elektr ta'minoti va qayta tiklanuvchan energiya manbalari

PPTX 41 pages 855.8 KB Free download

41 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 855.8 KB

File type PPTX

Pages 41

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 41

prezentatsiya powerpoint «elektr ta’minoni va qayta tiklanuvchan energiya manbalari» kafedrasi dotsenti toshpo’latov nusratillo telmanovich jismlarning tuzulishi mavzu 01 elektrotexnik materiallar fan: 1 reja: 1.1. o‘tkazgich, yarim o‘tkazgich va muhofazalovchi materiallarning xususiyati 1. 2. moddalar va materiallarning bog‘lanish turlari 3. 3. materiallarning elektrofizik xususiyatlari va elektr o‘tkazuvchanligi 2 1-mavzu. jismlarning tuzulishi 1. jismlarning tuzulishi 1.1. o‘tkazgich, yarim o‘tkazgich va muhofazalovchi materiallarning xususiyati elektr ta’minoni elektrotexnika sohasida ishlatiladigan mavjud materiallarini asosan 4 turga bo‘lish mumkin (1-rasm): materiallar konstruktsion elektrotexnik musthkamlik magnit: magnit qattiq va magnit yumshoq o‘tkazgichlar yarim o‘tkazgichlar dielektriklar o‘tkazgich materiallar: qattiq metall yoki nometall materallar bo‘lib, solishtirma o‘tkazuvchanligi juda yuqori va solishtirma qarshiligi juda kichkina bo‘lgan materiallardir. bularga davriy sistemasidagi aksariyat rangli metallar: oltin, kumush, mis, alyumin va ularning aralashmalari, temir, po‘lat kabi o‘ta o‘tkazgich materallar misol bo‘la oladi. elektr izolyatsiyalovchi materiallar ikki turga tabiiy - muhofaza va sun’iy - dielektrik materiallarga bo‘linadi. tabiiy muhofaza materiallariga: yog‘och, rezina, kauchuk, qog‘oz …

2 / 41

nit oqimini hosil qilish uchun ishlatiladi. magnit materiallar temir va uning nikel, kobalt va shunga o‘xshash materiallar bilan birikishi natijasida vujudga kelib, qattiq yoki yumshoq magnitlar hosil qilishda ishlatiladi. so‘nggi paytlarda elektrotexnika va radiotexnikada aktiv boshqariladigan dielektriklar atamasi bilan dielektrik materiallarga keng o‘rin berilgan. ulardan faqat passiv elektr muhofazalovchi material sifatida emas, balki har xil texnik qurilmalarda sun’iy boshqariladigan va xususiyatini tashqi muhit ta’sirida o‘zgartiradigan material sifatida ishlatiladi. aktiv dielektriklarga: segnetoelektriklar pezoelektriklar elektretlar va suyuq kristallar mansubdir. segnetoelektriklarning dielektrik singdiruvchanligi elektr maydonning kuchlanganligiga va haroratga bog‘liq bo‘ladi. pezoelektriklarda mexanik kuchlanish ta’sirida elektr zaryadini qabul qilish hodisasi ro‘y beradi, tashqi elektr maydon ta’sir etganda esa deformatsiyalanadi (buziladi, sinadi). elektrik materiallarda o‘rab turgan tashqi maydon ta’sirida kuchli elektro-statik maydonning vujudga kelishi natijasida elektr zaryadini uzoq muddatgacha saqlash qobiliyatini e’tiborga olgan holda doimiy magnitlarning ayniyligi sifatida qarash mumkin. bizga ma’lum bo‘lgan barcha gazsimon, suyuq va qattiq jismlar molekulalardan, atomlardan hamda atomning yadrosida joylashgan …

3 / 41

anish turlari materillar va moddalar asosan 4 xil bog‘lanishda bo‘ladi: 1. kovolent. 2. ionli. 3. donor – akseptor 4. metall. bog‘lanish paytida ta’sir etuvchi kuchlar: molekulyar: van-der-vals ~ 0,1÷1 kdj/mol vodorodli ~ 10÷50 kdj/mol kimyoviy ~102 kdj/mol kovalent bog‘lanish kovalent bog‘lanish deb muqaddam alohida atomlar tarkibiga kiruvchi ikki elektronning o‘zaro birikib elektronlar juftini hosil qilishiga aytiladi. bunday juftlik molekula tarkibiga kiruvchi har ikkala atom uchun ham umumiydir. vodorod molekulasidagi kovalent bog‘lanishning oddiy sxemasi: a - alohida atomlar; b - kovalent bog‘lanishdagi molekula. bunday birikmalar amorf jismlarga nisbatan mexanik jihatdan bir qancha ustundir. xar bir atom va molekulaning kamida 4 yoki beshta atom va molekula bilan bog‘liqligi bunday birikmalarning yukori mustaxkamligini ta’minlaydi. rasmdagi uzuq chiziqlar bilan olmosdagi bitta yacheykaning chegerasi ko‘rsatilgan. neytral va dipol molekulalarning tuzilishi 1.5 - rasmda tasvirlangan. ko‘p atomli molekulalardagi zaryadlar simmetrik joylashsa qutbsiz (1.5 a -rasm) yoki zaryadlar asimmetrik joylashsa qutbli bo‘ladi (1.5. b - rasm). molekulalari …

