniqlaydi. ular mantiqan bir butun obrazlikni tashkil etadi. maqollarda qofiyalanish ham o’ziga xosdir: «jondan kesmasang, jonona qayda, toqqa chiqmasang, do’lona qayda», «mehnat – mehnatning tagi rohat». ko’ramizki, turli xil shaklga ega bo’lgan bo’laklar o’zaro qofiyadosh so’zlar bilan bog’landi. har bir maqolda asosiy mazmunni ifoda etgan so’z qarama-qarshi yoki o’ziga mos tushgan so’z bilan qofiyalanadi: «ko’cha xandon, uy zindon», …

jumboq, ba`zan matal, topar, cho’pchak kabi terminlar bilan yuritilib kelingan topishmoq janri o’zbek fol’klorida qadim zamonlardan hozirgacha yashab kelmoqda va rivojlanmoqda. uzoq o’tmish davrlarda topishmoq insonni o’rab olgan muhit va tabiatning turli-tuman hodisalari haqidagi tushunchalarining badiiy ifodasi sifatida maydonga kelgan. tog’ va o’rmonlar, daryo va ko’llar, cho’lu biyobon, er va osmon, quyosh va oy, yulduz va fasllar, zulmat va yorug’lik, toshqinlar, chaqmoq va momoqaldiroq, hayvonot olami, oila-ro’zg’or jihozlari, dov-daraxt, mehnat qurollari va boshqalar haqida kollektiv ijodning mahsuli bo’lib to’qilgan togpishmoqlar avloddan-avlodga o’tib, katta va kichikka hayot, tabiat sirlari haqida o’ylashni, bilishni o’rgatib kelganligi bilan g’oyat ahamiyatlidir. «topishmoq» so’zi «top» buyruq fe`liga «ish-moq» yasovchilari qo’shilishi bilan chigal, murakkab, belgi-xususiyati yashirin berilgan biror noma`lum narsani topish mazmunini ifodalaydigan yasama otga aylangan. tabiat va jamiyat hodisalari kishilar oldiga ko’p murakkab jumboqlar, muammolar qo’ygan. insonning o’sha masalalarni topishi, sirli bo’lib ko’ringan narsalarning tub, haqiqiy mohiyatini ochishi uchun aql-idrok va o’tkir did talab qilingan. tabiatning …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "kichik janrlar maqol matal va topishmoq, olqishlar va qargishlar janrlar poetikasi."

1493291411_67986.docx kichik janrlar: maqol, matal va topishmoq, olqishlar va qarg`ishlar janrlar poetikasi. reja: 1. maqol – mantiqiy mushohada namunasi va dono gap donishmandlik mahsulidir. 2. topishmoq, jumboq, matal, cho’pchak deb nomlanuvchi janrdir. 3. maqol, topishmoq, lof janrlarining mavzu doirasi va badiiy talqini. 4. olqishlar va qarg`ishlar janrlar poetikasi. ko’rgazmali o’quv qurollari, fol’klorshunos olimlarning kichik janrlarga bag’ishlangan ilmiy-tadqiqot ishlari, risola va monografiyalarini talabalarga namoyish qilish. blits so’rov, an`anaviy ma`ruza, suhbat, qisqa test sinovlari. so’z san`atining dastlabki namunalari insoniyat nutqi paydo bo’lishi bilan yuzaga kela boshladi. maqol – mantiqiy mushohada namunasi, odob va axloq qoidalarini jamuljam etgan dono gap. ular qadim...

DOCX format, 26.8 KB. To download "kichik janrlar maqol matal va topishmoq, olqishlar va qargishlar janrlar poetikasi.", click the Telegram button on the left.

Tags: kichik janrlar maqol matal va t… DOCX Free download Telegram