materiallarning mexanik xossalari

DOC 6 pages 42.0 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 42.0 KB

File type DOC

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

1.1. materiallarning mexanik xossalari mustahkamlik. tashqi kuchlar, harorat, yog‘ingarchilik va boshqa faktorlar sababli sodir bo‘ladigan ichki zo‘riqishlarga materialning buzilmasdan bardosh berishiga mustahkamlik deb ataladi. materiallarga har xil kuchlar ta’sir etishi natijasida ularda sinuvchi, cho‘zuvchi, eguvchi, kesuvchi va zarbiy kuchlar uchraydi. konstruksiyalar ko‘pincha siqilishga va cho‘zilishga ishlaydi. tabiiy toshlar, shuningdek, beton va g‘isht siqilishga yaxshi qarshilik ko‘rsatadi. ularning cho‘zilishga chidamliligi siqilishga chidamliligidan 10-15 barobar kamroqdir. shuning uchun bu materiallardan, asosan, siqilishga ishlaydigan qurilish konstruksiyalarida foydalanish zarur. yog‘och, po‘lat singari materiallar siquvchi va cho‘zuvchi kuchlar ta’sir etadigan konstruksiyalarda (balkalarda) juda qo‘l keladi. material namunasining yemirilishiga sabab bo‘lgan kuchga to‘g‘ri keladigan kuchlanish mustahkamlik chegarasi deb ataladi. siqilish yoki cho‘zilishdagi mustahkamlik chegarasi yemiruvchi kuchning pmax namuna ko‘ndalang kesimi dastlabki yuzi f ga bo‘linganiga teng: r = pmax / f , mpa. materialning mustahkamligi laboratoriyada gidravlik press, uzuvchi mashinalar yordamida aniqlanadi. materialning mustahkamligi, shuningdek, sindirmaydigan usullar yordamida ham aniqlanadi. siqilishda tekshiriladigan namunalar tomonlari (kubiklar) o‘lchamlari …

2 / 6

z >1 (odatda z=2...3); ruxsat etiladigan kuchning kamayishiga quyidagi faktorlar sabab bo‘lishi mumkin: 1. sinash yo‘li bilan olingan natijalar materialning o‘rtacha mustahkamligini ko‘rsatadi. amalda materiallar kuchlanishining kattaligi mustahkamlik chegarasining o‘rtacha qiymatiga etmasdanoq zaifroq joyidan yemiriladi. material qanchalik bir jinsli bo‘lmasa, mustahkamlik zahirasini shuncha ortiq qabul qilish zarur. 2. tosh va boshqa mo‘rt materiallarda kuchlanish mustahkamlik chegarasiga yetmasdan oldin yoriqlar paydo bo‘ladi. 3. material «charchashi» natijasida u mustahkamlik chegarasining yarmiga keladigan kuchlanish ta’sirida ham yemiriladi. 4. atmosfera ta’sirida materialning boshlang‘ich xossalari o‘zgaradi, vaqt o‘tishi bilan material eskirib mustahkamligi kamayadi. shularni hisobga olib, bino va inshootlarning yetarlicha mustahkamligini ta’minlash maqsadida qurilishni loyihalash me’yorlarida turli material va konstruksiyalar uchun ma’lum mustahkamlik zahirasi belgilangan. qattiqlik. materialning unga boshqa qattiqroq jism botib kirishiga qarshilik ko‘rsatish xossasiga qattiqlik deb ataladi. qattiqlik mustahkamlikka bevosita bog‘liq emas. bir jinsli tosh materiallarining qattiqligi-qattiqlik shkalasi (moos shkalasi) bo‘yicha aniqlanadi. bu shkalada maxsus tanlangan o‘n jinsli materiallar shunday tartibda joylashganki, ularning …

3 / 6

po‘lat pichoq bilan chizib bo‘lmaydi. kvars, topaz, korund va olmos shishani osongina chizadi, po‘lat pichoq bilan chizib bo‘lmaydi. yog‘och, po‘lat va betonning qattiqligini bilish uchun ularning namunalariga po‘lat sharcha muayyan kuch bilan botiriladi va sharchaning botib kirgan chuqurligi aniqlanadi. yoyiluvchanlik. ishqalovchi kuchlar ta’sirida material hajmining va og‘irligining kamayish xossasi yoyiluvchanlik deb ataladi. bu xossa pollarga, zinalarga ishlatiladigan materiallar uchun muhim hisoblanadi. yoyiluvchanlik laboratoriyada ishqalanish doirasi yordamida aniqlanadi. e(t(t1 f g/sm2; bu yerda, m - materialning ishqalanishgacha bulgan massasi; m1 - uning ishqalanishdan keyingi massasi; f - yeyilish yuzasi, sm2. zarbiy chidamlilik. materialning zarb kuchiga qarshilik ko‘rsatish xususiyati zarbiy chidamlilik deb ataladi. pollar, yo‘l qoplamalari singari materiallar ishqalanishdan tashqari, zarbiy kuch ta’sirida ham bo‘ladi. bu xossa kopyor yordamida aniqlanadi. a( p(1(2(3(...(n( v bu yerda, r – zarbiy yuk , kg; kg sm/sm3 (dj/sm3) 1, 2, 3 ... n - namunani sindirgan zarb kuchining tartib raqami; v - namunaning hajmi, sm3. elastiklik. …

4 / 6

ra kabi faktorlarga bog‘liq. ba’zi bitumlar ta’sir etuvchi kuchlar tez ortganda mo‘rt bo‘lishi, sekin-asta ortganda sal egiluvchan bo‘lishi mumkin. loy namligida plastik, quriganida esa mo‘rt bo‘ladi. yuqorida qurilish uchun muhim bo‘lgan qurilish materiallarining asosiy xossalari qisqacha qarab chiqildi. ushbu xossalar materiallarning har birini o‘rganish jarayonida katta ahamiyatga ega. e z

5 / 6

materiallarning mexanik xossalari - Page 5

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "materiallarning mexanik xossalari"

1.1. materiallarning mexanik xossalari mustahkamlik. tashqi kuchlar, harorat, yog‘ingarchilik va boshqa faktorlar sababli sodir bo‘ladigan ichki zo‘riqishlarga materialning buzilmasdan bardosh berishiga mustahkamlik deb ataladi. materiallarga har xil kuchlar ta’sir etishi natijasida ularda sinuvchi, cho‘zuvchi, eguvchi, kesuvchi va zarbiy kuchlar uchraydi. konstruksiyalar ko‘pincha siqilishga va cho‘zilishga ishlaydi. tabiiy toshlar, shuningdek, beton va g‘isht siqilishga yaxshi qarshilik ko‘rsatadi. ularning cho‘zilishga chidamliligi siqilishga chidamliligidan 10-15 barobar kamroqdir. shuning uchun bu materiallardan, asosan, siqilishga ishlaydigan qurilish konstruksiyalarida foydalanish zarur. yog‘och, po‘lat singari materiallar siquvchi va cho‘zuvchi kuchlar ta’sir etadigan konstruksiyal...

This file contains 6 pages in DOC format (42.0 KB). To download "materiallarning mexanik xossalari", click the Telegram button on the left.

Tags: materiallarning mexanik xossala… DOC 6 pages Free download Telegram