tarixiy kartografiyaning shakllanishi, taraqqiyoti

DOCX 20 pages 73.7 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 73.7 KB

File type DOCX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

2-mavzu. tarixiy kartografiyaning shakllanishi, taraqqiyoti. reja: 1. karta va kartografiya haqida qisqacha tushuncha. 2. tarixiy kartalar. 3. tarixiy kartografiya. 4. o'zbekistonda kartografiya fani tarixi. 5. antik davr mualliflarining o'rta osiyoga doir kartografik tadqiqotlari. 6. xiii-xix asrlarda g'arbiy yevropada o'rta osiyo haqidagi tarixiy-geografik va kartografik ma`lumotlar. 7. rossiyada o'rta osiyo haqidagi tarixiy-kartografik ma'lumotlar. 8. o'rta osiyo olimlarining kartografik tadqiqotlari. tayanch so‘z va iboralar: karta. xarita. kartografiya. gidrografiya. tarixiy geografiyaning asosiy bolimlari. o'rta masshtabdagi kartalar. „qadimgi dunyo geografiyasi atlasi". aholi punktlari. „книга большому чертежу" 1. karta va kartografiya haqida qisqacha tushuncha. karta — bu tarixiy hujjat bo'lib, voqealar davomiyligi haqida hikoya qiluvchi, sodir bo'lgan voqealar, vayron bo'lgan va yana tiklangan shaharlar, daryo o'zanlarining o'zgarishi, unutilgan qadimgi sug'orish inshootlari, xalqlar tarixini hududlar bilan bog'lab o'rganadi. antik davrda kartalar uchun maxsus atama bo'lmagan. rim imperiyasida kartografik tasvirlarni tabula (doska) deb atashgan. keyinroq ilk o'rta asrlarda karta lotincha „mappa" (dastlab polotno qismi yoki dastro'm'ol ma'nosini …

2 / 20

lar. maxsus ma'lumotlar keltirilgan (masalan, iqtisodiy) kartalar. masshtabiga ко 'га esa kartalar uch guruhga bo 'linadi: 1. yirik masshtabdagi kartalar: 1:200000 va undan yirik. 2. o'rta masshtabdagi kartalar: 1:300000 dan 1:1000000 gacha. 3. kichik masshtabdagi kartalar: 1:1000000 dan kichik. hozirgi zamon kartalarida quyidagi element (unsur)lar mavjud: 1. gidrografiya: suv inshootlari (dengiz, daryo, ko'l, kanal, sun'iy suv omborlari, buloqlar, quduqlar) ni o'z ichiga oladi. 2. aholi punktlari: shahar, shahar tipidagi posyolka, qishloq aholi maskanlari kiradi. 3. aloqa yo'llari: temir yo'llar, yo'llar, suv yo'li (dengiz va daryo), havo yo'llari. 4. sanoat, qishloq xo'jaligi va ijtimoiy madaniy ob'ektlar: sanoat korxonalari, foydali qazilmalar, aerodromlar, qishloq xo'jahgi va ijtimoiy-madaniy, tarixiy ob'ektlar kiradi. 5. relef: past-tekisliklar. 6. siyosiy-ma'muriy chegaralar: davlat va ma'muriy birlik-larning chegaralari mavjud. ilmiy bilimlar va fan yo'nalishlari juda tez rivojlanayotgan hozirgi zamonda kam o'rganilgan „aralash" sohadagi fan tarmoqlarini o'rganish alohida ahamiyatga ega hisoblanadi. atrof-muhitdagi voqea-hodisalarni tahlil qilish uchun avalo tarixiy jarayonlarni, tarix va …

3 / 20

ni va tadqiq qilishni o'rganuvchi fandir. u dastlab ovchilik va baliqchilik keng tarqalgan hududlarda shakllangan. kartografiya qadimgi fanlardan bo'lib, bu fan to'g'risidagi dastlabki ta'rifni („kartografiya") milodiy ii asrda yunon olimi klavdiy ptolemey bergan. "kartografiya" atamasi dastlab xvi asrda uchrab, geografik kartalar ishlashning ilmiy va amaliy sohalarida qo'llanilmagan. kartografiyaning taraqqiyotini avvalo insoniyatning jamiyatdagi moddiy ehtiyojlaridan kelib chiqqanligi bilan bog'lash to'g'riroq. bu taraqqiyotni ma'lum ijtimoiy sharoitlardan, tabiat va yer munosabatlaridan tashqarida tushunish noto'g'ridir. tarixiy tadqiqotlarning asosini insoniyat jamiyatining taraqqiyoti asosidagi faktik ma'lumotlar tashkil qilsa, kartografiya tarixi uchun esa karta va geografik ilmlar asosiy manba bo'lib xizmat qiladi. karta bosib chiqarishgacha bo'lgan davrdagi ko'plab qadimgi kartalar turli sabablar, ya'ni yong'inlar, namgarchilik va materialining to'zib ketishi natijasida bizgacha yetib kelmagan. hozirgi zamon ilmiy adabiyotlarida kartografiyaning o'rni xaqida aniq bir fikr mayjud emas. ba'zilar uni texnik fanlar qatoriga qo'shsalar, ba'zilar esa aniq fanlar qatoriga, yana ba'zilar kartografiya geodeziyaning bir qismi deb qarasalar, boshqalar informatikaning bir …

