yozuvlar tarixi

PPTX 10 pages 302.1 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 302.1 KB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

powerpoint 演示文稿 markaziy osiyodagi ilk yozuvlar va ularning oʻrganilish tarixi eramizdan avvalgi to‘rtinchi ming yillikda arabiston yarim orolidagi qadimgi davlatlar hududlarida misr va shumer yozuvlari paydo bo‘lgan. ikkinchi ming yillikning boshlariga kelib, o‘rta er dengizi qirg‘oqlarida ossuriylar va bobiliylar yozuvi shakllangan. hozirgi hindistonning shimoliy qismi va old osiyo hududlarida esa hind yozuviga asos solingan. undan ham keyinroq, yozuvning g‘arbiy-somiy tizimi vujudga kelgan. umuman, insoniyat tarixi yozuvning to‘rt qadimiy turini biladi: 1. piktografik yozuv. bu istiloh lotincha «piktus»-rasm, surat; «grafo»-yozaman qismlaridan iborat bo‘lib, rasm yozuv demakdir. bu yozuvning dastlabki shakllari mezeolit va neolit davrida paydo bo‘lgan. odamlar o‘z fikrlarini, his-tuyg‘ularini, xohish-istaklarini turli rasmlar, suratlar orqali bir-birlariga etkazganlar odamlarning o‘zi chizgan bu suratlar harbiy yurishlar, urushlar, to‘qnashuvlar, majburiyatlar, ultimatumlar, sevgi-muhabbat borasidagi xabarlarni bir joydan ikkinchi joyga etkazish uchun xizmat qilgan. yozuvning bu turi juda katta hududda va uzoq muddat ishlatilgan. lekin yozuvning bu turida konkret narsa-hodisa to‘g‘risidagi xabar oson etkazilgan bo‘lsa-da, abstrakt …

2 / 10

avom etar ekan, har bir predmet yoki har bir tushuncha shu predmet yoki tushunchaning surati yordamida ifodalana boshlagan. demak, yozuvning bu turida ifodalangan shakl bilan ifodalanishi kerak bo‘lgan predmet yoki tushuncha o‘rtasida mantiqiy bog‘liqlik mavjuddir. shuning uchun bu yozuv logografik yozuv deb nom olgan. bu yozuvda masalan, ikkita qo‘lning surati «jangchi», «askar» ma’nosini ifodalagan. agar bir qo‘lda qalqon, ikkinchi qo‘lda nayza surati bor bo‘lsa, bu «jang» yoki «jang qilmoq» so‘zlarini bildirgan. «ko‘rmoq» fe’lini bildirish uchun ikkita ko‘z surati xizmat qilgan. «baxillik», «ochko‘zlik» ma’nosini timsohning surati bildirgan. bitta oyoqning rasmi «qadam tashlamoq» ma’nosini ifodalasa, ikkita oyoqning surati «yurmoq», «bormoq» ma’nolariga to‘g‘ri kelgan. yozuvning bu turi ideografiya deb ham ataladi. logografik yozuvning kamchiligi shundan iboratki, bu tur yozuvni hamma ham bilavermagan. undan asosan ruhoniylar, davlat tepasidagi amaldorlar, mutaxassislar, kotiblar va xattotlar xabardor bo‘lishgan. bo‘g‘in yozuvi. eramizdan avvalgi ikkinchi ming yillikning o‘rtalarida va birinchi ming yillikning boshlarida ilgarigi yozuvga nisbatan qulayroq va soddaroq …

