nutq va uning rivojlanishi

DOC 6 pages 57.5 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 57.5 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

nutq kamchiliklari haqida tushuncha va nutqning buzilish sabablari. bolaning nutqi kattalar nutqi asosida rivojlanib boradi. nutqning to`g'ri shakllanishi atrofdagilar nutqiga, nutqiy tajribaga, to`g'ri nutq muhiti va ta'lim-tarbiyaga bog'liq. nutq tug'ma qobiliyat emas, balki hayot davomida bolaning jismoniy va aqliy rivojlanishi bilan parallel ravishda shakllanib boradi. nutq buzilishlarini o`rganish, tushunish uchun bola nutqining normal rivojlanish yo`lini, bu jarayonning o`ziga xos xususiyatlarini, nutqning muvaffaqiyatli shakllanishida katta rol o`ynovchi sharoitni bilish lozim. bundan tashqari bola nutqining rivojlanish davrlarini aniq bilish zarur. bu esa nutqning rivojlanishi jarayonidagi u yoki bu kamchiliklarni o`z vaqtida bilish va aniqlash uchun kerak bo`ladi. g.l.rozengrad-pupko bolada nutq rivojlanishini ikki davrga ajratadi: 1) tayyorlov davri (2 yoshgacha); 2) nutqning mustaqil shakllanish davri. a.n.leontev bola nutqining shakllanishini 4 davrga bo`lib ko`rsatadi: 1) tayyorgarlik davri – bola tug'ilgandan bir yoshgacha; 2) bog'chagacha bo`lgan davr – 3 yoshgacha; 3) maktabgacha bo`lgan davr – 7 yoshgacha; 4) maktab davri. bola tug'ilgan daqiqadan boshlab ovoz …

2 / 6

rib unga taqlid qilishga harakat qiladi. bolaning qandaydir aniq harakatlarni ko`p marotaba takrorlashi harakat ko`nikmasining mustahkamlanishiga olib keladi. 6 oyligidan boshlab bola taqlid qilish orqali ba'zi bo`g'inlarni talaffuz eta boshlaydi (na-na-na, be-be-be, da-da-da, pa-pa-pa va boshqalar). ikkinchi yarim yillikda bola ba'zi bir tovushlar birikmasini idrok qila boshlaydi va ularni predmetlar yoki harakatlar bilan bog'laydi (bu, ma, bey). bola 7-9 oyligida kattalar ketidan turli xil bo`g'inlarni qaytara boshlaydi. 10-11 oyligida so`zlarning o`ziga reaksiya paydo bo`la boshlaydi (vaziyat va gapirayotgan kishining intonasiyasidan qat'i nazar). ikkinchi davr – bog'chagacha bo`lgan davr (bir yoshdan 3 yoshgacha). bolada birinchi so`zlar paydo bo`lgandan so`ng, tayyorlov davri tugab, aktiv nutqni egallash davri boshlanadi. bu vaqtda bola atrofdagilar artikulyasiyasiga e'tibor beradi. u gapirayotganlar orqasidan so`zlarni ko`p marotaba takrorlaydi va o`zi ham so`zlarni talaffuz qiladi. bola hayotining 2-3 yiliga kelib, uning lug'at boyligi sezilarli darajada boyib boradi. eng keng tarqalgan ma'lumotga ko`ra, bolalarning lug'at boyligini bog'chagacha bo`lgan davrda o`sishi …

3 / 6

arni nutqda noto`g'ri qo`llaydilar yoki talaffuz etmaydilar. bu davrda lug'at boyligining o`sishi davom etadi. bolaning 4-6 yoshida uning aktiv lug'ati 3000-4000 ta so`zgacha etadi. lug'at boyligi o`sib borishi bilan birgalikda nutqning grammatik tomoni ham rivojlanib boradi. bola hayotining 4 - yiliga kelib, ular o`z nutqlarida sodda va murakkab gaplarni qo`llay boshlaydilar. 5 yoshga kelib esa, qo`shma gaplardan erkin foydalana oladilar. 5 yoshli bolalar qo`shimcha savollarsiz hikoya va ertaklarni aytib berish qobiliyatiga ega bo`ladilar. bu davrda fonematik idrok sezilarli darajada rivojlanadi. bola avval unli va undoshlarni, so`ng sonor, shovqinli va sirg'aluvchi tovushlarni ajrata boshlaydi. normada 4 yoshli bola barcha tovushlarni ajrata olishi, unda fonematik idrok shakllangan bo`lishi lozim. bu vaqtga kelib tovushlarni to`g'ri talaffuzining shakllanishi tugallanadi va bola har tomonlama to`g'ri, aniq gapiradi. to`rtinchi davr-maktab davri (7 yoshdan 17 yoshgacha). bu davrning o`ziga xos tomoni shundaki, bolalar nutqining rivojlanishi oldingi davrlardagiga nisbatan ongli ravishda ro`y beradi. bu davrda bolalar tovushlar analizi, …