4 / 20

larga oiddir. ular orasida shimoliy italiyaning kamonika vodiysidan topilgan bronza davri (miloddan aavvlgi ii ming yillik o'rtalari)ga oid kartografik tasvirlarda dalalar, so'qmoqlar, irmoqlar va sug'orish inshootlari aks ettirilgan. qadimgi karta-tasvirlar loy taxtachalar, papirus va pergamentlarga chizilgan bo'lib, bizgacha boy tarixiy ma'lumotlarni olib kelgan. miloddan avvalgi 2300 yillarda qadimgi bobilliklar ilk ibtidoiy kartalarni chizganlar. unda yerning ba'zi qismlari o'z aksini topgan edi. shuningdek, kartalar yaratish boy madaniyatli qadimgi xalqlar — ossuriyaliklar, misrliklar va finikiyaliklarda eramizdan bir necha ming yil avval shakllangan. yerning shar shaklida ekanligi qayd etilgan sanani ko'plab olimlar asrlar mobaynida o'rganishib, uni miloddan avvalgi v asrda yashagan faylasuf parmenid nomi bilan bog'lab kelishdi. xix asrda tarixchi va geograf olimlar yerning shar shaklida ekanligi haqida g'oya pifagorga (miloddan awaalgi vi asr) tegishli deb da'vo qilishardi. xx asrda esa bir qator g'arb tadqiqotchilari — gyutri, xeydel, tomson va boshqalar yangi g'oya miloddan avvalgi v asrdan erta paydo bo'lmaganligi va u haqdagi …

5 / 20

hakllandi. yunonlar yerning shar shaklida ekanligini va uning hajmini aniqlashga uringanlar. ular tomonidan kartografik proyeksiyalar va meridian-parallellar to'ri islilab chiqilgan. bunda ular yerning shar shaklida ekanligini hisobga olganlar. tarixchi gerodot o'z davrida (miloddan avvalgi 484-425 yilar) yerning tasviri haqida yozib qoldirgan bo'lsa-da, antik geografiya klavdiy ptolemey (milodiy 90-168 yillar) asarlarida kengroq talilil qilingan. uning 8 kitobdan iborat „geografiyadan qo'llanma" asari kartografiya ilmida qariyib 14 asr mobaynida yirik manba bo'lib xizmat qildi. u qisqacha „geografiya" deb atalib, 8 ta kitobdan oltitasida yerning tasviri bayon etilgan. qadimgi rimda kartalar harbiy va ma'muriy maqsadlar uchun amaliyotda keng qo'llanilgan. rimning iqtisodiy va siyosiy hayoti olis viloyatlar va qo'shni mamlakatlarning transport aloqalariga bog'liq bo'lgan. rim imperiyasini bog'lab turgan yo'llar tarmog'i o'lchab chiqilgan, so'ngra esa ularning kartalari tayyorlangan. rimdagi kartografiya asosan ikki yo'nalishda rivojlangan. birinchisi — yunon kartografiyasi an'analarini davom ettirgan bo'lib, yunonlar, ayniqsa, klavdiy ptolemey tadqiqotlari asosida, ikkinchisi aynan rim yo'nalishi, ya'ni amaliy muhandislik asosida …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tarixiy kartografiyaning shakllanishi, taraqqiyoti"

2-mavzu. tarixiy kartografiyaning shakllanishi, taraqqiyoti. reja: 1. karta va kartografiya haqida qisqacha tushuncha. 2. tarixiy kartalar. 3. tarixiy kartografiya. 4. o'zbekistonda kartografiya fani tarixi. 5. antik davr mualliflarining o'rta osiyoga doir kartografik tadqiqotlari. 6. xiii-xix asrlarda g'arbiy yevropada o'rta osiyo haqidagi tarixiy-geografik va kartografik ma`lumotlar. 7. rossiyada o'rta osiyo haqidagi tarixiy-kartografik ma'lumotlar. 8. o'rta osiyo olimlarining kartografik tadqiqotlari. tayanch so‘z va iboralar: karta. xarita. kartografiya. gidrografiya. tarixiy geografiyaning asosiy bolimlari. o'rta masshtabdagi kartalar. „qadimgi dunyo geografiyasi atlasi". aholi punktlari. „книга большому чертежу" 1. karta va kartografiya haqida qisqacha tushuncha. karta — bu tarixiy h...

This file contains 20 pages in DOCX format (73.7 KB). To download "tarixiy kartografiyaning shakllanishi, taraqqiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: tarixiy kartografiyaning shakll… DOCX 20 pages Free download Telegram