kichik lirik janrlar taxlili

DOCX 15 pages 27.1 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.1 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: kichik lirik janrlar taxlili reja: 1. ruboiylarning mavzu mundarijasiga ko‘ra tasnifi. 2. tuyuqlarda shakldosh so‘zlar va ma’no tanosubi. 3. fardlarda navoiy hikmatlarining aks etishi. ruboiylarning mavzu mundarijasiga ko‘ra tasnifi. fariddiddin attorning “muxtornoma” asaridan qalbni, xulqni, go‘zallashtirishga da’vat etuvchi besh mingdan ortiq ruboiy joy olgan. mavlono jaloliddin rumiyning devonida bir yarim mingga yaqin ruboiy berilgan. ular xayyomning inson umri g‘animatligi, dunyoning o‘tkinchiligi to‘g‘risidagi sharqu g‘arbda shuhrat topgan. sрarq poetikasida ruboiy faqat hazaj bahrining axrab va axram tarmoqlarida yozilishi va albatta to‘rt misradan iborat bo‘lishi qat’iy belgilangan. abu ali ibn sino, shayx najmiddin kubro, mirzo abdulqodir bedil singari donishmandlar o‘zlarining ma’rifiy aloqiy, ilohiy qarashlarini ruboiylarida ifodalashgan. janrlar an’ana tarzida avvaldan mavjud bo‘lishi tabiiydir. ammo uni mavzu, uning zamirida turgan hayot materiali, mazmun yo fikr tanlaydi. ruboiy – lirikaning mo‘‘jaz janrlaridan biri bo‘lib, dastlab fors-tojik adabiyotida folklor ta’sirida paydo bo‘ldi, keyinchalik turkiy adabiyotdan ham mustahkam o‘rin oldi. ruboiy (arabcha, to‘rtlik so‘zidan) – …

2 / 15

va uchinchi misra’i ixtiyordur. agar qofiya keltursalar ruboiyi musarra’ derlar. eron olmi muallim nojiy ruboiyning har to‘rtala misrasi qofiyalangan shakliga “ruboiyi musarra (“kushodu ravshan” ravshanu oshkor” deb nom beradi. ruboiyning bu turi alisher navoiy asarida “ruboiya” deb ataladi.buhaqdanavoiy “mezonul-avzon” asaridashundayyozadi: “ruboiy vaznikim, oni “dubaytiy” va “tarona” hamderlar, hazaj bahrining “axram” va “axrab”idin istixroj qilibdurlar va ul vaznedur asru xush oyanda vavaznedur bag‘oyatra boyanda”. ruboiyni ta’riflash xx asr o‘zbek adabiyotshunosligida ham aytib o‘tildi. to‘rt misra’ligina bo‘lub, 1-, 2-, 4-misra’i qofiyadosh, 3- misra’i qofiyasiz bo‘lg‘an tizmalarga ruboyi deyiladir. ruboyi forsi(y)ga maxsus bir tizim shaklidir. bizga forslardan kelgandir. buning maxsus vazni bordir. arab-fors aruzini chig‘atoychada yozg‘an navoyi ruboiy uchun “hazaj” bahridan yigirma to‘rt vazn borligini so‘ylaydir. biroq bu yigirtma to‘rt vazn bir-biriga shuncha yaqindirkim, navoyining o‘zi ham, misollarini ko‘rsatganda aralashtirib yuboradir” (fitrat) jumladan, navoiy poetikasi masalalarini maxsus o‘rganish hodi zarifning«ruboiy», «lutfiy va navoiy» nomli maqolalarida tilga olinib, shoirlirikasining g‘oyaviy-badiiy mohiyati, o‘zbek poeziyasi an’analariningnavoiy …

3 / 15

dubaytiy bir-birigia sinonim bo‘lgan so‘zlarmi degan savol tug‘iladi. dubayti va tarona rub oiyga sinonim bo‘lgan degan qarash fors-tojik va o‘zbek adabiyotshunosligida ham mavjud. “bizningcha bunday deyishga asos yo‘q. ularning har ikkalasi ham lirikaning o‘ziga xos mustaqil bir janrlaridir”,-deb ta’kidlaydi i. haqqulov. adabiyotshunos olim o‘z fikrini 15 asrda yashagan vahid tabriziyning “jami’ muxtasar” asarida keltirilgan fikr bilan asoslaydi: unda shunday yozilgan: “dubayti-ikki baytdan iborat she’r turi. uning ruboiyga o‘xshash 1,2,4- misralari qofiyadosh bo‘ladi. ammo vazn e’tibori bilan dubaytiy ruboiydan farq qiladi”. “dubaytiy – deb yozadi fazlulloh safo – nomidan anglashilganidek, ikki baytli she’rdir. unda birinchi, ikkinchi va to‘rtinchi misralar o‘zaro qofiyalanib, uchinchi misrani qofiyalash shoirning xoxishiga bog‘liqdir. ba’zan dubaytiyda faqat 2, 4 misralar hamqofiya bo‘lishi mumkin. uning asosiy vazni hazaji musaddasi maqsur yoki mahzufga mos keladi”. i. haqqulovning ta’kidlashicha, bir qancha manbalarda ham shu fikr ta’kidlangan. demak, yuqoridagi fikrlarni umumlashtirib ruboiy va dubaytiy o‘rtasidagi farqlarni quyidagicha ko‘rsatish mumkin: dubaytiy janridagi she’rlar …

