o‘rtacha miqdorlar. variatsion tahlil metodi

DOCX 16 pages 46.3 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 46.3 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

o‘rtacha miqdorlar. variatsion tahlil metodi reja: 1. o’rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati. 2. o‘rtacha miqdor turlari va ularni hisoblash tartibi. 3. tuzilmaviy o’rtacha miqdorlar. kundalik hayotimizda, turmushimizda o‘rtacha miqdorlarni har qadamda uchratamiz va qo‘llaymiz, ammo odatda o‘rtacha so‘zining o‘zini iboramizda kam ishlatamiz. masalan, qancha ish haqi olayapsiz degan savolga oyiga shuncha so‘m deb javob qilamiz. aslida hamma oylarda o‘sha miqdorda ish haqi olayotganimiz yo‘q, bu yerda ham o‘rtacha oylik ish haqi nazarda tutilyapti. xo‘sh, o‘rtacha miqdor nima va u qanday xususiyatlarga ega? o‘rtacha miqdorlarning qanday turlari va shakllari mavjud? degan savollar tug‘ilishi tabiiydir. umumiy holda o‘rtacha miqdor taqsimot qatorini siqib ixchamlash-tirish jarayonida olingan miqdordir. u qatorning katta va kichik hadlari o‘rtasida yotadi. masalani soddalashtirish uchun statistik qatorni yon bag‘ridan siqib asta-sekin ixchamlashtirayotirmiz, deb faraz qilaylik. bu holda uning variantalari orasidagi miqdoriy farqlar yoqala borib, ular yiriklashadi, soni esa kamayadi. shuning hisobiga qator variantlarining soni ko‘payadi. ixchamlashtirish jarayonini davom ettiraversak, pirovard …

2 / 16

umlashtirib ta’riflaydigan ko‘rsatkichlar o‘rtacha ko‘rsatkichlar (miqdorlar) deb ataladi. o‘rtacha miqdorlar variatsion qatorlarning muhim tasviriy parametri sifatida quyidagi xossalarga ega. katta sonlar qonuni ta’siri ostida manfiy va musbat qiymatlarga ega bo‘lib, ularning yig‘indisi å nolga teng bo‘ladi va shu sababli . natijada . demak, o‘rtacha miqdorlar statistik to‘plamlarga xos umumiy qonuniyatlarni ifodalaydi. o‘rtacha miqdor og‘irlik markaziga o‘xshaydi. u ham barcha teng ta’sir etuvchi kuchlar orqali badan yoki jism og‘irligi tushadigan nuqta singari real ma’noga va ahamiyatga ega. statistikada o‘rtacha miqdorlarning xilma-xil turlari va shakllari mavjud. chunonchi, agregat (nozohir shaklli) o‘rtacha, o‘rtacha arifmetik, o‘rtacha geometrik, o‘rtacha garmonik, o‘rtacha kvadratik, o‘rtacha kubik, o‘rtacha xronologik va h.k. shular jumlasidandir. bular bilan bir qatorda taqsimot qatorlarida o‘rtachaga o‘xshash funksiyani bajaruvchi o‘rta miqdorlar (varianta qiymatlari) ham bor. bular moda, mediana va turli kvantililardan tarkib topadi. ular qatorning tartibli yoki davriy o‘rta hadlari (miqdorlari) deb ataladi. o‘rtacha miqdorlarning u yoki bu turi va shaklini qo‘llash tekshirishda ko‘zlangan …

3 / 16

miqdorning taqsimot qatoridagi o‘rni ayrim varianta qiymatlari undan teng ikki yoqlama tafovutda bo‘lishi bilan belgilanadi. o‘rtacha arifmetik miqdor oddiy va tortilgan shakllarga ega. ma’lumki, shartnomani bajarish darajasini aniqlash uchun haqiqatda yetkazib berilgan mahsulot hajmini shartnomada ko‘zlangan miqdori bilan taqqoslanadi. demak, shartnomada ko‘zlangan mahsulotni yetkazib berishni o‘rtacha uchun vazn qilib olinadi. u haqida ma’lumotlar 2-ustunda keltirilgan. shunday qilib: agarda ayrim korxonalar yoki ularning guruhi shartnomada bir xil hajmda mahsulot yetkazib berishi ko‘zlangan bo‘lsa, u holda tortilgan arifmetik o‘rtachaning vazni qilib korxonalar sonini olish mumkin. misolimizda, barcha guruhlarda bir korxonaga nisbatan shartnomalarda o‘rtacha 20 mln. so‘m mahsulot yetkazib berish ko‘zlangan. shuning uchun umumiy shartnomani o‘rtacha bajarish darajasini quyidagicha aniqlash mumkin. arifmetik o‘rtacha xossalari arifmetik o‘rtacha bir qator xususiyatlarga ega: 1. belgining ayrim miqdorlari (qator variantalarining ayrim qiymatlari) bilan ularning arifmetik o‘rtacha darajalari o‘rtasidagi farqlar yig‘indisi doimo 0 ga teng, ya’ni: . 2. belgining ayrim miqdorlari bilan ularning arifmetik o‘rtachasi orasidagi farqlarning kvadratlari …

