metallarni olishning asosiy usullari

DOC 17 pages 107.0 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 107.0 KB

File type DOC

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

mavzu: metallarning korroziyasi va unga qarshi kurashish usullari. reja: 1. metallarni olishning asosiy usullari. 2. metallarning kimyoviy xossalari. 3. gal’vanik elementlar. 4. metallarning elektrokimyoviy kuchlanishlar qatori. 5. metallar korroziyasi. korroziya turlari. metallarni olishning asosiy usullari sanoatda metallar asosan ularning tabiiy birikmalaridan ya’ni ma’danlaridan olinadi. sanoat miqyosida sof metallar olish uchun yaroqli tabiiy xom ashyoning har xil turlari ma’danlar deyiladi. ma’danlardan metallar ajratib olish hamma vaqt oksidlanish-qaytarilish jarayonidir. hamma metallar (tug‘ma-metallardan boshqalari) tabiiy birikmalarida oksidlangan shaklda bo‘ladi, ularni birikmalardan ajratish uchun ular qaytariladi. metallarni ularning tabiiy birikmalaridan olishning umumiy prinsiplari quyidagicha: ayni metall qanchalik aktiv bo‘lsa, uni ajratish uchun shuncha kuchli qaytaruvchidan foydalaniladi. metallurgiyada tipik qaytaruvchilar sifatida: vodorod, uglerod, aktiv metallar (al, zn, mg, ca, ishqoriy metallar) dan foydalaniladi. ko‘pchilik o‘tuvchan d-metallarni ularning oksidlaridan uglerod bilan qaytariladi. biroq uglerod bir qator metallar bilan mo‘rt va issiqlikka chidamli faza hosil qiladi. ayrim hollarda bu effektdan maxsus foydalanib, masalan karbotermik usullarda temir rudalari …

2 / 17

ucl2 6li + n2 = 2li3n metallar bug‘ holatda molekulalar hosil qilmaydilar. metallar suyuqlanish va qaynash temperaturalarga ega. yuqori temperaturada metallarning aktivliklari ortadi. texnikada metallar va qotishmalar davriy jadvaldagi 105 ta ma’lum bo‘lgan kimyoviy elementlardan 83 tasi metallar va faqat 22 tasi metalmaslardir. oltin, kumush va mis kabi metallar odamlarga qadimdan ma’lum bo‘lgan. qadimgi va o‘rta asrlarda faqat 7 ta metall (oltin, kumush, mis, qalay, qo‘rg‘oshin, temir va simob) ma’lum bo‘lgan deb hisoblanadilar. m. v. lomonosov metallni yaltiroq jism, ularni bolg‘alash mumkin deb ta’riflagan va metallarga oltin, kumush, mis, qalay, temir va qo‘rg‘oshinlarni kiritgan. a. lavuazye «kimyoning boshlang‘ich kursi» (1789 y.) kitobida 17 ta metallni keltirgan. xiv asr boshlarida esa platina metallari, keyin ishqoriy, ishqoriy-yer va qator boshqa metallar kashf qilingan. davriy qonunning tantanasi (triumfi) uning asosida d. i. mendeleyev tomonidan bashorat qilingan galliy, skandiy va germaniy kabi metallarning ochilishi bo‘ldi. xx asr o‘rtalarida yadro reaksiyalari yordamida tabiatda uchramaydigan radioaktiv …

3 / 17

chunki bog‘ni hosil qiluvchi elektronlar ham muvofiq ravishda siljiydi. metallarning plastikligi au, ag, cu, sn, pb, zn, fe qatori bo‘yicha kamayadi. texnikada eng ko‘p ishlatiladigan metallar qatoriga temir va temir asosida olinadigan cho‘yan hamda po‘lat kiradi va qora metallurgiya sanoatining asosini tashkil qiladi. texnikada metallar turli maqsadlarda ishlatiladi. metallar sof holda kam ishlatiladi. asosan ular qotishmalar holida ishlatiladi. xarakterli metall xossasiga ega bo‘lgan, 2 yoki undan ortiq metallardan iborat bir jinsli makroskopik sistemalar qotishmalar deyiladi. qotishmalar ko‘pincha ularni hosil qilgan metallar xossasidan farq qiladi. masalan, alyuminiy, magniy, temir kabi metallar nisbatan yumshoq bo‘lib, ulardan hosil qilinadigan qotishmalar nihoyatda qattiq bo‘ladi. qotishmalar suyuqlantirilgan metallarni bir-birida eritib olinadi. hozirgi paytda siyrak-yer metallari asosida olinayotgan qotishmalar muhim rol o‘ynaydi. masalan, siyrak-yer elementlari va ularning birikmalari massasi kichik doimiy magnitlarni yaratishda katta magnit energiyadan foydalaniladi. bu maqsad uchun eng samarali kobaltni yengil siyrak-yer metallari bilan hosil qilingan intermetallik birikmalari smco5, neco5, prco5 lar bo‘ldi. …