4 / 41

arseniy (as - margumush) ning birikib gaas (arsenid galiyni) hosil qilishini keltirishimiz mumkin. donor aktseptor bog‘lanishda atomlar va uning orbitasida joylashga elektronlar o‘zaro ta’sirlashib turadi. agar o‘zaro bog‘liklikda bo‘lgan atom orasidagi masofa o‘zgarsa (uzoqlashsa) atomlar tortilishi yoki (yaqinlashsa) itarilishi mumkin. bunga geliy molekulasining atomlari orasidagi masofani o‘zgartib, atomlarning torilishi yoki itarilishini kuzatish mumkin. ion bog‘lanish musbat va manfiy ionlar orasidagi elektrostatik tortilish kuchi hisobiga ro‘y beradi. misol tariqasida 1.8 - rasmda tseziy xlorid (cscl) yoki variy titanati (batio3)ning ion kristallaridan tashkil topgan ion bog‘lanish keltirilgan. ion bog‘lanishli moddalarning molekulalari qutbli bo‘lib ularga ko‘pgina tuzlar, ayrim oksidlar (si2o, zno, cdo, fe2o3, nio va h.k.) kiradi. ion bog‘lanishli jismlar mexanik mustahkamlik va kimyoviy turg‘unlik bo‘yicha kovalent bog‘lanishda bo‘lgan jismlarga nisbatan bir muncha sust bo‘ladi, chunki ion bog‘lanish kovalent bog‘lanishga qaraganda kuchsizdir. ion bog‘lanishli kristallar. metall bog‘lanish metall atomlari orasida kuzatiladi (1.9 - rasm). metallarning atomlari tashqi elektronlarni biriktirib musbat ionlarga aylanishi yoki …

5 / 41

ribalarga suyanib baho berilganda tarkibida erkin elektronlarning mavjudligi sababli metallar boshqa kattiq materiallarga nisbatan yuqori elektr va issiqlik o‘tkazish xususiyatiga egadir. cho‘yanning tuzulishini misol keltirish mumkin (1.10 – rasm). kristall panjaralar qattiq jismlarda atom va molekulalar geometrik tartib bilan yoki tartibsiz joylashgan. shu sababli jismlar tarkibidagi molekula va atomlar geometrik tartib bilan joylashsa kristall yoki molekula va atomlar (xaotik) tartibsiz joylashsa amorf jismlar deyiladi. kristall jismlar mexanik jihatdan mustahkam bo‘lib tarkibidagi atom va molekulalar kovalent va ion bog‘langandir. amorf jismlar tarkibida joylashgan molekula va atomlar tartibsiz joylashgan bo‘lib, ularning mexanik va issiqlik mustahkamligi yuqori emas. bularga parafin va shunga o‘xshash materiallarni misol qilish mumkin. jismning molekulyar tuzulishi kristall panjaralarning joylashuviga bog‘liq. ko‘pchilik bir valentli metallar geksogonal yoki kub shaklidagi kristallik panjarasiga ega. umuman olganda kristall panjaralarni quyidagi turlarga bo‘lish mumkin: a - triklidli; b – monoklidli; v – romb shakllik; g – romb edrik; d – tetragonalli; e – geksogonalli; …

Want to read more?

Download all 41 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektr ta'minoti va qayta tiklanuvchan energiya manbalari"

prezentatsiya powerpoint «elektr ta’minoni va qayta tiklanuvchan energiya manbalari» kafedrasi dotsenti toshpo’latov nusratillo telmanovich jismlarning tuzulishi mavzu 01 elektrotexnik materiallar fan: 1 reja: 1.1. o‘tkazgich, yarim o‘tkazgich va muhofazalovchi materiallarning xususiyati 1. 2. moddalar va materiallarning bog‘lanish turlari 3. 3. materiallarning elektrofizik xususiyatlari va elektr o‘tkazuvchanligi 2 1-mavzu. jismlarning tuzulishi 1. jismlarning tuzulishi 1.1. o‘tkazgich, yarim o‘tkazgich va muhofazalovchi materiallarning xususiyati elektr ta’minoni elektrotexnika sohasida ishlatiladigan mavjud materiallarini asosan 4 turga bo‘lish mumkin (1-rasm): materiallar konstruktsion elektrotexnik musthkamlik magnit: magnit qattiq va magnit yumshoq o‘tkazgichlar yarim o‘tkazgichlar d...

This file contains 41 pages in PPTX format (855.8 KB). To download "elektr ta'minoti va qayta tiklanuvchan energiya manbalari", click the Telegram button on the left.

Tags: elektr ta'minoti va qayta tikla… PPTX 41 pages Free download Telegram