populyatsion genetika

DOC 9 pages 133.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 133.0 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

xv bob xv bob. populyatsion genetika 1. populyatsiya va uning genetik strukturasi xix asrning ikkinchi yarmiga kelib klassik solishtirma–anatomik, embriologik, biogeografik, paleontologik va boshqa metodlar yordami bilan yuqori sistematik taksonlarga kiruvchi organizm guruhlarining evolyutsiyasiga doir qonuniyatlar aniqlandi. ammo evolyutsion jarayonning boshlang'ich bosqichlari – yangi turlarning kelib chiqishiga ta'sir ko'rsatuvchi evolyutsion jarayonning mexanizmi esa kam o'rganilganicha qoldi. bu bobda evolyutsion jarayonning sodir bo'lishi uchun zaruriy shart bo'lgan elementar evolyutsion birlik – populyatsiya haqida ma'lumotlar beriladi. genetika bir butun holda organizmlarning genetik konstitutsiyasini va irsiy axborotning avloddan-avlodga o'tkazishligining boshqarilish qonuniyatlarini o'rganadi. populyatsion genetika umumiy genetikaning bir tarmog'i bo'lib organizmlar guruhlarida, ya'ni populyatsiyalarda namoyon bo'luvchi irsiy jarayonlarni o'rganadi. populyatsion - genetik olimlar populyatsiyalarning genetik tuzilmasini va uning avlodlarda bo'lgan o'zgarishlarini tadqiq qiladilar. qator avlodlar zaminida sodir bo'ladigan irsiy o'zgarishlar evolyutsion jarayonning asosida yotadi. shu sababli populyatsion genetikaga ma'lum darajada evolyutsion genetika sifatida ham qarash mumkin. shunday bo'lsa-da, genetikaning bu ikki tarmog'ini tabaqalash kerak …

2 / 9

birlik bo'lib gen, sistematikada – tur,ekosistemani o'rganishda – biogeotsenozlar hisoblanadi. evolyutsion tadqiqotlarda bunday bo'linmas birlik bo'lib populyatsiya xizmat qiladi. tabiatdagi kuzatishlar hayvonlar, o'simliklar, mikroorganizmlar har qanday turining individlari tur areali doirasida notekis taqsimlanganini va ularning zichligi o'zgarib turishligini ko'rsatadi. notekis taqsimlanish ikki xil – individlar guruhlarining «orolcha» shaklda hamda individlarning «yig'ilgan» shaklda namoyon bo'lishi kuzatiladi. individlarning zichligi yuqori bo'lgan yashash joylar individlar zichligi past bo'lgan joylar bilan gallanadilar. har bir tur individlarining bu xildagi «zichlik markazlari»da yashab turgan qismiga populyatsiyalar deb qaraladi. populyatsiya deb uzoq muddat davomida tur arealining muayyan bir joyida yashaydigan, o'zaro erkin chatishib nasl beradigan, mustaqil genetik tizim hosil qiladigan, o'z-o'zini qayta tiklovchi individlar yig'indisiga aytiladi. populyatsiyaga berilgan bu ta'rifdan shu narsa ayon bo'ladiki – populyatsiya bu katta sondagi avlodlar hayoti davomida ma'lum darajada o'ziga o'xshash individlar guruhidan ma'lum darajada alohidalangan, hammavaqt ham etarli bo'lgan ko'p sonli individlar guruhidan iborat demakdir. populyatsiya eng kichik elementar individlar guruhidan …

3 / 9

onining birligi bo'la olmaydi. boshqa tomondan, populyatsiya avlodlarning uzilmas bir qatorini hosil qiladi. bundan tashqari, populyatsiyaning genetik tuzilmasi avloddan-avlodga o'zgarishi, ya'ni evolyutsion rivojlanishi mumkin. zamondagi populyatsiya mavjudligining uzluksizligi biologik irsiylanish mexanizmi bilan ta'minlanadi. evolyutsion jarayonni o'rganishda genofond haqidagi tasavvur katta ahamiyatga ega. populyatsiyadagi barcha individlar genotiplarining yig'indisi genofond deb ataladi. diploidli organizmlarda n sondagi individlarga ega bo'lgan populyatsiyaning genofondi diploidli (2n) genomdan iborat. har bir genom ota-onalarning biridan olgan barcha genetik axborotni saqlaydi. shunday qilib, n sondagi individlardan tashkil topgan populyatsiyaning genofondi har bir lokusda 2n bo'lgan genlarni va n juftli gomologik xromosomalarni o'z ichiga oladi. jinsiy xromosomalar va jins bilan birikkan genlar bundan mustasno bo'lib har bir geterogamet organizmda 1ta ekzemplyardan uchraydi. 1.1. populyatsiyaning genetik tuzilmasi har bir organizmda tur uchun xarakterli bo'lgan belgi va xususiyatlar bilan bir qatorda o'zining individual (shaxsiy) genetik xossalari ham bor. evolyutsiya jarayonida shakllangan turning barcha genetik axboroti, ya'ni genlarning to'liq to'plami ushbu turning …