4 / 15

n undagi ohangdorlik ta’kidlanadi. (lug‘atlarda tarona - kuy, qo‘shiq deb izohlangan) demak, ruboiyning 2 xil turi bor: 1) xosiy ruboiy yoki ruboiyi xosa(qofiyalanishi: a-a, b-a): 2) taronayi ruboiy yoki ruboiya(qofiyalanishi: a-a, a-a): ruboiy muayyan kompozitsiyaga ega bo‘lib, unda mumtoz ruboiy talablariga ko‘ra, to‘rt unsur mavjud bo‘ladi. mazkur unsurlar to‘rt misrada aytilmoqchi bo‘lgan falsafiy, axloqiy yoki didaktik fikrning ma’lum bir yaxlitlikka erishishini ta’minlaydi. shu ma’noda to‘rt misrani quyidagi unsurlarga taqsimlash mumkin: 1) tezis – unda ruboiyda aytilmoqchi bo‘lgan fikr, boshqacha aytganda ruboiy mavzusi bayon qilingan bo‘ladi; 2) antitezis – bunda birinchi misraga qarama-qarshi fikr aytiladi; 3) moddai ruboiy – to‘rtinchi misrada aytilmoqchi bo‘lgan fikr uchun ko‘prik vazifasini o‘taydi; 4) sintez– xulosa. lekin bu unsurlarning doimiy mavjud bo‘lish talabi nisbiy bo‘lib, ko‘pincha tezis va antitezisning o‘rniga faqat moddai ruboiy va sintezning qo‘llanilganligini kuzatish mumkin. har qanday adabiy shakl mazmun tomoni bilan qimmatli. mazmun uchun xizmat qilmagan shaklning ahamiyati to‘g‘risida gap bo‘lishi mumkin …

5 / 15

hunchalari doim bir-birini taqazo qilib kelgan.ishq hoqimlikka, ko‘ngil tobelikka mahkum. ishq –o‘t alanga yoqar. ko‘ngil shu olovda yonar. yuqoridagi ruboiyda oshiq ko‘nglini “g‘amu dard ila qon” aylagan “ul qonni” ko‘z yo‘lidan ravon aylagan, “har qatrani beiz pihon qilgan” va niyahoyat “bedillikni” oshkor aylagan ishqdir. navoiyshunoslikda shoir ishqi bilan turli xil fikrlar aytilgan.ibn arabiyning shunday fikri bor: “...xotin –qizlarning qadrini va ularning sirlarini (nozikliklarni) anglagan kimsa ularni sevishda zohidlik qilmas, bil’aks, ayollarni sevmak, oriflik kamolidir” ko‘z birla qoshing yaxshi, qabog‘ing yaxshi, yuz birla so‘zing yaxshi, dudog‘ing yaxshi. eng birla menging yaxshi, saqog‘ing yaxshi, bir-bir ne deyin, boshdin ayog‘ing yaxshi. shoir banday ta’rif bilan ikki maqsadni amalga oshirgan. birinchidan, go‘zallik va nafosatda yorning tengsizligini ko‘rsatgan bo‘lsa, ikkinchidan, shu go‘zallik va nafosat allohning zuhuri ekanligiga urg‘u beradi. ma’lumki, a.navoiy asarlarini ularning iloihy-irfoniy manbalaridan tashqarida o‘rganib bo‘lmaydi. jumladan, «zumar» surasining 60-oyat karimasida o‘qiymiz: «qiyomat kunida alloh sha’niga yolg‘on so‘zlagan kimsalarni yuzlari qoraygan holda ko‘rasiz». …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kichik lirik janrlar taxlili"

mavzu: kichik lirik janrlar taxlili reja: 1. ruboiylarning mavzu mundarijasiga ko‘ra tasnifi. 2. tuyuqlarda shakldosh so‘zlar va ma’no tanosubi. 3. fardlarda navoiy hikmatlarining aks etishi. ruboiylarning mavzu mundarijasiga ko‘ra tasnifi. fariddiddin attorning “muxtornoma” asaridan qalbni, xulqni, go‘zallashtirishga da’vat etuvchi besh mingdan ortiq ruboiy joy olgan. mavlono jaloliddin rumiyning devonida bir yarim mingga yaqin ruboiy berilgan. ular xayyomning inson umri g‘animatligi, dunyoning o‘tkinchiligi to‘g‘risidagi sharqu g‘arbda shuhrat topgan. sрarq poetikasida ruboiy faqat hazaj bahrining axrab va axram tarmoqlarida yozilishi va albatta to‘rt misradan iborat bo‘lishi qat’iy belgilangan. abu ali ibn sino, shayx najmiddin kubro, mirzo abdulqodir bedil singari donishmandlar o‘zlari...

This file contains 15 pages in DOCX format (27.1 KB). To download "kichik lirik janrlar taxlili", click the Telegram button on the left.

Tags: kichik lirik janrlar taxlili DOCX 15 pages Free download Telegram