olamning konseptual vali soniy manzarasi

PPTX 11 pages 784.9 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 784.9 KB

File type PPTX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

mavzu: olamning konseptual va lisoniy manzarasi mavzu: olamning konseptual va lisoniy manzarasi kirish konsept o‘zi nima? «konsept» termini falsafada u.t.gobbs, p.abelyar, u.okkam kabi faylasuflar asos solgan o‘rta asrlar konseptualizmi davriga tegishli bo‘lib, ularning fikricha, konseptlar narsalar belgilarini umumlashtiruvchi va ong tomonidan uning ichki foydalanishi uchun gavdalantirilgan, o‘zida muhim va dolzarb axborotni jamlagan universal omillardir. adabiyotlar tahlili va metodologiya 08.10.2023 olamning obrazini to'g'ridanto'g'ri reflekslar vositasida anglab bo'lmaydi, uni faqat o'ziga xos obrazlarni “o'z boshidan kechirish” orqaligina tushunish mumkin. olam manzarasini “odatdagi” bilish orqali anglab bo'lmasa-da, uni verbal va obrazli aks ettirish, ifodalash mumkin. a.k.kamenskiy olamning lisoniy manzarasini “mantiqiy (konseptual) va lisoniy (so'zli) modeldan tashkil topgan mantiqiy-so'zli hosila” sifatida umumiy shaklda izohlagan. m. xaydeggerning qayd qilishicha, “manzara” so'zi deganda birinchi navbatda, biron narsaning tasviri haqida o'ylaymiz, “olam manzarasi dunyoning tasvirini emas, balki olamni manzaradek tushunishni ifodalaydi”. haqiqiy borliqni aks ettiruvchi olamning manzarasi va olamning lisoniy manzarasi o'rtasida murakkab munosabatlar mavjud bo'ladi. olam …

2 / 11

olamning lisoniy manzarasi yuzaga keladi va inson u orqali dunyoni ko'radi. 08.10.2023 «konsept» termini ilk marta s.n.askoldovning 1928 yilda yozilgan «konsept va so‘z» maqolasida ishlatilgan. konseptlarga berilgan ta’rif va ularning tipologiyasi, ularni o‘rganishga oid yondashuvlar har xil bo‘lib, hozirgi zamon tilshunosligida «konsept» termini dunyo haqidagi bilimlarni namoyon etish shakllaridan biri sifatida ishlatiladi. biroq z.d.popova va i.a.sternin to‘g‘ri ta’kidlashganidek, tilshunoslikda konsept terminining olam haqidagi bilimlarni namoyon etuvchi turli talqinlari mavjud. sh.safarovning fikricha, «konsept» tushunchasining o‘ta mavhum hodisa ekanligi, uning zamiridagi «mental struktura» aniq moddiy ko‘rinishga ega bo‘lmasdan, balki aqliy idrok jarayonida hosil bo‘ladigan, tasavvurdagi tuzilma ekanligi unga (konseptga) to‘liq javob berishni qiyinlashtiradi. n.mahmudov ham terminologiya masalasida to‘xtalib, «ular haqida tilshunoslikda juda ko‘p yozilgan bo‘lishiga qaramasdan, hali-hamon ularning ayrimlari, masalan: «lisoniy shaxs», «konsept» terminlari talqinida bir xillikka erishilgan emas», deb yozadi. bundan tashqari, «konsept» bilan «tushuncha»ni bir-biridan ajratish muammosi ham o‘z yechimini to‘liq topgan, deb bo‘lmaydi. qadim va zamonaviy tadqiqotlarda turli nuqtai …

3 / 11

ladi. konsept va konseptosfera terminlarining o‘xshash tomonlari ularning inson ongida paydo bo‘lib, biror bir obrazni tasvirlashida ko‘rinadi.binobarin, konseptosfera fikrlash in’ikosi sifatida hamda universal bir predmetga xos ramziy birliklarning majmui sifatida insonlarning axborot doirasini tashkil qilib, u til birliklari bo‘lgan so‘z, metafora, frazeologizmlar, sintaktik struktura kabilar orqali ifodalanadi [2]. metafora nominativ, obrazli va ekspressiv funksiyasidan tashqari, yana konseptual vazifani ham bajaradi. konseptual metaforaning roli ayniqsa, mavhum tushunchalarni belgilashda yaqqol ko‘rinadi. metaforaning mazmuni asosiy va ko‘makchi komponentlarning o‘zaro ta’sirida namoyon bo‘ladi. metafora borliqdagi turli sohalarda mavjud bo‘lgan ob’ektlarni nomlab, shu bilan tilning leksik va frazeologik qatlamlarini boyituvchi vositadir. bunda «konseptual metafora avval lisoniy aks ettirilmagan hodisalarniverballashtiradi va unga borliqni yanada chuqurroq, konseptual sathda ifodalovchi vosita sifatida qaraladi. ushbu maqolada «zoomorfizm» konsept bo‘lsa, uni qurshab olgan semantik/pragmatik maydon «konseptosfera» (termini)da yoritildi. 08.10.2023 quyida «odam+hayvon» konseptosferasida arximetafora va metaforik hodisaning iboralar yasalishidagi ishtiroki jarayonini qisqaifodalashga harakat qilindi. bunda inson tafakkurida metafora hosil bo‘lishiga qadar …

4 / 11

da) chumoli o‘rmalagandek» fblar orqali ifodalandi: 1) paytava issiq tutish va terlamaslik uchun oyoqqa o‘raladigan mato bo‘lib, u oyoqqa o‘ralganda uning ichiga tushib qolgan qurt g‘imirlasa, odam tipirchilab qolishi mumkin. 08.10.2023 bu iboraning to‘g‘ri ma’nosi. ammo paytava deyarli qo‘llanilmaydigan bugungi kunda biror odamga nisbatan bu ibora ishlatilsa, demak, ishlar joyida emas, nimadandir o‘zini qo‘yarga joy topolmayotganligi tushuniladi. bu asrlar qa’ridan tafakkurimizda yashab kelayotgan arximetafora hisoblanadi. masalan: (shoira): uxlashib bo‘pti. hammasining oromi buzildi. paytavasiga qurt tushdi, nazarimda. ikkala opam ham tipirchilab qolishdi (j.jabborov. uyqusiz kecha, 19). o‘tilda ham bu iboraning «bezovta bo‘lmoq, yelib-yugurib qolmoq» ma’nosida ishlatilishi misollar bilan yoritilgan: hudaychi jo‘nagach, qo‘rg‘onbegining paytavasiga qurt tushib, tipirchilab qoldi va u yoqdan bu yoqqa yugura boshladi (a. qodiriy. o‘tgan kunlar) [3]. ushbu ibora davr jihatdan yuz yillik farq oralig‘ida yozilgan yuqoridagi asarlarda pragmatik jihatdan bir xil jaranglab turibdi. bunday iboralarning etimologiyasi uzoq o‘tmishga boribtaqaladi. 2) chumoli o‘rmalagandek turg‘un o‘xshatmani chog‘ishtirib tahlil qilganimizda, «chumoli» …

5 / 11

qismi bo'lib, insoniyatning ijtimoiy tarixidagi eng muhim yutuqlardan biri sanaladi. lekin boshqa tomondan tilning materiyasida insonning biologik tabiati namoyon bo'ladi. bu o'rinda ko'p narsa nutqiy faoliyatning fiziologik va psixofiziologik imkoniyatlari bilan aniqlangan. masalan, dunyoning barcha tillarida unli va undoshlar hamda ko'plab tovushlar almashinuvi zanjirining mavjudligi madaniyat bilan emas, tabiat bilan bog'liqdir. binobarin, inson faqat unlilar yoki undoshlarning o'zi bilan nutq hosil qila olmaydi. tabiat til strukturasining teran xususiyatlarini hamda matnni hosil qilish va uni qabul qilish qonuniyatlarini aniqlaydi. madaniyat esa tilning mazmun jihatini aniqlaydi insonning nutqiy faoliyati tug'mami yoki keyin shakllanganmi? degan savol haligacha munozarali bo'lib qolmoqda. 08.10.2023 “til va madaniyat” masalasi ko'p qirrali bo'lib, unga madaniyat tarixchisi, tilshunos, faylasuf, psixolog, etnograf va adabiyotshunos turlicha yondashadi. biroq masalaning tilshunoslikka oid tomoni ikki jihatlidir, chunki til va madaniyat o'zaro munosabatda bo'ladi. shunga ko'ra, ikkita savol tug'iladi: 1) turli madaniy jarayonlar tilga qanday ta‟sir ko'rsatadi? 2) madaniyatga til qanday ta‟sir qiladi? mashhur …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "olamning konseptual vali soniy manzarasi"

mavzu: olamning konseptual va lisoniy manzarasi mavzu: olamning konseptual va lisoniy manzarasi kirish konsept o‘zi nima? «konsept» termini falsafada u.t.gobbs, p.abelyar, u.okkam kabi faylasuflar asos solgan o‘rta asrlar konseptualizmi davriga tegishli bo‘lib, ularning fikricha, konseptlar narsalar belgilarini umumlashtiruvchi va ong tomonidan uning ichki foydalanishi uchun gavdalantirilgan, o‘zida muhim va dolzarb axborotni jamlagan universal omillardir. adabiyotlar tahlili va metodologiya 08.10.2023 olamning obrazini to'g'ridanto'g'ri reflekslar vositasida anglab bo'lmaydi, uni faqat o'ziga xos obrazlarni “o'z boshidan kechirish” orqaligina tushunish mumkin. olam manzarasini “odatdagi” bilish orqali anglab bo'lmasa-da, uni verbal va obrazli aks ettirish, ifodalash mumkin. a.k.kamenskiy ...

This file contains 11 pages in PPTX format (784.9 KB). To download "olamning konseptual vali soniy manzarasi", click the Telegram button on the left.

Tags: olamning konseptual vali soniy … PPTX 11 pages Free download Telegram