4 / 16

miy qoidaga asoslangan o‘rtachaga aytiladiki, u bilan o‘rtalashtirilayotgan miqdorlarni almashtirish natijasida bu miqdorlarning o‘zaro ko‘paytmalari natijasi o‘zgarmasligi va to‘plam birliklari bo‘yicha geometrik progressiya bo‘yicha taqsimlanishi zarur. assimetrik, ayniqsa, kuchli og‘ishgan (yoki cho‘qqilashgan, bo‘yiga cho‘zilgan) taqsimot qatorlarida geometrik o‘rtachani qo‘llash asosliroqdir. ijtimoiy-iqtisodiy hayotda ko‘pchilik hodisalar ana shunday shakldagi taqsimotga ega. demak, o‘g‘it berilgan maydonlarda hosildorlik o‘g‘it berilmagan maydonga nisbatan 2,44 marta yuqori (24,4:10). bu natijani oldingi hisoblash natijasidan farq qilishi (1,41) ning sababi shundaki, oldin o‘g‘it berilgan maydonlarda o‘g‘it normasini ko‘paytirish hisobiga olingan natija (hosildorlikning oshishi) ustida so‘z boradi. bu yerda esa butun o‘g‘it berilgan maydonda o‘g‘it berilmagan maydonga nisbatan hosildorlik ko‘payishi nazarda tutiladi. demak, bu holda o‘g‘itning to‘la samarasi aniqlanayapdi, vaholanki oldin esa qo‘shimcha berilgan o‘g‘it samarasi baholangan edi. (6.8) formula ham aynan shunday xulosaga olib keladi. geometrik o‘rtachani aniqlash jarayonida qator miqdorlarini logarifmlashtirish natijasida turli kattalikdagi sonlar bir asosga (o‘nli yoki natural) keladi. shu bilan bir vaqtda bu jarayonda …

5 / 16

rilayotgan ayrim miqdorlarning arifmetik o‘rtachadan musbat va manfiy ishorali tafovutlari o‘zaro yeyishsa, birinchi xossa , o‘rtacha geometrik uchun esa o‘zgaruvchan miqdorlarning bu o‘rtachadan nisbiy tafovutlari o‘zaro yeyishadi. bu yerda nisbiy tafovut deganda muayyan o‘zgaruvchi qiymatining geometrik o‘rtachaga nisbati nazarda tutiladi. haqiqatda ham bular bilan nisbiy tafovutlar ifodalansa, u holda o‘zgaruvchi qiymati geometrik o‘rtachadan katta yoki kichikligiga qarab, bu tafovutlar birdan katta yoki kichikdir. nisbiy tafovutlarni bir-biri bilan ko‘paytirib va (6.3) formulani hisobga olib agarda logarifmlash yordamida geometrik o‘rtachani o‘rtacha arifmetik ifodaga keltirsak, u holda geometrik o‘rtacha logarifmi uchun arifmetik o‘rtachaning barcha xususiyatlari xos bo‘ladi. arifmetik o‘rtachani ham, geometrik o‘rtachani ham hisoblash jarayonida o‘rganilayotgan belgining ayrim miqdorlari (qator variantalarining qiymatlari (1,n) ularning o‘rtachasi bilan almashtirilayapti va bu almashuvni ma’lum qoidaga (shart-talabga) binoan bajarilayapdi. masalan, arifmetik o‘rtachada geometrik o‘rtachada esa degan qoidaga asoslanilyapti. matematik jihatdan (1,n) - o‘zgaruvchi miqdorlar ularning funksiyasi arifmetik o‘rtacha topishda , geometrik o‘rtachada esa konstanta, ya’ni o‘zgarmas miqdor …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘rtacha miqdorlar. variatsion tahlil metodi"

o‘rtacha miqdorlar. variatsion tahlil metodi reja: 1. o’rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati. 2. o‘rtacha miqdor turlari va ularni hisoblash tartibi. 3. tuzilmaviy o’rtacha miqdorlar. kundalik hayotimizda, turmushimizda o‘rtacha miqdorlarni har qadamda uchratamiz va qo‘llaymiz, ammo odatda o‘rtacha so‘zining o‘zini iboramizda kam ishlatamiz. masalan, qancha ish haqi olayapsiz degan savolga oyiga shuncha so‘m deb javob qilamiz. aslida hamma oylarda o‘sha miqdorda ish haqi olayotganimiz yo‘q, bu yerda ham o‘rtacha oylik ish haqi nazarda tutilyapti. xo‘sh, o‘rtacha miqdor nima va u qanday xususiyatlarga ega? o‘rtacha miqdorlarning qanday turlari va shakllari mavjud? degan savollar tug‘ilishi tabiiydir. umumiy holda o‘rtacha miqdor taqsimot qatorini siqib ixchamlash-tirish jarayonida oli...

This file contains 16 pages in DOCX format (46.3 KB). To download "o‘rtacha miqdorlar. variatsion tahlil metodi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘rtacha miqdorlar. variatsion … DOCX 16 pages Free download Telegram