umurtqalilarning tayanch-harakat organlari

PPTX 13 pages 4.2 MB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.2 MB

File type PPTX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

слайд 1 umurtqalilarning tayanch-harakat organlari o‘qituvchi: qodirova xosiyatxon bahodirxanovna muammoni aniqlaymiz. baliq, baqa, kaltakesak, ilon, qush, ot, delfin va ko‘rshapalaklar qanday harakat qilishini bilasizmi? hayvonlar harakati nerv sistemasining qaysi bo‘limlari bilan boshqariladi? umurtqalilar • suzgichlar • skelet • cherepitsa • ilik suyagi • dumg‘aza bezlari yangi bilimlarni kashf etamiz. hayvonlarning harakatlanish organlari ularning yashash muhiti bilan bog‘liq holda takomillashib borgan. harakatlanish tufayli tirik organizmlar sayyoramizning turli joylari (atmosfera, gidrosfera, litosfera)da tarqalgan. umurtqali hayvonlarning harakatlanishi tayanch-harakatlanish sistemalarining rivojlanish darajasiga bog‘liq. tayanch-harakatlanish sistemasiga skelet va muskullar kiradi. lansetnikning muskullari ikki yon tomonida tana bo‘ylab uzun tasma shaklida joylashgan. lansetnik juda oddiy harakatlanadi. tanasini u yoki bu yonga egib suzib yuradi, ba’zan qumni yorib kirib oladi. lansetnikning muskullari uchun xordasi tayanch vazifani ham bajaradi. baliqlar suv muhitida yashashga moslashgani sababli suzgichlari harakatlanish organi hi soblanadi. baliqlarda toq (orqa, dum, anal) va juft (ko‘krak, qorin) suzgichlar rivojlangan suzgichlari yupqa teri pardadan va uni tutib …

2 / 13

o‘yin umurtqasi orqali kalla suyagi bilan harakatchan birikkan, qovur g‘alari rivojlanmagan, dum umurtqalari birlashib, bitta dum suyagini hosil qilgan. baqaning oldingi va orqa oyoqlari skele ti kamar suyaklari orqali umurtqa pog‘onasi bilan tutashgan. oldingi oyoqlar skeleti bitta yelka, ikkita bilak va bir qancha panja suyaklaridan iborat. ular yelka kamari: ikkitadan ko‘krak-tirgak, o‘mrov va kurak suyaklari orqali umurtqa pog‘onasiga birikadi. kamar suyaklarining ikkinchi uchi to‘sh suyagiga tutashgan. orqa oyoqlar son, boldir, tovon, panja suyaklaridan iborat. orqa oyoqlar kamarini o‘zaro harakatsiz birikkan uchta chanoq suyaklari hosil qiladi. chanoq suyaklari orqa oyoqlar uchun tayanch bo‘ladi reptiliyalardan kaltakesakning oyoqlarida 5 tadan panjasi bo‘ladi. oyoqlar tanaga ikki yon tomondan birikkan bo‘lganidan tanasini dast ko‘ta rib turmaydi. shuning uchun harakatlanayotgan kaltakesakning qorni yerda sudraladi; dumi yu rishga yordam beradi (9.23-a rasm). ilonlar va ba’zi kaltakesaklar (sariq ilon)da oyoq rivojlanmagan, ular gavdasini egib, qovurg‘alariga tayangan holda harakat qiladi. kaltakesakning skeleti baqanikiga o‘xshasa-da, bir qator o‘zgarishlar bilan farq …

3 / 13

ig‘i havo bilan to‘lgan, oldingi oyoqlari qanotga aylangan, orqa ikki oyog‘iga tayanib yerda yuradi. qushlar uchganida qanot va dumidagi qoqish va boshqarish patlari bir-birining ustiga cherepitsa singari tushib, ko‘tarish yuzasini hosil qiladi. qanot yelka, ikkita bilak (tirsak va bilak) va bir necha panjalardan tashkil topgan. qushlarning qanotida faqat uchta barmoq bo‘ladi. qanotidagi mayda panja suyaklar qo‘shilib, yaxlit bitta suyakni hosil qiladi. qushlarning oyoqlari yo‘g‘on son, ikkita boldir hamda ilik va barmoqlardan iborat. ilik suyagi faqat qushlar uchun xos bo‘lib, bir necha mayda suyaklarning birikishidan hosil bo‘ladi. ilik suyagining pastki uchiga barmoq suyaklari kelib tutashgan. ilik suyagi qush tanasini yerdan dast ko‘tarib turadi va qo‘nayotganda tanaga beriladigan zarbani kamaytiradi. uchmay digan qushlarning oyoqlari yaxshi rivojlangan. yaxshi rivojlangan oyoq muskullari qushlar ning yerda harakatlanishiga yordam beradi. oyoq bo‘g‘imlari orqali paylar o‘tgan. paylar uchi barmoqlarga birikadi. qush shoxga qo‘nganida bu paylar tortiladi va barmoqlar siqilib, shoxni mahkam ushlab turadi. shuning uchun qushlar daraxt …

