umurtqalilarning ko'payishi biologiyasi va rivojlanishi

DOCX 19 pages 46.8 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.8 KB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

mavzu: umurtqali hayvonlarning ko'payish biologiysi va rivojlanishi. reja: 1. umurtqalilarning kelib chiqishini o’rganilish tarixi. 2. o’rta osiyoda umurtqali hayvonlarni evolyutsion rivojlanishini o’rganilish tarixi. 3. o’zbekistonda umurtqali hayvonlarni o’rgangan olimlar. yerning tarixini umumiy va bir butun xolda deb qaralsa uning hozirgi kurinishi undagi mavjud usimliklar va hayvonlar xam uz tarixiga egadir.” bu fikrni dastlab istar-istamas tasdiqlashdi. bu davrga kelib ko’plab paleontologik ashyolar topildi, shunga asoslanib, erdagi o’simliklar va hayvonlar o’zgarishga uchrashi to’g’risidagi fikrlarni rad etib bo’lmasdi. ammo olamning yaratilishi haqidagi injil aqidalari hamon hukmron edi. shuning uchun ham halokatlar nazariyasiga to’g’ri deb o’zaro murosaaga kelindi. halokatlar nazariyasiga ko’ra, yaratuvchi har bir geologik davrning organiq olamini maxsus yaratish yuli bilan yaratadi. bu organik olam ma'lum vaqtgacha mavjud bo’ladi. oxir-oqibatda nihoyatda ulkan dahshatli halokat yuz beradi, shundan keyin yaratuvchi yangi organiq olamni yaratadi. xviii asr oxirida yashagan mashhur olim jorj byuffon (1707-1788) 36 jildli “tabiat tarixi” degan asar yaratadi. u yer tarixi davomida …

2 / 19

idagi metafizik g’oya tarafdori edi. zoogeografiyaning rivojlanishini birinchi davrida j. byuffon, e. simmerman, p. pallas kabi olimlarning ilmiy ishlaridan keyin faunistik yoki regional zoogeografiyaga asos solindi desak xato bo’lmaydi. 1777yilda nemis olimi e. simmermanning “ speciemen zoologiae geographicae “ asari nashr qilindi. unda hayvonlarning migratsiyasi asoslari ko’rsatib o’tilgan va muallif zoogeografiya va geografik zoologiya terminlariga ta'rif beradi. e. simmerman o’z asarida birinchidan yer sharining turli qismlaridagi hayvonot olamini tasvirlab bergan bo’lsa, ikkinchidan hayvonlarning regionlar yoki mintaqalar bo’ylab tarqalishi sabablarini yoritib beradi. tsimmermanning fikricha, zoogeografiyaning asosiy vazifasi hayvonlarning hozirgi davrdagi va o’tmishidagi tarqalishini sababini o’rganish hayvonlarning kelib chiqish markazlarini aniqlashdan iboratdir. simmerman linneyning fikrlarini aksicha, har bir tur o’zining kelib chiqishi markaziga ega deb hisoblagan. shuning uchun simmermanni zoogeografiya asoschisi deb aytish mumkin. zoogeografiyaning rivojlanishiga rossiyalik akademik olim s. pallas katta hissa qo’shdi. u o’zining shogirdlari bilan rossiyaning yevropa qismi sharqiy hududlariga sayohatlar uyushtirdi va fauna hamda floraga oid juda ko’p …

3 / 19

y xarakterda ekanini qayd qildi va “avtoxton”, “migrant” kabi terminlarni izohlab berdi. bu davrda zoogeografik tadqiqotlar bo’yicha l. shmard (91853) ning hayvonlarning geografik tarqalishi asari chop etildi. ushbu asarda fauna haqidagi barcha ma'lumotlar tahlili mujassamlashtirilgan edi. shmard zoogeografiyaning ekologik yo’nalishiga asos soldi. u hayvonlarning tarqalishiga tashqi muhit omillari yorug’lik harorat ozuqa va hokazolar ta'sir qiladi deb aytib o’tgan shmardning o’zi halokatlar nazariyasi tarafdori bo’lib o’sha vaqtda darvinning evolyutsion harashlarini ham rad etgan. zoogeografiya rivojlanishini uchinchi davrida (xix asr o’rtalarida ) olimlar halokatlar haqidagi nazariyadan voz kecha boshladilar. ko’pchilik ilmiy maqolalarda yer yuzi qiyofasini doimiy evolyutsiyasi haqida ochiq oydin fikrlar bayon qilib borilgan. 1832 yilda ingliz olimi ch.layel (1797-1875) ning “geologiya asoslari” asari chop etildi. bu asar halokatlar nazariyasiga qaqshatgich zarba berdi va darvinning evolyutsion nazariyasi uchun zamin yaratdi. layelning fikriga ko’ra yer shari qiyofasini o’zgarishi uchun gigant halokatlar yoki g’ayritabiiy katta kuch zarur emas. “agar diqqat bilan kuzatsang - deb …

