tarixiy kartografiyaning shakillanishi va taraqqiyoti

PPTX 19 pages 2.3 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.3 MB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

powerpoint presentation tarixiy kartografiyaning shakillanishi va taraqqiyoti ibragimova sevara reja : tarixiy kartografiya tarixiga nazar ; rossiya imperiyasida kartografiyaning rivoji ; o’rta osiyo mintaqasi kartografiyasi tarixi ; hozirgi zamon kartalariga qo’yiladigan talablar ; foydalanilgan adabiyotlar : tarixiy kartagrafiya va uning xususiyatlari. kartografiya - qadimgi fanlardan biri bo’lib dastlabki bu fan to’g’risidagi ta`rifni (kartografiya terminisiz) eramizdan avvalgi xi asrda yashagan olim klavdiy ptolomey bergan. kartalar mazmuniga kura ikkiga bo’linadi : 1. umumgeografik kartalar(gidrogeografiya, relyef, sanoat, siyosiy-ma`muriy bo’linishlarni o’z ichiga oladi) ; 2. maxsus kartalar-maxsus ma`lumotlar keltirilgan (masalan iktisodiy) kartalar ; tarixiy kartografiya - ilmiy fan bo`lib, u asosan tarixiy kartalar va atlaslarni tuzish, ularning uslubiyatini ishlab chiqish bilan shug'ullanadi. kartografik uslubning tarix fanida qo'llanilishi tarixiy kartalardan keng foydalanishga, tarixiy-geografik monografiyalar, maqolalar, darsliklar, qo'llanmalar yaratiushiga olib keldi. tarixiy kartalarda tarixiy jarayonlar, voqea-hodisalar, tarixiy davrlarni tavsiflovchi jarayonlar, shuningdek, geografik oqibatlar ko'rsatib o'tiladi. umumiy tarixiy kartalar bu jarayonlarni yanada to'liqroq ko'rsatishga, ochib berishga harakat …

2 / 19

shiga sabab bo'ldi. xvii asrning ikkinchi yarmida fransuz geograflari sansonlar va v.dyuval atlaslarida ham tarixga oid kartalar bo'limi bor edi. xviii asr oxirida fransuz kartografi j.b. d'anvil tomonidan tayyorlangan tarixiy kartalar bosilib chiqdi. orteliydan tortib to xix asr oxiriga qadar tuzilgan kartalarda xalqlarning hududiy joylashishi, siyosiy chegaralar, harbiy yurishlar, janglar, tarixiy voqealar bo'libb o'tgan hududlar, geografik sayohatlar yo'nalishlari aks ettirilgan edi. yevropaliklar tomonidan yaratilgan kartalar a.ortehy va v.dyuval tomonidan tuzilgan kartalarda afsonaviy voqea-hodisalar va injildagi rivoyatlar tasvirlangan. masalan, avliyo pavel va ibrohim payg'ambarning sayohati, troyalik eneyning dengiz sayohati, odisey yurgan yo'llar tasvirlangan. keyinroq kartalarda tarixiy-iqtisodiy ma'lumotlar ham qayd qilina boshlangan. tarixiy kartalar tuzishda tarixiy davrlar ko'pincha chalkashib ketgan, milliy-ozodlik harakatlari aks ettirilmagan. ba'zi tarixiy kartalarda ma'lumotlar ataylab buzib ko'rsatilgan. masalan, 1910 va 1936-1938 yillarda germaniyada chop etilgan pusger atlasida, avvalo buyuk davlatchilik shovinizmi va keyinroq fashistcha g'oyalar avj olishi bilan kartalardagi nemis va slavyan yerlari o'rtasidagi chegaralar sun'iy ravishda sharqqa …

3 / 19

aubinning nemis atlasi, pollin tahriri ostida 1932 yilda chop etilgan aqsh atlasi („qo'shma shtatlar tarixiy-geografik atlasi")ni misol qilib keltirishimiz mumkin. 1956, 1958, 1962 yillarda esa myunxenda o'quv mashg'ulotlariga doir „katta tarix atlasi" chop etilgan. rossiya imperiyasida tarixiy kartografiya rivojlanishining dastlabki.bosqichi xviii asrning birinchi choragiga to'g'ri keladi. bu davrdagi tarixiy va tarixiy-geografik asarlarga tarixiy kartalar ilova qilina boshlandi. „ rossiya imperiyasining tarixiy kartasi" birinchi bor 1793 yilda chop etilgan. tarixiy kartografiya rivojlanishida 1958 yil polshada bosilib chiqqan plos voyevodligi tarixiga oid atlasning alohida o'rni bor. bunday atlaslar ishlab chiqarish kuchilarining joylashishi, ishlab chiqarish munosabatlari, iqtisodiy o'sish ko'rsatkichilarini aniq tasvirlab beradi. zamonaviy tarixiy kartografiya rivojlanishining muhim elementi - bu tarixni aniq davrlashtirish, turli tarixiy jarayonlarni to'la aks ettirish, tarixiy jarayonlarning iqtisodiy tomonini ochib berishdir. shuni ta'kidlab o'tish joizki, sho'rolar tuzumi davrida o'rta osiyo tarixiga doir bir qator tarixiy kartalar tuzilgan bo'lsa ham, ammo ularning ichida o'rta osiyoni chor rossiyasi tomonidan bosib olinishiga …