4 / 13

ng bo‘yin bo‘limi uzun bo‘lib, o‘zaro harakatchan, ko‘krak umurtqalari esa o‘zaro harakatsiz birikkan. bel, dumg‘aza va dum umurtqalari o‘zaro birikib, yagona dumg‘aza suyagini hosil qiladi. dum suyagi qushlarning dumidagi burilish patla ri uchun tayanch bo‘ladi. umurtqa pog‘onasining ko‘krak bo‘limi qovurg‘alar va to‘sh suyagi bilan birga ko‘krak qafasini hosil qiladi. to‘sh suyagining pastki tomoni kengayib, qayiqqa o‘xshash ko‘krak toj suyagini hosil qiladi. bu suyakka qanotlarni harakatga keltiradigan muskullar birikadi. qovurg‘alarning bir uchi ko‘krak umurtqalari, ikkinchi uchi to‘sh suyagi bilan harakatchan qo‘shilgan. qanotlar kamari ko‘krak-tirgak, kurak va o‘mrov suyaklaridan iborat. o‘mrov suyaklarining pastki uchi tutashib, ayrini hosil qiladi. qanot skeleti bitta yelka, ikkita bilak (tirsak va bilak) va bir necha panja suyaklaridan tashkil topgan sutemizuvchilarning harakatlanish organlari turlarga qarab har xil tuzilgan. ularning oyoqlari odatda ancha baquvvat va uzun bo‘lib, tanasi ostida joylashgan. shuning uchun ularning tanasi yerdan dast ko‘tarilib turadi. sutemizuvchilarning barmoqlari uchida muguz tirnoqlari yoki tuyoqlari bo‘ladi. aksariyat turlarda to‘rtta …

5 / 13

eletlaridan iborat (9.27-rasm). bosh miyasi ancha kuchli rivojlangani tufayli miya qutisi ham boshqa umurtqali hayvonlarnikiga nisbatan yirik bo‘ladi. umurtqa pog‘onasi bo‘yin, ko‘krak, bel, dumg‘aza va dum bo‘limlariga ajratiladi. sutemizuvchilar oldingi oyoq kamari skeleti ikkita kurak va unga qo‘shilib o‘sgan ko‘krak tirgak suyagi hamda ikkita o‘mrov suyagidan iborat. itning o‘mrov suyagi rivojlanmagan. orqa oyoq kamari, ya’ni chanoq 3 juft suyakdan iborat. oldingi oyoqning erkin suyaklari: yelka, bilak, tirsak va panja suyaklari dan iborat. orqa oyoqning erkin suyaklariga son, boldir va panja suyaklari kiradi. xulosa chiqaramiz • umurtqali hayvonlar faol harakatlanishi sababli sayyoramizning turli joylarida tarqalgan. qushlar havo muhitida yashashga moslashgani uchun suyaklari yengil, naysimon suyaklarning bo‘shlig‘i havo bilan to‘lgan bo‘ladi. hayvonlarning suv muhitida tarqalishiga moslashish belgilaridan biri suzgichlarning rivojlanganidir. yangi bilimlarni qo‘llaymiz bilish va tushunish 1. baliqlar qanday harakatlanadi? 2. qaysi qushlarda oyoq muskullari yaxshi rivojlangan? 3. dengizlarda yashovchi sutemizuvchilarga misollar ayting. qo‘llash. qushlar va ko‘rshapalaklarning havo muhitiga moslashish mexanizmlarini aniqlang. …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "umurtqalilarning tayanch-harakat organlari"

слайд 1 umurtqalilarning tayanch-harakat organlari o‘qituvchi: qodirova xosiyatxon bahodirxanovna muammoni aniqlaymiz. baliq, baqa, kaltakesak, ilon, qush, ot, delfin va ko‘rshapalaklar qanday harakat qilishini bilasizmi? hayvonlar harakati nerv sistemasining qaysi bo‘limlari bilan boshqariladi? umurtqalilar • suzgichlar • skelet • cherepitsa • ilik suyagi • dumg‘aza bezlari yangi bilimlarni kashf etamiz. hayvonlarning harakatlanish organlari ularning yashash muhiti bilan bog‘liq holda takomillashib borgan. harakatlanish tufayli tirik organizmlar sayyoramizning turli joylari (atmosfera, gidrosfera, litosfera)da tarqalgan. umurtqali hayvonlarning harakatlanishi tayanch-harakatlanish sistemalarining rivojlanish darajasiga bog‘liq. tayanch-harakatlanish sistemasiga skelet va muskullar kiradi....

This file contains 13 pages in PPTX format (4.2 MB). To download "umurtqalilarning tayanch-harakat organlari", click the Telegram button on the left.

Tags: umurtqalilarning tayanch-haraka… PPTX 13 pages Free download Telegram