qadimgi turkiy adabiyotning janr xususiyatlari

DOC 118.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1495527679_68258.doc qadimgi turkiy adabiyotning janr xususiyatlari so'z san'atining dastlabki janrlari insonning nutq madaniyati rivojlanishi bilan tug'ilgan. demak, turkiy xalqlar adabiyotining tarixi juda qadimiy bo'lganidek, adabiy janrlarining tug'ilishi va shakllanish jarayoni ham uzoq tarixga ega. badiiy adabiyotning har bir shakli ma'lum bir janr asosida yuzaga kelishi qommiyatdir. bas, shunday ekan, turkiy xalqlarning islomgacha bo'lgan davrdagi adabiyotida ham rang-barang janr va vazn xususiyatlari mavjud. turkiy xalqlar og'zaki ijodiga islomdan so'nggi yoki hozirgi davrda adabiyotshunoslikda mavjud atamalar bilan yondashish maqsadga muvofiq emas. chunki bugungi adabiyotshunoslikdagi mavjud janr, shakl hamda vaznni qadimgi turkiy adabiyotdan izlash yoki hozirgi davr atamalari bilan nomlash masalaning mohiyatini murakkablashtiradi. o'zbek adabiyoti tarixining qadimgi davrlari yoki eng qadimgi adabiy yodgorliklarini o'rganishga bag'ishlangan darslik va qo'llanmalarda, shuningdek. boshqa tadqiqotlarda ham «maqol», «marsiya». «munozara», «afsona», «asotir», «rivoyat» kabi janrlar to'g'risida so'z yuritiladi. aslida bu adabiy atamalar arab tili mahsuli bo'lib, bu tushunchalar turkiy xalqlarning adabiy-madaniy hayotida islomdan so'nggi davrlarda yuzaga kelgan. lekin …

«qutadg'ubilig» dostonidagi ayrim tasvir va atamalar mavzuni yoritishga xizmat qiladi. qadimgi turkiy xalqlar og'zaki ijodining janr xususiyatlarini o'rgamsh mavzusi adabiyotshunosligimizda qisman bo'lsa-da yoritilgan. bu sohaning ilk tadqiqotchisi ham mahmud qoshg'ariydir. bizning zamonamizda bu masalada akademik b.valixo'jayev, professor b.to'xliyev, n.rahmonov va boshqalarning e'tiborga loyiq qarashlari mavjud. quyidagi izlanishlar ham bu mavzuni yoritishga ko'maklashadi, degan fikrdamiz. bilig «devonu lug'otit turk»da bilig so'ziga «bilim», «hikmat» va «aql» deb izoh berilgan (1., 367-bet). bilga hikmat aytuvchi, hikmatshunos, oqil, dono, aqlli, olim kishiga nisbatan qo'llanadi. demak, bilig - hikmat ma'lum ma'noda hozirgi o'zbek tili lug'at boyligidagi maqol jamming mazmunini ifodalaydi. maqoldaxalqning, ijtimoiy tabaqa yoki guruhning dunyoqarashi, hayotda to'plagan tajribalari, kuzatishlan ifodaianadi. qadimgi turkiylarning bilgalari aytgan biliglar ham shunday xususiyatga egadir. «devonu lug'otit turk»da biliglardan ko'plab namunalar keltirilgan. ag'iz yesa, ko'z uyazur - og'iz esa, ko'z uyalur. etli, tirinaqli ezirmas - et tirnoqdan ayrilmas. qarg'a qazg'a o'tko'nsa buti sinur - qarg'a uchishda g'ozga taqlid qilsa, buti …

272 kelsa uma tushurgil, tinsin aning aruqluq. arpa saman yag 'utg 'il, bulsinatiyaruqluq.il. qo 'ni -qo 'shni qarindosh, ко 'rsin sendan yaxshilik. ne-ne sovg 'a qilishga, yaxshirog 'in qil ortiq'. kelsa birov yo 'qlashib, bergil yaxshi ozuq поп. qarg 'ab ketar mehmonlar, kutar bo 'bang gar yomon. mehmon kelsa о 'tqazgil, hordiq olib tinch bo 'isin. oti ham yorug 'liqda arpa somonga to 'ysin. o'tluk -2 kulsa kishi yuzingga, ко 'rkluk yuzin ко 'rungil. yavlaq ко 'zaz tilingni, ezgu savig'tilangil. 111.50 undab ulug' tabaru tavrab kelib yugurgil. qurg 'aq yilin buzun ко 'г, qanda tushar qudi il. 111.76 kelsa qali qatig 'liq, ertar teyu seringil. о 'zluk ishin bilip tur, ancha angar tirangil. iii.252 bo 'imish nengir sevarsan, aqrun angar sevingil. bermish nengik saqinma, azraq angar o'kungil.lll.372 kulsa kishi yuzungga, ко 'rklik bo 'lib ко 'ringil. shirin, ochiq so 'z so 'yla, yoqmoq uchun uringil. bo 'isa og'ir ishlaring, о …