4 / 19

isodiy tarixiga oid kartalar esa deyarli bo'lmagan. o'rta osiyo chor rossiyasi tomonidan bosib olingandan so'ng turkiston general-gubernatorligi va yarim mustaqil buxoro amirligi va xiva xonligining o'sha davrga oid ba'zi kartalari mavjud edi. o'zbekiston mustaqillikka erishgandan so'ng tarixiy kartalar soni ko'paydi. o'rta osiyoning eng rivojlangan davri bo'lgan temuriylar davriga bag'ishlangan kartalar to'plami chop etildi. shu bilan birga o'zbekiston tarixiy kartografiyasi oldida ko'plab imiy muammolar turibdi. birinchi galda zamonaviy talablarga mos bo'lgan o'zbekiston xalqlari tarixining butun davrlarini qamrab olgan tarixiy atlas yaratish zarur. bu borada dastlabki qadamlar ham tashlandi. 1999 yilda ,,0'zbekiston tarixi atlasi" nashrdan chiqdi (o'zbekiston tarixi atlasi.-o'zgeodezkadastr, 1999). endi uni yangi ilmiy ma'lumotlar asosida to'ldirib, mukammallashtirib borish zarur. o'zbekiston xalqlari tarixiga oid kartalar mavjud bo'lsa-da, tarixiy- geografik, tarixiy-iqtisodiy, tarixiy-demografik kartalarni yaratish o'zbekistonlik olimlarning birinchi galdagi vazifasidir. xx asrga qadar respublikamiz hududini kartografik jihatdan o'rganilganlik ancha past bo'lgan. chor rossiyasi turkistonni bosib olgandan keyin iqtisodiy jihatdan muhim bu o'lkani kartaga olish …

5 / 19

lqlari milliy tillarida o'quv kartalari tuzildi va nashr etildi. mintaqa, xususan o'zbekiston hududi tasvirlangan kartografik materiallar o'sha yillari nashr etilgan sobiq ittifoqning katta-kichik va qishloq xo'jaligiga oid maxsus qomuslari tarkibida ham berilgan. 1939-1940 yilari barcha o'rta osiyo respublikalarining devoriy siyosiy-ma'muriy, tabiiy va iqtisodiy kartalari tayyorlandi va chop etildi. ular ichida, ayniqsa, o'zbekiston va turkmanistonning qishloq xo'jalik kartalari alohida ajralib turadi. ularda qishloq xo'jaligining ixtisoslashuvi, ekilayotgan g'o'za navlarining joylanishi, davlat xo'jaliklari va ularning ixtisoslashuvi ko'rsatilgan. masshtabiga ko`ra kartalar uch guruxga: 1. yirik masshtabdagi kartalar 1 200000 va undan yi-rik. 2.o’rta masshtabdagi kartalar 1 300000dan 1 1000000gacha 3.kichik masshtabdagi kartalar 1 1000000dan kichik xozirgi zamon kartalaridagi elementlarga quyidagilar kiradi: 1. gidrografiya suv inshootlarini dengiz, daryo, ko’l, kanal, sun`iy suv omborlar buloqlar quduqlarni o’z ichiga oladi. 2. aholi punktlari shahar, shahar tipidagi poselkalar qishloq aholi punktlari kiradi. 3. aloqa yo’llari, temir yo’’llar, suv yo’li (dengiz va daryo) aviatsiyalar ; 4. sanoat qishloq xo’jaligi …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarixiy kartografiyaning shakillanishi va taraqqiyoti"

powerpoint presentation tarixiy kartografiyaning shakillanishi va taraqqiyoti ibragimova sevara reja : tarixiy kartografiya tarixiga nazar ; rossiya imperiyasida kartografiyaning rivoji ; o’rta osiyo mintaqasi kartografiyasi tarixi ; hozirgi zamon kartalariga qo’yiladigan talablar ; foydalanilgan adabiyotlar : tarixiy kartagrafiya va uning xususiyatlari. kartografiya - qadimgi fanlardan biri bo’lib dastlabki bu fan to’g’risidagi ta`rifni (kartografiya terminisiz) eramizdan avvalgi xi asrda yashagan olim klavdiy ptolomey bergan. kartalar mazmuniga kura ikkiga bo’linadi : 1. umumgeografik kartalar(gidrogeografiya, relyef, sanoat, siyosiy-ma`muriy bo’linishlarni o’z ichiga oladi) ; 2. maxsus kartalar-maxsus ma`lumotlar keltirilgan (masalan iktisodiy) kartalar ; tarixiy kartografiya - ilmiy fa...

This file contains 19 pages in PPTX format (2.3 MB). To download "tarixiy kartografiyaning shakillanishi va taraqqiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: tarixiy kartografiyaning shakil… PPTX 19 pages Free download Telegram