4 / 6

dagilar bilan xarakterlanadi: nutq kamchiligi o`z-o`zidan barham topmaydi, balki vaqt o`tgan sari yanada mustahkamlanib, zo`rayib boradi. nutq kamchiliklarini kattalarda namoyon bo`lishi ularning yoshiga mos kelmaydi. nutq kamchiligiga ega bo`lgan kishilar logopedik yordamga muhtoj bo`ladilar. og'ir nutq kamchiliklari bolaning nafaqat nutqiga, balki uning umumiy rivojlanishiga ham salbiy ta'sir ko`rsatadi. bolalarda nutq buzilishini yuzaga keltiruvchi sabablar ichida tashqi (ekzogen) va ichki (endogen) omillar, shuningdek atrof-muhitning tashqi sharoitlari farq qilinadi. nutqiy nuqsonning turli sabablarini ko`rib chiqishda evolyusion-dinamik yondoshiladi. bu nuqsonning yuzaga kelish jarayonini tahlil qilishdan, anomal rivojlanishining umumiy konuniyatlarini va xar bir yosh davrida nutqning rivojlanish konuniyatlarini hisobga olishdan iboratdir (i. m. sechenov, l. v. vigotskiy, v. i. lubovskiy). bolalardagi nutqiy nuqsonlarning asosiy sabablari: 1. embrion rivojlanish davridagi turli xil patologiyalar; 2. xomiladorlik vaqtidagi toksikozlar, virusli va endokrin kasalliklar, jaroxatlar, qonning rezus-faktorga mos kelmasligi; 3. tug'ruq vaqtidagi shikastlanish va asfiksiya; 4. bola rivojlanishining birinchi yilidagi bosh miya kasalliklari (meningit, ensofalit). 5. miyaning chayqalishi …

5 / 6

rda bo`ladi. markaziy buzilishlar: markaziy nerv sistemasini u yoki bu qismlarining buzilishi, zararlanishi natijasida kelib chiqadi. markaziy xarakterdagi organik nutq buzilishlariga: alaliya, afaziya, dizartriya nutq kamchiliklari kiradi. periferik buzilishlar: artikulyasion apparatning noto`g'ri to`zilishi yoki buzilishi va periferik nerv artikulyasion organlar inervasiyasining buzilishidan kelib chiqadi. periferik xarakterdagi organik nutq buzilishlariga: rinolaliya, prognatiya, progeniya kiradi. funksional buzilishlar — bunda nutq jarayonida ishtirok etadigan a'zolar tuzilishida xech qanday o`zgarishlar bo`lmaydi. funksional xarakterdagi nutq turli nutq buzilishlarining rivojlanishini oldindan aniqlash katta ahamiyatga egadir. agarda nutqiy nuqson bolaning maktabga kelgan vaqtida ilk bor aniqlansa, u holda uni tuzatish qiyinchiliklari kuzatilib, uzlashtirishga salbiy ta'sir ko`rsatadi. agarda bolaning nutq nuqsoni maktabgacha yoki yasli yoshida aniqlansa, tibbiy va pedagogik tuzatish maktabda to`laqonli ta'lim olish imkonini beradi. hozirda logopediyada nutq buzilishlarining ikkita tasnifi o`rin olgan; bittasi- tibbiy pedagogik, ikkinchisi psixolog-pedagogik yoki pedagogik (r. ye. levina bo`yicha). buzilishlarning ruhiy-lingvistik mezonlar asosida nutqning qaysi turi buzilganiga qarab ikkita guruxga bo`lish mumkin: …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq va uning rivojlanishi"

nutq kamchiliklari haqida tushuncha va nutqning buzilish sabablari. bolaning nutqi kattalar nutqi asosida rivojlanib boradi. nutqning to`g'ri shakllanishi atrofdagilar nutqiga, nutqiy tajribaga, to`g'ri nutq muhiti va ta'lim-tarbiyaga bog'liq. nutq tug'ma qobiliyat emas, balki hayot davomida bolaning jismoniy va aqliy rivojlanishi bilan parallel ravishda shakllanib boradi. nutq buzilishlarini o`rganish, tushunish uchun bola nutqining normal rivojlanish yo`lini, bu jarayonning o`ziga xos xususiyatlarini, nutqning muvaffaqiyatli shakllanishida katta rol o`ynovchi sharoitni bilish lozim. bundan tashqari bola nutqining rivojlanish davrlarini aniq bilish zarur. bu esa nutqning rivojlanishi jarayonidagi u yoki bu kamchiliklarni o`z vaqtida bilish va aniqlash uchun kerak bo`ladi. g.l.rozengrad-pu...

This file contains 6 pages in DOC format (57.5 KB). To download "nutq va uning rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq va uning rivojlanishi DOC 6 pages Free download Telegram