zirgi davr og'zaki ijodida ham keltirilgan bo'lib, u ijtimoiy sinfiy mohiyatiga ko'ra o'zining qadimiy qatlamiga ega. 2. narsa buyum shakji, ya'ni narsa-buyumni ko'rsatish bilan yashiringan fikmi topishga da'vat etish. qadimgi turkiy xalqlar o'rtasida tabzug'ning narsa-buyum shakli ham keng rivojlangan. gerodotning «tarix» kitobida berilgan «doroning skifiyaga yurishi» qissasida topishmoqning narsa-buyum shakh keltirilgan bo'lib, bu usul turkiy xalqlar og'zaki ijodida juda qadim zamonlarda ildiz otganligini ko'rsatadi. asarda tasvirlanishicha, skiflar hukmdori doroga qush, sichqon, qurbaqa va beshta kamon o'qini sovg'a qilib jo'natadi. bu narsa-buyumlarda ma'no yashiringan bo'lib, doro uni topishi kerak edi. forslar hukmdori topishmoq-buyumning javobini quyidagicha izohlaydi. «skiflar menga hokimiyatni, yer hamda suvini topshirmoqchi. sichqon yerda yashaydi, insondek yerning mahsulotidan oziqlanadi. qurbaqa suvda yashaydi. qush chaqqonligi bilan otga o'xshaydi, kamon o'qlarini topshirishlari esa skiflarning bizga qarshilik ko'rsatmasliklarining belgisidir». doro skifiyaga bostirib kirganida uning qo'shini safida gobriy ismli dono kishi bor edi. u skiflar jo'natgan buyum - topishmoqni boshqacha izohladi. «agar siz, forslar, …

hmoqning javobi shunday edi. 1. uch oyoqli kursi. kursidagi uch oyoq uning o'z o'rnida to'g'ri, og'masdan turishiga asosdir. to'g'ri narsa yiqilmaydi. kuntug'di eligning ishlari to'g'ri, og'mas, yaxshi va yomonga nisbatan hukm chiqarishi o'zgarmasdir. 2. pichoq. pichoq sanchiluvchi va kesuvchi buyumdir. kuntug'di da'vogar-tuhmatchilarning ishini cho'zib o'tirmaydi, barcha ishlarini pichoqdek kesib, qirqib tashlaydi, adolat bilan hal qiladi. 3. sharbat. kuntug'di huzuriga kelgan kishi uning adolatliligidan xursand bo'ladi, sevinib, go'yo o'zini sharbat ichgandek his etadi. 4. zahar-zaqqum. zo'ravon, to'g'rilikdan qochgan shaxsning nasibasi zahar-zaqqumdir. bunday kishilarga kuntug'di hukm chiqarganda ular zahar ichgandek jonlari azob chekadi. «qutadg'u bilig»da buyum-topishmoqlarning keltirilishi yusuf xos hojib qadimgi turkiy xalqlar og'zaki ijodi shakl-uslublaridan ham unumli foydalanganligini ko'rsatadi. sandrush sandrush qadimgi turkiy tilda «tortishuv» ma'nosini beradi. «devonu lug'otit turk»da sandrushga misol bo'la oladigan she'rlar keltirilgan. bu she'r hozirgi adabiyotshunoshgimizda «qish va yoz» munozarasi nomi bilan yuritilgan. ushbu sandrashda tortishishga kirishgan ikki predmet o'z xususiyatlarini maqtaydilar, o'zgasining qiliqlarini fosh etadilar. ikki …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi turkiy adabiyotning janr xususiyatlari"

1495527679_68258.doc qadimgi turkiy adabiyotning janr xususiyatlari so'z san'atining dastlabki janrlari insonning nutq madaniyati rivojlanishi bilan tug'ilgan. demak, turkiy xalqlar adabiyotining tarixi juda qadimiy bo'lganidek, adabiy janrlarining tug'ilishi va shakllanish jarayoni ham uzoq tarixga ega. badiiy adabiyotning har bir shakli ma'lum bir janr asosida yuzaga kelishi qommiyatdir. bas, shunday ekan, turkiy xalqlarning islomgacha bo'lgan davrdagi adabiyotida ham rang-barang janr va vazn xususiyatlari mavjud. turkiy xalqlar og'zaki ijodiga islomdan so'nggi yoki hozirgi davrda adabiyotshunoslikda mavjud atamalar bilan yondashish maqsadga muvofiq emas. chunki bugungi adabiyotshunoslikdagi mavjud janr, shakl hamda vaznni qadimgi turkiy adabiyotdan izlash yoki hozirgi davr atamalari bil...

DOC format, 118.5 KB. To download "qadimgi turkiy adabiyotning janr xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi turkiy adabiyotning jan… DOC Free download Telegram