farmakologiya fanining tarixi va bosha fanlar bilan bog’likligi

DOC 12 pages 109.5 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 109.5 KB

File type DOC

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

mavzu № 1 farmakologiya fanining tarixi va boshqa fanlar bilan bog’likligi. farmakopeya xaqida tushuncha. dori moddalarini izlab topish yollari. dori miqdori belgilari. reja : 1. farmakologiya dori darmon ta’limoti 2. farmakopeya xaqida tushuncha 3. dori moddalarini izlab topish yollari 4. dori miqdori belgilari. farmakologiya tibbiy-biologik fan bo`lib, tibbiyot va farmatsiya bo`yicha mutaxassislarni tayyorlashda asosiy fanlardan biri xisoblanadi. farmakologiya lotincha so`zlardan olingan bo`lib, (pharmacon-dori, logos-ta'limot, fan) dorilar to`g`risidagi ta'limot, fan ma'nosini beradi. lekin xozirgi zamon farmakologiyasining bunday ta'riflanishi mutlaqo etarli emas, chunki uning tub zamirida keng ko`lamli maqsad, vazifalar va tushunchalar yotadi. ular asosan quyidagilardan iborat: · - farmakologiya turli kimyoviy va boshqa moddalarning, shu jumladan dori vositalarining ham tirik hayvonlar va odam organizmiga ta'sirini, shu tufayli ular organizmida sodir bo`ladigan o`zgarishlarni tadbiq etadi, o`rganadi; · - ushbu o`zgarishlarning kelib chiqish sabablarini yoki kimyoviy moddalar ta'sirining mexanizmini aniqlaydi va ilmiy tomondan tushuntiradi; · - yangi dori moddalarini yaratish, tekshirishdan o`tkazish, o`rganish …

2 / 12

boshqa jarayonlarni qamrab oladi. farmakologiya yuqorida qayd etilgan vazifalarni bajarishda kimyo, farmatsiya, biologiya va tibbiyot fanlarining yutuqlariga tayanadi va ular bilan chambarchas bog`langan. birinchi galda farmakologiya fani fiziologiya, patologik fiziologiya va biokimyo bilan yaqindan xamkorlik qiladi. masalan, kimyogar olgan moddaning farmakologik xususiyatlarini tekshirish chog`ida organizmning fiziologik faoliyatida bo`ladigan o`zgarishlar, siljishlar o`rganiladi. patologik jarayonlarga nisbatan bo`lgan turli moddalarning davolash ta'sirini aniqlash maqsadida patologik fiziologiya usullaridan keng foydalaniladi. mazkur farmakologik izlanishlarda, ayniqsa o`rganilayotgan modda ta'sirining mexanizmini aniqlashda, turli biokimyoviy usullar qo`llaniladi. bir tomondan farmakologiyaning yutuqlari ushbu fanlarning rivojlanishi bilan bog`liq bo`lsa, ikkinchi tomondan, aksincha, farmakologiyaning erishgan yutuqlari o`z navbatida fiziologiya, biokimyo va boshqa tibbiy-biologik fanlarni yuksalishiga olib keldi. chunonchi, turli farmakologik moddalar yordamida fiziologik va biokimyoviy jarayonlarni kelib chiqish tomonlarini, mexanizmini o`rganish shu jarayonlarni farmakologik moddalar yordamida boshqarish imkoniyatini beradi. shu bilan bir qatorda farmakologiya fani farmatsiya sohalari bilan (farmakognoziya, farmkimyo, dorilar texnologiyasi, biotexnologiya va boshqalar) uzviy bog`langan. chunonchi dorivor o`simliklardan, to`qimalar …

3 / 12

qlari narkoz uchun qo`llanadigan, og`riqsizlantiruvchi, neyroleptiklar, miorelaksantlar, immunodepressantlar va boshqa turli xil dori vositalarining yaratilishi va tibbiyot amaliyotiga joriy etilishi bilan bog`liqdir. antibiotiklar, sulfanilamidlar va boshqa bir qator dori vositalarining ishlab chiqarilishi ko`pchilik yuqumli kasalliklarni oldini olish va bemorlarni davo qilish imkonini tug`dirdi. psixotrop dori preparatlarining yaratilishi turli ruxiy kasalliklarga chalingan bemorlarni davolashda katta axamiyatga ega. boshqacha qilib aytganda, xozirgi kunda turli-tuman kasalliklarni oldini olishda va davo ko`rsatishda tibbiyotda ishlatilayotgan o`n mingdan ortiq turli dori vositalari mavjud. ularni tibbiyot amaliyotiga joriy etilishida farmakologiyaning o`rni salmoqlidir. zero ushbu dorilarning biologik faolligini aniqlash va amaliyotga o`tkazish, yuqorida ko`rsatilganidek, farmakologiyaning asosiy vazifalaridan xisoblanadi. farmakologiya fanining rivojlanish jarayoni uning turli yo`nalishlarga va tarmoqlarga bo`linishiga olib keldi. farmakologiyada hozirda quyidagi yo`nalishlar mavjud: klinik farmakologiya. ushbu fan bemor yoki sog`lom odamlarda ruxsat etilgan yangi yoki ma'lum an'anaviy dori vositalarining ta'sirini, davo ko`rsatishini o`rganadi, ularning qo`llanish sxemalarini, samarali dozalarini, nojo`ya ta'siri va asoratlarini aniqlaydi. farmakologiyaning shu zarur …

