ilk shaharlar va svlisatsiyalar

PPTX 20 pages 2.3 MB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

prezentatsiya powerpoint ilk shaharlar va svlisatsiyalar { o‘zbekistoning janubiy viloyatlarida mil. avv. ii mingyillikning birinchiyarimi davomida ilk shahar madaniyati tarkib topdi. ushbu shahar madaniyatining iqtisodiy, ijtimoiy va etnomadaniy asoslari surxondaryo viloyatining sherobod vohasida qad ko‘targan sopollitepa va jarqo‘ton misolida o‘rganildi. bronza davrining ilk shahri jarqo‘ton hisoblanadi. uning maydoni 100 gektardan kam emas. shahar ikki qismdan iborat ya’ni “arki a’lo” va shaxriston”dan iborat3. jarqo‘tonda olib borilgan keng qazishmalar, xronologik kuzatuvlar tahliliga ko‘ra yodgorlikda hayot 500-600 yildan kam bo‘lmagan. jarqo‘tonning oddiy qishloq jamoasining makonidan eng qadimgi ilk shahar darajasiga o‘sib chiqish jarayonlari kuzatilgan. uning 3 gektardan kam bo‘lmagan arki a’lo maydonidan shahar hokimining monumental saroy qoldiqalar, metall eritish va metalldan mehnat va harbiy qurollar ishlab chiqarish ustaxonasi, uy-joy komplekslari ochib o‘rganilgan. agar sopollitepa o‘zining qadimgi shaharsozlik madaniyatiga xos barcha alomatlari bilan protoshahar ya’ni avestoda tilga olingan “vara” qal’a-qo‘rg‘onni eslatsa, jarqo‘ton yodgorligi o‘zbekiston hududida tarkib topgan eng qadimgi ilk shahar edi. jarqo‘tonda topilgan …

2 / 20

k dinining ilk kurtaklari mil. avv. ii mingyillikning ikkinchi yarimida paydo bo‘la boshlaganligini tasdiqlamoqda. bu yerda ochilgan ibodatxona va otashgohlar bronza davrida qadimgi dehqon jamoalarining ilk shaharlar tarkibida qad ko‘targani zardushtiylik dini ilk o‘zbekiston davlatchiligining mafkuraviy asosini tashkil etganligini ko‘rsatmoqda. avestoda aks etgan jamiyatning ijtimoiy tarkibi va ramziy belgilari bronza davri ibodatxonalarida aynan jarqo‘ton ibodatxonasida va shu davr dafn marosimlari bilan bog‘liq udumlarida yaqqol aksini topgan. jarqo‘ton ibodatxonasi ilk shahar davlatning boshqaruv organi bo‘lib, boshqaruv tizimida diniy rahnamolarning o‘rni katta bo‘lgan. sh.shaydullayev o‘z tadqiqotlarida jarqo‘ton shahar-davlatining asosiy boshqaruvi “jarqo‘ton olov ibodatxonasidir” deb e’tirof etadi. hukmdor shahar-davlat tepasida turgan shaxs bo‘lib, bir vaqtning o‘zida ham diniy, dunyoviy, harbiy ishlarni o‘z qo‘lida birlashtirgan mavqeyga ega bo‘lgan. jarqo‘tonda ilk shaharga xos bo‘lgan xususiyatlar ya’ni arki a’lo, uning hududiy doirasida hukmdor saroyi, mudofaa qurilishi, protoshahriston doirasida ibodatxona, aholi yashaydigan turar-joy va topilgan moddiy madaniyat namunalari jarqo‘ton yodgorligini ilk shahar toifasiga kiritish imkonini beradi. jarqo‘tonda …

3 / 20

sajdagoh ibodatxona tarkib topgan. beshinchi alomat qadimgi shaharda hunarmandchilikning turli tarmoqlari tarkib topgan bo‘lishi kerak. sopollitepa va jarqo‘tonda bu yuksak rivojlangan. bu yerda ayniqsa kulolchilik, metallurgiya, to‘qimachilik, amaliy san’at, uy-joy qurilishi sohalari bo‘yicha ixtisoslashish jarayoni yuqori darajada bo‘lganligi yaqqol ko‘zga tashlanadi. shuningdek, jarqo‘tonda yozuvni bo‘lishligi tadqiqotchilar tomonidan shaharlarning asosiy belgilaridan biri sifatida tan olingan. shu o‘rinda alohida ta’kidlash joizki, sh.b.shaydullayevning fikricha, ilk shaharlar shaharlar bilan bir tarixiy jarayonda vujudga keladigan ilk davlatlar boshlang‘ich yozuv usuli ya’ni inson o‘z fikrini ifoda etishisiz davlatning ham vujudga kelishi mumkin emas. boylikning oshishi sanoqqa xo‘jalikni boshqarish jarayonining murakkablashishi va yozuvga ehtiyoj tug‘diradi. shu jumladan, sopillitepa yodgorligi sopollaridan topilgan 29 ta belgi va jarqo‘ton yodgorligidan topilgan 52 xil belgi – yozuv bronza davrida ilk yozuv paydo bo‘la boshlaganini ko‘rsatadi. ayrim belgilar sopollarda 2-3marta uchrasa, juda ko‘p belgilar bir marta chizilgan va shaklan boshqa qaytarilmaydi. jarqo‘ton yodgorligini janubiy turkmanistondagi bronza davri oltintepa yodgorligi ma’morchiligi bilan taqqoslaydigan …