4 / 9

tuzilmasini o'rganishning boshlovchilari deb selektsio-nerlarni tan olish kerak, chunki nav va zotlarni yaratish uchun ular nafaqat chatishtirish uchun ota-ona juftini tanlash, balki ularning naslini bir qator avlodlar davomida o'rganishi lozim bo'ladi. ammo populyatsiyalarni genetik o'rganishning ilmiy asoslari faqat irsiyatning miqdoriy qonuniyatlarini ochib bergan g.mendelning kashfiyotidan keyingina ishlab chiqilish imkoniyatiga ega bo'lgan. o'z-o'zidan urug'lanuvchi organizmlar populyatsiyasining genetik strukturasi. populyatsiyalarni genetik tomondan o'rganishga xx asrning boshlarida daniyalik olim v.iogansen asos soldi. u 1903 yilda nashr qilingan «populyatsiyalar va toza liniyalardagi irsiylanish to'g'risida» degan asarida geterozigota genotipli organizmlarda tanlash ta'sirini o'rgandi. iogansen tadqiqot ob'ekti sifatida o'z-o'zidan changlanuvchi organizm populyatsiyalarini oldi, chunki ularni o'z-o'zidan changlanuvchi o'simliklar avlodlari guruhlariga, ya'ni sof (toza) liniyalarga ajratishning oson bo'lishligi edi. poligen belgilanadigan va tashqi muhit omillariga kuchli darajada ta'sirchan bo'lgan loviya (phaseolus vulgaris) urug'larining og'irligi (katta-kichikligi) tahlil qilindi. tahlilning matematik metodlarini qo'llagan v.iogansen loviyaning ma'lum bir navining urug'larini tortib, olingan ko'rsatkichlar bo'yicha variatsion qatorlar tuzgan. urug'larning vazni 150 …

5 / 9

u bilan birga har bir o'simlik sof liniya asoschisi bo'lishi mumkinligini ko'rsatdi. o'z-o'zidan changlanuvchi o'simliklar populyatsiyasining alohida sof liniyalarga ajralish tartibi 107-rasmda (ilovada) ko'rsatilgan. keyinchalik 6-7 avlod davomida v.iogansen har bir o'simlikdan og'ir va engil vaznli urug'larni ajratib olib ularni ekib o'stirgan. hech qaysi liniyada o'rtacha urug' vazni ko'rsatkichi o'zgarmagan. sof liniya doirasidagi urug'lar og'irligiga doir o'zgaruvchanlik irsiy bo'lmagan modifikatsion o'zgaruvchanlik tabiatiga ega bo'lgan. shunday qilib, o'rganilgan loviya navi (o'z-o'zidan changlanuvchi o'simlik) populyatsiyasi genetik har xil bo'lgan liniyalardan tashkil topgan bo'lib bunday populyatsiya o'simliklari o'zaro chatishmaydilar. bunday hollarda populyatsiyaning yashovchanligi ma'lum genotipli liniyalarning tabiiy tanlanishiga, tashqi muhitning bir xil tipli sharoitlariga bo'lgan moslashuv mexanizmlarining umumiyligiga asoslanadi. o'z-o'zini urug'lantiruvchi alohida olingan organizm yangi irq, kenja tur va tur hamda nav yoki zot yaratilishining asoschisi bo'lishi mumkin. masalan, bug'doyning yangi navi populyatsiyadan tanlab olingan bitta dondan paydo bo'lishi mumkin. vegetativ ko'payishda (ayrim sodda hayvonlar, zamburug'lar, suv o'tlari va boshqalar) tanlash ob'ekti bo'lib …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "populyatsion genetika"

xv bob xv bob. populyatsion genetika 1. populyatsiya va uning genetik strukturasi xix asrning ikkinchi yarmiga kelib klassik solishtirma–anatomik, embriologik, biogeografik, paleontologik va boshqa metodlar yordami bilan yuqori sistematik taksonlarga kiruvchi organizm guruhlarining evolyutsiyasiga doir qonuniyatlar aniqlandi. ammo evolyutsion jarayonning boshlang'ich bosqichlari – yangi turlarning kelib chiqishiga ta'sir ko'rsatuvchi evolyutsion jarayonning mexanizmi esa kam o'rganilganicha qoldi. bu bobda evolyutsion jarayonning sodir bo'lishi uchun zaruriy shart bo'lgan elementar evolyutsion birlik – populyatsiya haqida ma'lumotlar beriladi. genetika bir butun holda organizmlarning genetik konstitutsiyasini va irsiy axborotning avloddan-avlodga o'tkazishligining boshqarilish qonuniyatlar...

This file contains 9 pages in DOC format (133.0 KB). To download "populyatsion genetika", click the Telegram button on the left.

Tags: populyatsion genetika DOC 9 pages Free download Telegram