4 / 19

bir-birlari bilan genetik jihatdan bog’liq bo’lganligini aytib o’tgan. bunday harashlar aktualizm printsipini deb nomlagan. layeldan oldin rus olimi akademik k. ber hayvonot olamining kelib chiqish tarixi odamning kelib chiqish tarixiga nisbatan, yerning tarixi esa, hayvonot olamining paydo bo’lish tarixiga nisbatan qadimiydir, degan. keyinroq, 1834 yilda ber hayvonlar evolyutsiyasini, ularning geografik tarqalishi bilan bog’liq holda tushuntirib bergan. zoogeografiyaga oid ilmiy malumotlar ingliz olimi biogeograf e. forbsning “britaniya orollari faunasi va florasi o’rtasidagi aloqalar hamda dilyuviya davridagi geologik o’zgarishlar” nomli asarida o’z aksini topgan. muallif tadqiqotlarning zamonaviy metodlaridan foydalanib, britaniya hamda kontinental fauna va floraning o’xshashligini uzoq geologik o’tmishda orollar va kontinent o’rtasida aloqalar bo’lganligi bilan izohlaydi. o’sha davrdagi eng mashhur biogeograflardan biri alfons de kandol edi. dekandolning “botanik geografiya” asari zoogeografiyaga taalluqli bo’lmasa ham undagi metodlar botaniklar qatorida zoologlarni ham qiziqtirib qo’ygan edi. u asosan forbs metodikasiga asoslanib, ish olib borgan. de kandol tur tarqalgan arealni puxta o’rganishni taklif kilgan. de …

5 / 19

haroit o’zgarishi natijasidir degan xulosaga keladi. darvin barcha biologik fanlar qatorida biogeografiyaga ham katta hissa qo’shdi. u akademik turlar va o’ziga xos fauna shakllanishida geografik to’siqning rolini ko’rsatib asoslab berdi. bunga misol tariqasida galapagoss orollari faunasini olish mumkin. darvin hududlarni organizmlar tomonidan egallab olinishi, masalan, shamol, suv okimi, uchib ketuvchi kushlar va boshqa vositalar-yullar orqali tasodifan bo’lishini isbotlab berdi. darvin shuningdek, turlarning kelib chiqish markazlari haqidagi qonunni yaratdi. bir turning areal bo’ylab uzlukli holda tarqalishini darvin oraliq rayonlarda shu turning individlari qirilib ketganligi bilan asoslab beradi. ch. darvinning biogeografik tasavvur va tushunchalari asosida har bir tur biron bir oblastda arealda qulay sharoitlarda paydo bo’lib, o’z oldiga bironta to’si? paydo bo’lmaguncha joylashib olishga harakat qilaveradi degan fikr yotadi. shu sababli ham bir turning yashash vaqti jihatdan olib haralganda uzluksizdir. biron tur bir kun kelib butunlay yo’qolib ketsa, u er yuzida qaytadan paydo bo’lmaydi. turning fazodagi mavjudligi ham doimiy bo’lmog’i lozim. turning …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umurtqalilarning ko'payishi biologiyasi va rivojlanishi"

mavzu: umurtqali hayvonlarning ko'payish biologiysi va rivojlanishi. reja: 1. umurtqalilarning kelib chiqishini o’rganilish tarixi. 2. o’rta osiyoda umurtqali hayvonlarni evolyutsion rivojlanishini o’rganilish tarixi. 3. o’zbekistonda umurtqali hayvonlarni o’rgangan olimlar. yerning tarixini umumiy va bir butun xolda deb qaralsa uning hozirgi kurinishi undagi mavjud usimliklar va hayvonlar xam uz tarixiga egadir.” bu fikrni dastlab istar-istamas tasdiqlashdi. bu davrga kelib ko’plab paleontologik ashyolar topildi, shunga asoslanib, erdagi o’simliklar va hayvonlar o’zgarishga uchrashi to’g’risidagi fikrlarni rad etib bo’lmasdi. ammo olamning yaratilishi haqidagi injil aqidalari hamon hukmron edi. shuning uchun ham halokatlar nazariyasiga to’g’ri deb o’zaro murosaaga kelindi. halokatlar naza...

This file contains 19 pages in DOCX format (46.8 KB). To download "umurtqalilarning ko'payishi biologiyasi va rivojlanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: umurtqalilarning ko'payishi bio… DOCX 19 pages Free download Telegram