3 / 10

lar asosan mix yoki pona shaklini eslatgani uchun mixxat deb nom olgan. mixxat eramizdan avvalgi birinchi mingyillikning oxirlarigacha bobiliylar, assuriylar, xettlar, finikiylar tomonidan qo‘llanib kelingan. uni eramizdan avvalgi to‘rtinchi mingyillikning oxirida mesopotamiyada (hozirgi iroq davlati hududi)da yashagan shumerlar o‘ylab topganlar. mixxat yozuvidagi elementlar asosan mix yoki pona shaklini eslatgani uchun mixxat deb nom olgan. mixxat eramizdan avvalgi birinchi mingyillikning oxirlarigacha bobiliylar, assuriylar, xettlar, finikiylar tomonidan qo‘llanib kelingan. bu yozuvdan urartu davlati aholisi, forslar va boshqa qo‘shni xalqlar ham foydalanishgan. mixxat yozuvi piktografik yozuvdan kelib chiqqan. bu dastlab italiyalik savdogar pestro chella valle tomonidan o‘rganilgan. mixxat yozuvlari ichida eng ko‘p tarqalgani forsiy mixxatdir. bu yozuv eramizdan avvalgi vi-iv asrlargacha ahamoniylar davlati hududida qo‘llanib kelingan. bu yozuvdan qo‘shni davlat xalqlari, shu jumladan o‘rta osiyo xalqlari ham foydalanishgan. ahamoniylar davlatining qulashi bilan bu yozuvdan foydalanish ham kamaya boshlagan. harfiy yozuv. yozuvning bu turida tildagi har bir tovushga bittadan harf yoki belgi to‘g‘ri keladi. …

4 / 10

o asosida keyinchalik so‘g‘d yozuvi, xorazmiy yozuv va boshqa yozuvlar paydo bo‘lgan. eramizning yii-yiii asriga kelib bu eroniy yozuvlarni arab yozuvi siqib chiqargan. dastlab bizning murakkab va turli –tuman nutqimizni tashkil etgan “bir andazaga tushgan” til elementlari alohida ajralibchiqqunga qadar tovushlar oqimini mayda bo`lakchalarga, qismlarga bo`lish, ularni o`zaro taqqoslash, ularning farqini va o`xshashligini aniqlash kerak bo`lgan. qadimgi misr yozuvida dastlab undosh tovushlar ajratilgan, bunga qadimgi misr tilida bir tovushdan tuzilgan logogrammalar bo`lganligi yordam bergan. birinchi alifboni eramizdan oldingi ii ming yillikda finikiyaliklar yaratgan. bu alifbo 22 harfdan iborat bo`lgan. harflar faqat undosh tovushlarni yoki undosh va unli tovushlardan tuzilgan bo`g`inlardan tuzilgan.1 chunki finikiyaliklar tili semit tillari oilasiga mansub bo`lgan. unda undosh tovushlar asosiy rol o`ynagan. so`zlarning ildizi undosh tovushlardan tuzilgan. unli tovushlar esa asosan gramatik bog`lanishlarni va so`zning shaklini ifodalagan. shu sababli finikiyaliklar alifbosi yozuvning bo`g`inli yozuvni yaratganlar. image1.png image2.png image3.png image4.jpeg image5.jpeg

5 / 10

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yozuvlar tarixi"

powerpoint 演示文稿 markaziy osiyodagi ilk yozuvlar va ularning oʻrganilish tarixi eramizdan avvalgi to‘rtinchi ming yillikda arabiston yarim orolidagi qadimgi davlatlar hududlarida misr va shumer yozuvlari paydo bo‘lgan. ikkinchi ming yillikning boshlariga kelib, o‘rta er dengizi qirg‘oqlarida ossuriylar va bobiliylar yozuvi shakllangan. hozirgi hindistonning shimoliy qismi va old osiyo hududlarida esa hind yozuviga asos solingan. undan ham keyinroq, yozuvning g‘arbiy-somiy tizimi vujudga kelgan. umuman, insoniyat tarixi yozuvning to‘rt qadimiy turini biladi: 1. piktografik yozuv. bu istiloh lotincha «piktus»-rasm, surat; «grafo»-yozaman qismlaridan iborat bo‘lib, rasm yozuv demakdir. bu yozuvning dastlabki shakllari mezeolit va neolit davrida paydo bo‘lgan. odamlar o‘z fikrlarini, his-tuyg‘u...

This file contains 10 pages in PPTX format (302.1 KB). To download "yozuvlar tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: yozuvlar tarixi PPTX 10 pages Free download Telegram