ix-xiii asrlarda oʻrta osiyo tarixi manbalari

PPTX 14 стр. 1,0 МБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,0 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

ix-xiii asrlarda oʻrta osiyo tarixi manbalari ix-xiii asrlarda oʻrta osiyo tarixi manbalari 9–13 asrlarda oʻrta osiyo tarixini yorituvchi manbalar juda boy va xilma-xildir. bu davrda somoniylar, qoraxoniylar, gʻaznaviylar, saljuqiylar va xorazmshohlar kabi yirik davlatlar mavjud boʻlib, ular siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hamda madaniy hayotda muhim iz qoldirgan. ularning tarixini o‘rganishda yozma, arxeologik, epigrafik va numizmatik manbalar asosiy ahamiyatga ega bo‘ladi. yozma manbalar orasida ko‘plab tarixchi va olimlarning asarlari ajralib turadi. masalan, narshaxiyning “buxoro tarixi” asari somoniylar davlati hayotidan muhim ma’lumot beradi. beruniyning “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” va “hindiston” asarlari davrning ilmiy hamda madaniy taraqqiyotini yoritadi. mahmud koshg‘ariyning “devonu lug‘otit-turk” asari turkiy qabilalarning tarixi, urf-odati va tiliga oid qimmatli ma’lumotlarni o‘zida mujassamlashtiradi. yusuf xos hojibning “qutadg‘u bilig” asari esa qoraxoniylar davrining siyosiy va ijtimoiy hayotini aks ettiradi. bayhaqiy, juvayniy, nizomulmulk kabi muarrixlarning asarlarida ham oʻrta osiyo tarixiga oid ko‘plab dalillar keltirilgan. ix–xiii asrlarda o‘rta osiyoda mahalliy yozuvchilar va olimlar tomonidan yaratilgan asarlar tarix …

2 / 14

“qonuni ma’sudiy” kabi asarlarida qadimgi xalqlarning taqvimlari, urf-odatlari, ilm-fan yutuqlari haqida yozadi. beruniy xorazmda yashagan bo‘lib, uning asarlari o‘sha davr siyosiy-madaniy hayoti haqida keng tasavvur beradi. uchinchi mashhur mutafakkir – abu ali ibn sino (980–1037) bo‘lib, u asosan tibbiyot va falsafa sohasida mashhur. lekin uning “donishnoma” asarida jamiyat va inson haqidagi qarashlari o‘sha davr ijtimoiy-siyosiy hayotini ham aks ettiradi. shuningdek, xorazmdan chiqqan mashhur lug‘atshunos va mufassir zamaxshariy (1075–1144) o‘zining “al-kashshof” va “muqaddimat ul-adab” asarlari orqali qur’on tafsiri, tilshunoslik va adabiyot sohasida beqiyos hissa qo‘shgan. bu asarlarda o‘sha davr til, madaniyat va ilmiy muhit haqida qimmatli ma’lumotlar uchraydi. mahalliy tarixchilar orasida as-sam’aniy (1113–1167) ham alohida o‘rin tutadi. uning “kitob al-ansob” asari samarqand va movarounnahr hududida yashagan olimlar, mashhur shaxslar va ulamolarning nasabnomalarini o‘z ichiga oladi. xorazmda yashab ijod qilgan buyuk mutasavvif najmiddin kubro (1145–1221) esa kubraviylik tariqatining asoschisi sifatida tanilgan. uning risolalari va hikmatlari o‘sha davrda diniy-ma’naviy hayotning rivojiga, shuningdek mo‘g‘ullar …

3 / 14

salar, masjidlar, turmush binolari va qishloq hududlaridagi qatlamlar orqali urbanizatsiya va iqtisodiy hayot haqida maʼlumot olinadi. material madaniyat — sopol idishlar, metall buyumlar, asbob-uskuna, umr yoʻli va qoldiqlar — jamiyatlarning kundalik hayotini, hunarmandchilik va savdo aloqalarini yoritadi. qazilmalar orqali topilgan stratigrafik maʼlumotlar va qatlamlashgan qatlamlar madaniyatlarning asta-sekiniy rivoji va transformatlarini aniqlashda muhim rol oʻynaydi. arxeologik manbalar: usullar va misollar arxeologiyada radiouglerod sanalash, keramika tipologiyasi, paleobotanika va paleozoologiya kabi texnik usullar qoʻllaniladi. masalan, buxoro va samarqanddagi qadimiy shahar qatlamlari va samanidlar davriga tegishli inshootlar arxitektura va diniy amaliyotlarni tushunishga yordam beradi. kunyovojen (kunya-urgench) va afruxiyob kabi markaziy hududlarda olib borilgan qazilmalar xalqaro savdo va hunarmandchilik yoʻnalishlarini aniqladi. arxeologik topilmalar matnli manbalar bilan taqqoslanib, xronologik va ijtimoiy tafsilotlarni aniqlashda ishlatiladi. yozma manbalar: mahalliy asarlar ix–xiii asrlarda mahalliy yozma manbalar orasida arab va fors tilidagi tarixiy asarlar, mahalliy turkiy adabiyot va hujjatlar alohida oʻrin tutadi. mualliflar sifatida al-biruniy, al-narshaxi, gardiziy, nasir khusraw va …