4 / 20

nligi misolida ham ko‘rdik . shuningdek, oltintepada eron, janubiy afg‘oniston, hindistondan keltirilgan sopol idishlar va matall buyumlar ham uchragan. v.m.masson oltintepa qadimgi ilk shahar qatlamlaridan namozgoh iv va v davriga tegishli yuzdan ortiq ayol ma’budlariga chizilgan piktografik belgilarni topdi. bu belgilar olimning fikriga qaraganda o‘zining shakli, xarakteri bo‘yicha xarappa va shummer hamda protoelam yozuvlaridan deyarli farq qilmaydi. aynan shunday piktografik belgilardan 30 dan ziyodrog‘i sopollitepadan ham topilgan edi. yozuvning mavjudligi esa ilk shahar xususiyatini belgilovchi muhim elementlardan biridir. jarqo‘ton va oltintepada yozuvning mavjud bo‘lganligi ham ularning o‘xshash va ilk shahar sifatida e’tirof etilishiga zamin yaratgan. jarqo‘ton nafaqat shahar-davlat balki, surxon-sherobod vohasi doirasidagi voha ilk davlatchiligining diniy boshqaruvi markazi bo‘lganligi bilan ham ahamiyatlidir. chunki, o‘zbekiston davlatchiligining ilk bosqichlarida jamoaning boshqaruv tizimida diniy-ilohiy qudrat katta nufuzga ega bo‘lganligi tufayli mahkamachilik ishlari shahar bosh ibodatxonalari qoshida mujassamlashgan. jamiyatni boshqarish ham ibodatxona bilan bog‘liq bo‘lganligini biz jarqo‘ton misolida ko‘rdik. t.shirinovning tadqiqotlari janubiy o‘zbekistonning aholisi …

5 / 20

. shuningdek, bu yerdagi muhrlarni o‘rganish jarayonida bitta ohaktosh silindrli muhr va loydagi bitta muhr ushbu klassik g‘arbiy osiyo muhr turidan foydalanishdan dalolat beradi. ikkalasi ham jarqo‘tonda topilgan va ikkalasi ham mahalliy ko‘rinadigan kaprinlar va ilonlar bilan tasvirlangan tasvirlarni ko‘rsatadi va keng qamrovli qazishmalar sopollitepa, jarqo‘ton tilla buloqda olib borilganligini kai kaniuth, alisher shaydullayevning tadqiqotlari bilan ham tanishib chiqdik. jarqo‘tondagi haykaltaroshlik san’atinamunalarini o‘rganish va bu bo‘yicha maxsus tadqiqotlar olib borish bugungi kun biz tadqiqotchilarning oldidagi muhim vazifa hisoblanadi.shuningdek, jarqo‘ton ibodatxonasi qoshida o‘quv-amaliy muzey tashkil etilsa maqsadga muvofiq ish bo‘lar edi, ayniqsa muzey qoshida jarqo‘ton davriga oid moddiy ekspanatlar o‘rin olib arxeologik tadqiqot natijalari amalda moddiy madaniyat namunalari orqali ko‘rsatib berilsa, bu bevosita tadqiqot doirsini kengaytirib amalda yaqindan ko‘rib mahalliy va turistik qiziquvchilar doirasini kengaytirishga zamin yaratar edi. surxondaryodagi 4000 yillik jarqo‘ton yodgorligidan taqinchoq va sopol idishlar bilan birga ko‘milgan odam qabrlari topildi. qazishma ishlari fransiya milliy tadqiqot markazi bilan hamkorlikda …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilk shaharlar va svlisatsiyalar"

prezentatsiya powerpoint ilk shaharlar va svlisatsiyalar { o‘zbekistoning janubiy viloyatlarida mil. avv. ii mingyillikning birinchiyarimi davomida ilk shahar madaniyati tarkib topdi. ushbu shahar madaniyatining iqtisodiy, ijtimoiy va etnomadaniy asoslari surxondaryo viloyatining sherobod vohasida qad ko‘targan sopollitepa va jarqo‘ton misolida o‘rganildi. bronza davrining ilk shahri jarqo‘ton hisoblanadi. uning maydoni 100 gektardan kam emas. shahar ikki qismdan iborat ya’ni “arki a’lo” va shaxriston”dan iborat3. jarqo‘tonda olib borilgan keng qazishmalar, xronologik kuzatuvlar tahliliga ko‘ra yodgorlikda hayot 500-600 yildan kam bo‘lmagan. jarqo‘tonning oddiy qishloq jamoasining makonidan eng qadimgi ilk shahar darajasiga o‘sib chiqish jarayonlari kuzatilgan. uning 3 gektardan kam bo‘lma...

This file contains 20 pages in PPTX format (2.3 MB). To download "ilk shaharlar va svlisatsiyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: ilk shaharlar va svlisatsiyalar PPTX 20 pages Free download Telegram