4 / 12

oddalar yoki dori vositalarining xujayra tuzilishiga ta'sirini va unda ro’y beradigan o`zgarishlarni o`rganadi. dori vositalarining ta'sir mexanizmini aniqlash masalalarini xal qiladi. biokimyoviy farmakologiya. biologik faol moddalarning, shu jumladan dori vositalarini o`rganishda sodir bo`ladigan turli biokimyoviy jarayonlarni aniqlaydi. bu esa o`z navbatida dori vositalarining ta'sir etish mexanizmini aniqlashda katta axamiyatga ega. fan sifatida ayrim institutlarda o`qitiladi. geriatrik farmakologiya. dori vositalarining katta yoshdagi bemorlarda ishlatish masalalari bilan shug`ullanadi. pediatrik farmakologiya. dori vositalarini yosh bolalarda ishlatish masalalarini hal etadi. bulardan tashqari farmakogenetika, xronofarmakologiya, veterenar farmakologiya va boshqa yo`nalishlar mavjud. farmakologiyaga juda yaqin bo`lgan toksikologiya fani odam va hayvon organizmida turli kimyoviy birikmalarning, shu jumladan dori vositalarining ham, zaharli ta'sirini o`rganadi. umuman olganda ko`pchilik dori moddalari katta dozalarda organizm uchun zaharli xisoblanadi va aksincha, ko`pchilik zaharli birikmalar kichik dozada organizm uchun foydali ta'sir etib, davo ko`rsatadi. shularni tajribada ko`rib aniqlash farmakologiya va toksikologiya fanlarining vazifasiga kiradi. farmakologiyaning tarixi farmakologiya fanining tarixi insoniyat tarixi kabi …

5 / 12

susiyat kasb etdi. dorining ta'siriga ilohiy talqin berildi, shuning uchun bu davr “empirik-mistik” davr deb ataladi. feodalizm davrida ilm-fan, xuddi madaniyat kabi inqirozga uchradi, feodalistik falsafa targ`ib qilindi. dorilar ta'sirini turlicha tabiiat hodisalari bilan bog`landi. bu davr farmakologiya rivojlanishining “diniy-sxolastik” davri deb yuritiladi. farmakologiya fan sifatida asosan xviii-xix asrlarda shakllana boshladi. kimyo fanining rivojlanishi, turli kimyoviy moddalarni sintez yo`li bilan olinishi, o`simliklardan biologik faol moddalarni ajratilishi va tajriiba o`tkazish usullarining paydo bo`lishi yangi vositalarni topish, o`rganish, ularni ta'sirini taxlil qilish va tibbiyot amaliyotiga joriy etishga imkoniyat yaratdi. farmakologiyaning fan sifatida rivojlanishida quyidagi olimlarning xissalari cheksizdir. gippokrat (480-372 y.y. yangi eragacha). uning asarlarida ilk bor kasallik tarixi haqida ma'lumotlar keltirilgan, u bemorni davolashda individual yondashish printsipini targ`ib etgan. dorilar haqida mufassal ma'lumotlar qoldirgan, insonni tabiat bilan bir butun deb qaragan. galen (yangi eraning 129-211 y.y.). dori vositalariini tayyorlashning bir necha usullarini taklif etgan. dori tayyorlash texnologiyasiga asos solgan. uning usuli bilan …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "farmakologiya fanining tarixi va bosha fanlar bilan bog’likligi"

mavzu № 1 farmakologiya fanining tarixi va boshqa fanlar bilan bog’likligi. farmakopeya xaqida tushuncha. dori moddalarini izlab topish yollari. dori miqdori belgilari. reja : 1. farmakologiya dori darmon ta’limoti 2. farmakopeya xaqida tushuncha 3. dori moddalarini izlab topish yollari 4. dori miqdori belgilari. farmakologiya tibbiy-biologik fan bo`lib, tibbiyot va farmatsiya bo`yicha mutaxassislarni tayyorlashda asosiy fanlardan biri xisoblanadi. farmakologiya lotincha so`zlardan olingan bo`lib, (pharmacon-dori, logos-ta'limot, fan) dorilar to`g`risidagi ta'limot, fan ma'nosini beradi. lekin xozirgi zamon farmakologiyasining bunday ta'riflanishi mutlaqo etarli emas, chunki uning tub zamirida keng ko`lamli maqsad, vazifalar va tushunchalar yotadi. ular asosan quyidagilardan iborat: · - fa...

This file contains 12 pages in DOC format (109.5 KB). To download "farmakologiya fanining tarixi va bosha fanlar bilan bog’likligi", click the Telegram button on the left.

Tags: farmakologiya fanining tarixi v… DOC 12 pages Free download Telegram