4 / 17

mustahkamdir. po‘lat va cho‘yan texnik toza temirga nisbatan ancha mustahkamdir. qotishmalarning xossalari faqat ularning tarkibiga emas, balki ularga issiq va mexanik ishlov berishga, ya’ni toblash va bolg‘alashga ham bog‘liq. xix - asr oxirigacha amaliyotda foydali bo‘lgan yangi qotishmalarni tajriba usuli bilan qidirganlar. faqat xix asr oxiri xx - asr boshidagina fizikaviy kimyo sohasidagi fundamental kashfiyotlar natijasida metallar xossalari bilan ulardan hosil bo‘lgan qotishmalarning xossalari o‘rtasidagi qonuniy bog‘liqlik hamda ularga issiqlik, mexanik va boshqalarning ta’siri haqidagi ta’limot paydo bo‘ldi. qotishmalarning tarkib xossalarini o‘rganish uchun ko‘p holat diagrammalari, turli sistemalar, ko‘p komponentli sistemalar uchun «tarkib - xossa» diagrammalari paydo bo‘ldi. qotishmalar va ularning xossalarini o‘rganish uchun olimlar juda ko‘plab ilmiy tadqiqotlar olib bordilar. bu tadqiqotlar asosida qotishmalar tarkibining, atomlararo bog‘lanish tiplari va kristall strukturasining turlitumanligi ularning fizik, kimyoviy elektrik, magnit, optik, mexanik va boshqa xossalari orasidagi bog‘liqliklar o‘rganildi. qotishmalar olishni yangidan - yangi zamonaviy usullari ishlab chiqildi. korroziya, unga qarshi kurashish choralari …

5 / 17

a zarar yetkazadi. eng ko‘p tarqalgan ko‘rinishi temirning zanglashidir. ishlab chiqariladigan qora metallar umumiy miqdorining qariyib 10% har yili korroziya natijasida yemiriladi. texnikada korroziya tezligi 1m2 metall yuzasida 1 soatda yemirilgan metallning gramm miqdori bilan o‘lchanadi. agar bu qiymat 0,1g/m2 dan ortiq bo‘lmasa, korroziyaga chidamligi kam bo‘ladi. agar 1m2 yuzadan bir soat ichida 10 g dan ortiq metall yo‘qolsa, korroziyaga chidamsiz hisoblanadi. havoda o2, suv bug‘lari (suv tomchilari), so2 va boshqa gazlar uchraydi. suv tomchisida so2 eriydi va kuchsiz karbonat kislotasi hosil bo‘ladi. so2 + n2o = n2so3 hosil bo‘lgan kislota dissosiyalanadi: n2so3 ↔n+ + nso 3 loaqal namlikda n+ va nso 3 ionlarining izlari bo‘ladi va havodagi o2, n+, nso 3 lar metallarning korroziyalanishiga qulay sharoit tug‘diradi, temir buyum go‘yoki shu ionlar va o2 ga botirib qo‘yilgandek bo‘ladi: 2fe + o2 + 2h2 + 4co2 = 2fe(hco3)2 fe(hco3) juda kuchsiz asos va kuchsiz kislotadan hosil bo‘lganligi uchun ortiqcha suvda …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "metallarni olishning asosiy usullari"

mavzu: metallarning korroziyasi va unga qarshi kurashish usullari. reja: 1. metallarni olishning asosiy usullari. 2. metallarning kimyoviy xossalari. 3. gal’vanik elementlar. 4. metallarning elektrokimyoviy kuchlanishlar qatori. 5. metallar korroziyasi. korroziya turlari. metallarni olishning asosiy usullari sanoatda metallar asosan ularning tabiiy birikmalaridan ya’ni ma’danlaridan olinadi. sanoat miqyosida sof metallar olish uchun yaroqli tabiiy xom ashyoning har xil turlari ma’danlar deyiladi. ma’danlardan metallar ajratib olish hamma vaqt oksidlanish-qaytarilish jarayonidir. hamma metallar (tug‘ma-metallardan boshqalari) tabiiy birikmalarida oksidlangan shaklda bo‘ladi, ularni birikmalardan ajratish uchun ular qaytariladi. metallarni ularning tabiiy birikmalaridan olishning umumiy prin...

This file contains 17 pages in DOC format (107.0 KB). To download "metallarni olishning asosiy usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: metallarni olishning asosiy usu… DOC 17 pages Free download Telegram