4 / 14

ʻlib, matnshunoslik va paleografiya usullari orqali original qatlami aniqlanadi. bundan tashqari, yozma manbalarning til va terminologiyasi madaniy almashinuvni koʻrsatadi: fors, arab va turkiy elementlar bir-biriga singib ketgan. manbalar orasidagi mukammal solishtirish va tarixiy kontekstualizatsiya tarixshunoslikda haqiqatga yaqinroq xulosalar chiqarishda asosiy rol oʻynaydi. numizmatika va epigrafika tangalar, tashqi va monumental yozuvlar (epigrafika) ix–xiii asr tarixini tiklashda muhim vositadir. tangalar orqali hukmdorlar nomi, sanasi, puliy markazlar va iqtisodiy aloqalar aniqlanadi. samanid, qoraxoniy va saljuq tangalari qachon va qayerda ishlatilgani haqida aniq maʼlumotlar beradi. epigrafik manbalar — maqbaralar, minora va masjid devorlaridagi yozuvlar — diniy, siyosiy va ijtimoiy-maʼrifiy xabarlarni o‘zida saqlaydi. ushbu manbalar arxeologik va yozma manbalar bilan birgalikda tarixiy voqealarni qayta tiklash imkonini oshiradi. tashqi manbalar va sayyohlar chet el manbalari — arab, forsiy taʼriflardan tashqari, chet davlatlar qaydnomalari ham muhimdir. xitoy manbalari (qadimiy xitoyxona xronikalari va tang/song davri yozuvlari), shuningdek, byzantiyalik va hindiy manbalar, mintaqaga oid tashqi guvohliklarni beradi. sayyoh va …

5 / 14

rator tekshiruvlar — anʼanaviy manbalar bilan birgalikda tarixiy xronologiyani barqarorlashtiradi. tadqiqotchilarning asosiy vazifasi — manbalarning noaniqliklarini aniqlab, ularni kritik filologik va ilmiy mezonlar asosida integratsiyalashdir. xulosa ix–xiii asrlarda oʻrta osiyo tarixini qayta tiklash uchun turli xil manbalar bir-birini toʻldiradi: arxeologik qatlamlar va topilmalar mamlakatlarning moddiy madaniyatini ochib beradi, yozma mahalliy va chet el asarlari esa siyosiy va ijtimoiy kontekstni taʼminlaydi. numizmatika va epigrafika aniq sanalar va hukmdorlar haqida dalillar beradi, metodologik yondashuvlar esa manbalarni sintezlash va xatoliklarni kamaytirishda yordam qiladi. bu manbalarni kritik tahlil qilish va multidisciplinary usullarni keng qoʻllash oʻrta osiyo tarixining ixcham va ishonchli tasvirini yaratishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. e'tiboringiz uchun rahmat! image5.png image6.png image3.png image4.png

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ix-xiii asrlarda oʻrta osiyo tarixi manbalari"

ix-xiii asrlarda oʻrta osiyo tarixi manbalari ix-xiii asrlarda oʻrta osiyo tarixi manbalari 9–13 asrlarda oʻrta osiyo tarixini yorituvchi manbalar juda boy va xilma-xildir. bu davrda somoniylar, qoraxoniylar, gʻaznaviylar, saljuqiylar va xorazmshohlar kabi yirik davlatlar mavjud boʻlib, ular siyosiy, ijtimoiy-iqtisodiy hamda madaniy hayotda muhim iz qoldirgan. ularning tarixini o‘rganishda yozma, arxeologik, epigrafik va numizmatik manbalar asosiy ahamiyatga ega bo‘ladi. yozma manbalar orasida ko‘plab tarixchi va olimlarning asarlari ajralib turadi. masalan, narshaxiyning “buxoro tarixi” asari somoniylar davlati hayotidan muhim ma’lumot beradi. beruniyning “qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar” va “hindiston” asarlari davrning ilmiy hamda madaniy taraqqiyotini yoritadi. mahmud koshg‘ariy...

Этот файл содержит 14 стр. в формате PPTX (1,0 МБ). Чтобы скачать "ix-xiii asrlarda oʻrta osiyo tarixi manbalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ix-xiii asrlarda oʻrta osiyo ta… PPTX 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram