xamon shakllari gap qoliplarini kengaytirishi

PPTX 17 sahifa 936,8 KB Bepul yuklash

17 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 936,8 KB

Fayl turi PPTX

Sahifalar 17

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 17

urganch davlat universiteti filologiya tillarni o’qitish: o’zbek tili sirtqi 2-mutaxassislik 3-kurs 216-guruh talabasi salayeva shahnozaning urganch davlat universiteti filologiya tillarni o’qitish: o’zbek tili sirtqi 2-mutaxassislik 3-kurs 216-guruh talabasi sultonova sayyoraning hozirgi o’zbek adabiy tili fanidan tayyorlagan taqdimot ishi mavzu:zamon shakllarining gap qoliplarini kengaytirishi 1. hozirgi o‘zbek tilida tom ma'noda zamon yasovchi morfemalar haqida 2. kelasi zamon shakllarining yasalishi 3. o‘tgan zamon subparadigmasi murakkab shakl yasalishi harakat bilan uning amalga oshadigan vaqti orasidagi munosabatni ifodalovchi morfema zamon yasovchi morfema deyiladi; bunday morfemalar tizimi zamon yasovchilari paradigmasini tashkil etadi. fe'lning zamoni harakat amalga oshadigan vaqtni obyektiv vaqtga nisbat berib belgilanadi, bunda nutq payti o‘lchov qilib olinadi: harakat nutq paytidan oldin voqe bo‘lgani ifodalansa, o‘tgan zamon deb, nutq paytida voqe bo‘layotgani ifodalansa, hozirgi zamon deb, nutq paytidan keyin voqe bo‘lishi ifodalansa, kelasi zamon deb belgilanadi. hozirgi o‘zbek tilida tom ma'noda zamon yasovchi morfemalar – aniq yaqin o‘tgan zamon shakli yasovchi -di, hozirgi zamon …

2 / 17

an keyin zamon yasovchisi vazifasiga o‘tadi, zamon yasovchilari paradigmasining vakiliga aylanadi. hozirgi adabiy o‘zbek tilida fe'lning sifatdosh, ravishdosh shakllari qatoriga qo‘shilmaydigan -di affiksi ham asli sifatdosh shakli yasovchisi bo‘lgan. demak, tarixni ko‘zda tutib fikr yuritsak, fe'l zamonlari yasovchilari asli asosan fe'lning sifatdosh, ravishdosh shakllarini yasovchi affikslardan o‘sib chiqqan. bu affikslar hozirgi adabiy o‘zbek tilida sifatdosh, ravishdosh shakli yasovchisi vazifasini ham, zamon yasovchisi vazifasini ham bajaradi. ikki har xil vazifani bajarishidan tashqari, bu affikslar ifodalaydigan ma'nolar orasida ham ma'lum farqlar mavjud. eng muhimi shuki, bu affikslar - boshqa-boshqa paradigmalarning (fe'lning boshqa turkumlarga monand shakllarini yasovchi morfemalar paradigmasining va zamon shakli yasovchi morfemalar paradigmasining) vakillari. sifatdosh, ravishdosh shakli yasovchisi sifatida bu affikslar sintaktik mohiyatga ega, zamon yasovchisi sifatida esa morfologik mohiyatga ega. eng muhimi shuki, bu affikslar - boshqa-boshqa paradigmalarning (fe'lning boshqa turkumlarga monand shakllarini yasovchi morfemalar paradigmasining va zamon shakli yasovchi morfemalar paradigmasining) vakillari. sifatdosh, ravishdosh shakli yasovchisi sifatida bu affikslar …

3 / 17

keyin tuslovchi qo‘shilsa-gina aniq bo‘ladi: gapirib – gapiribman kelasi zamon shakllari kelasi zamon shakllari quyidagicha yasaladi: 1) -a/-y affiksi bilan yasaladi; kelasi zamonning boshqa turlaridan modal ma'no ifodalanmasligi bilan farq qiladi, shunga ko‘ra sof aniq kelasi zamon shakli deyiladi: gapir + a + man, so‘zla + y + man kabi. bu zamon shakli hozir voqe bo‘lib turgan harakatni ham ifodalaydi: qiziqib qarayman kabi. shuni hisobga olib bu shakl hozirgi-kelasi zamon shakli deb ham yuritiladi. bunday yasalgan shakl umumzamon ma'nosini ham ifodalaydi: qush sayraydi kabi. r affiksi bilan yasaladi; harakatning kelgusida bajarilishi noaniq tarzda, ehtimol tarzida ifodalanadi, shunga ko‘ra taxminli kelasi zamon shakli deyiladi: gapir + ar + man, so‘zla + r + man kabi. bo‘lishsizlik qo‘shimchasidan keyin bu affiksning -s allomorfemasi qo‘shiladi: gapir + ma + s + man kabi. hozirgi zamon shakllari bilan aniq hozirgi zamon ma'nosi ifodalanib, quyidagicha yasaladi: 1) -yotib affiksi bilan yasaladi, bu affiks fe'l asosiga …

4 / 17

birlamchi tizim – affikslar bilan yasalish, sintetik grammatik shakllar tizimi; ikkilamchi tizim – asosan edi affiksoidi bilan hosil qilinadigan analitik grammatik shakllar tizimi. tarixan er- fe'li mavjud bo‘lib, keyinchalik bu fe'l leksik ma'no anglatish xususiyatini va shu bilan birga undan turli shakllar yasalishi xususiyatini yo‘qotgan. bu ikki hodisani nazarda tutib ushbu fe'l to‘liqsiz fe'l deyiladigan bo‘lgan. hozirgi o‘zbek tilida to‘liqsiz fe'l degan fe'l yo‘q, faqat e- fe'l asosidan hosil qilingan edi, ekan, emish affiksoidlari mavjud. bulardan tashqari, easosidan hosil qilingan esa, emas ham mavjud bo‘lib, allaqachon alohida alohida til birligiga: esa – ta'kid yuklamasiga, emas – inkor morfemasiga aylangan bulardan emas bo‘lishsizlik ma'nosini ifodalaydigan affiksoid sifatida ishlatiladi. uch affiksoid – edi, ekan, emish garchand asos (e-) va affiks (-di, -kan, -mish) qismlaridan tashkil topgani aniq sezilib tursa ham, bunday ma'noli qismlarga ajratilmaydi, yaxlitligicha affiksoid deyiladi. bu affiksoidlarning ishlatilish doirasi ancha keng bo‘lib, shu jumladan fe'lning uzoqroq o‘tgan zamon shakllarini yasashda …

5 / 17

uzoqroq aniq o‘tgan zamon ma'nosi ifodalanadi: gapir + gan + edi + m kabi. 2) -b affiksi bilan yasalgan darak old o‘tgan zamon shakliga qo‘shilib, bu shakldan uzoqroq darak o‘tgan zamon ma'nosi ifodalanadi: gapir + ib + edi + m kabi. so‘zlashuv tilida bu shakl tovush o‘zgarishlariga uchrab, gapiruvdim tarzida talaffuz qilinadi. bu yerda b tovushi v tovushiga, undan oldingi i tovushi u tovushiga almashadi, e tovushi talaffuz qilinmaydi. 2. edi affiksoidi hozirgi zamonning quyidagi shakllariga qo‘shiladi, harakatning amalga oshish payti hozirgi zamon ma'nosi ichki qirra sifatida saqlangan holda oldingiroq (uzoqroq) o‘tgan zamon sathiga ko‘chiriladi: 1) -yotib affiksi bilan yasalgan shakliga qo‘shiladi: gapir + a + yotib + edi + m (gapirayotuvdim) kabi; 2) -yotir affiksi bilan yasalgan shakliga qo‘shiladi: gapir + a + yotir + edi + m kabi (bu shakl juda oz ishlatiladi); 3) holat fe'llarining -b affiksi bilan yasalgan shakliga qo‘shiladi: o‘tir + ib + edi + …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 17 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"xamon shakllari gap qoliplarini kengaytirishi" haqida

urganch davlat universiteti filologiya tillarni o’qitish: o’zbek tili sirtqi 2-mutaxassislik 3-kurs 216-guruh talabasi salayeva shahnozaning urganch davlat universiteti filologiya tillarni o’qitish: o’zbek tili sirtqi 2-mutaxassislik 3-kurs 216-guruh talabasi sultonova sayyoraning hozirgi o’zbek adabiy tili fanidan tayyorlagan taqdimot ishi mavzu:zamon shakllarining gap qoliplarini kengaytirishi 1. hozirgi o‘zbek tilida tom ma'noda zamon yasovchi morfemalar haqida 2. kelasi zamon shakllarining yasalishi 3. o‘tgan zamon subparadigmasi murakkab shakl yasalishi harakat bilan uning amalga oshadigan vaqti orasidagi munosabatni ifodalovchi morfema zamon yasovchi morfema deyiladi; bunday morfemalar tizimi zamon yasovchilari paradigmasini tashkil etadi. fe'lning zamoni harakat amalga oshadigan vaq...

Bu fayl PPTX formatida 17 sahifadan iborat (936,8 KB). "xamon shakllari gap qoliplarini kengaytirishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: xamon shakllari gap qoliplarini… PPTX 17 sahifa Bepul yuklash Telegram

xamon shakllari gap qoliplarini kengaytirishi

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

"xamon shakllari gap qoliplarini kengaytirishi" haqida

O'xshash fayllar