odam genetikasining asoslari

DOC 22 стр. 668,5 КБ Бесплатная загрузка

22 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 668,5 КБ

Тип файла DOC

Страницы 22

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 22

xviii bob mavzu: odam genetikasining asoslari 1. odam genetikasi va uning tadqiqot metodlari 1.1. odam genetikasining o'ziga xos tomonlari odam irsiyati va irsiy o'zgaruvchanligining qonuniyatlarini odam genetikasi haqidagi fan – antropogenetika o'rganadi. odamzod home sapiens turiga kirib, u organik olamning tarkibiy qismi va uzoq davom etgan evolyutsiya jarayonining mahsulidir. shuning uchun ham organizmlarning boshqa hamma turlariga xos bo'lgan umumgenetik qonuniyatlar insonga ham taalluqlidir. lekin insonning shakllanishida, uning organik olam shajarasining eng yuqori pog'onasiga ko'tarilishida umumgenetik omillardan tashqari, ijtimoiy omillar ham katta ahamiyatga ega bo'lgan. buning natijasida odamda oliy nerv tizimi faoliyati bilan uning psixik va ijodiy faoliyati bog'liq bo'lgan xususiyatlar – aql-idrok, qobiliyat, nutq, ijodiy mehnat qilish kabilar paydo bo'lgan. bu xususiyatlarning irsiylanishi juda murakkab bo'lib, u genetik va ijtimoiy omillar tizimining jamlangan ta'sirida amalga oshiriladi. kishilik jamiyatida evolyutsiyaning bosh omili bo'lgan tabiiy tanlanish boshqa organizmlardagi kabi hal qiluvchi ahamiyatga ega emas. lekin bu holat odam evolyutsiya jarayonini o'tib bo'ldi …

2 / 22

hda uning tabiatda va jamiyatda tutgan o'rnidan kelib chiqadigan o'ziga xos tomonlari va qiyinchiliklari mavjud. ular asosan quyidagi holatlardan iborat: 1. boshqa organizmlar irsiyatini o'rganishda yaxshi samara beruvchi an'anaviy uslubni, ya'ni tadqiqotchining rejasiga muvofiq organizmlarni o'zaro chatishtirib olingan duragay avlodlarda genetik tahlil qilish metodini (usulini) odamda qo'llashning iloji yo'q. chunki odamlarda oila qurish genetik olimning ilmiy rejasiga qarab emas, balki muhabbat, sadoqat kabi muqaddas insoniy fazilatlar asosida amalga oshiriladi. 2. odamlarda eksperimental yo'l bilan mutatsiyalar olish mumkin emas va bunday jinoiy ishga insoniy va qonuniy nuqtai nazardan hech qaysi mamlakatda ruxsat etilmaydi. 3. odamlarda jinsiy balog'atga etish davri anchagina kech (odatda o'rta hisobda 17 yoshlarda) boshlanadi. 4. odatda har bir oilada dunyoga keladigan farzandlarning soni nisbatan oz bo'ladi. 5. har xil oilada tug'ilgan farzandlarning oilaviy hayotida va ularning avlodlari uchun yashash sharoitini, ya'ni irsiy belgilarining fenotipik rivojlanishi uchun zarur bo'lgan sharoitlarni tadqiqotchi rejasiga muvofiq bir xil qilib mo''tadillashtirishning iloji yo'q. …

3 / 22

antirish imkoniyati yaratildi. hozirgi davrda odam irsiyatini o'rganish maqsadida xilma-xil an'anaviy va zamonaviy metodlar qo'llaniladi. ularning jumlasiga genealogik, egizaklar, tsitogenetik, populyatsion, ontogenetik, biokimyoviy, molekulyar genetik kabilar kiradi. odamlar genetikasi insoniyat hayotida ulkan amaliy ahamiyatga ega. chunki u odam belgi va xususiyatlarining norma va patologik k(asallik) holatidagi irsiylanish va o'zgarish qonuniyatlarini kashf etadi. olingan nazariy natijalarga tayanib antropogenetikaning tarkibiy qismi bo'lgan tibbiyot genetikasi turli irsiy kasalliklarning paydo bo'lish sabablarini o'rganadi, ularning oldini olish, diagnostika qilish, davolash usullarini yaratadi. shuning uchun ham antropogenetikani, xususan, tibbiyot genetikasi muammolarini o'rganishga e'tibor kuchayib bormoqda va bu sohada anchagina yutuqlarga erishildi. 1978 yil moskvada bo'lib o'tgan xiv xalqaro genetiklar kongressida odamlarda 2500 xil irsiy kasalliklar aniqlan-ganligi haqida axborot berilgan edi. undan keyingi 10-12 yil ichida aniqlangan yangi irsiy kasalliklarning soni yiliga o'rtacha 100 taga ortib borgan. natijada, 1990 yilga kelib, odamlarda o'rganilgan normal va patologik belgilarning umumiy soni 4000 ga yaqinlashib qolgan. buning sabablari quyidagicha: ekologik …

4 / 22

iqlashning yangi, yanada samarali usullarining yaratilishi va ularni tibbiyot genetikasida keng qo'llanilishi natijasida ilgari aniqlash qiyin bo'lgan irsiy kasalliklar topildi. odamda aniqlangan irsiy kasalliklarning 500 ga yaqinini davolash usullari yaratildi. parhez qilish, ferment va gormonlar yordamida davolash yo'li bilan bunday kasalliklarning oldini olish usullari ishlab chiqildi.tibbiyot genetikasi odam avlodlarida irsiy kasalliklarning paydo bo'lishi va rivojlanishining oldini olish maqsadida yangi oila qurishga qaror qilgan yigit va qizlarga tibbiyot genetika maslahati berishning keng joriy etilishi o'ta muhim vazifani hal qilishda alohida o'rin tutadi. yuqorida qayd etilganlarning barchasi insonning baxtli va sog'lom bo'lishligiga qaratilgandir. bu har ikki belgi ma'lum darajada genlarga bog'liq. odamning jismonan, psixologik xususiyatlarining shakllanishida ota-onadan olgan genlarining ta'sirini tushunishda keyingi o'n yilliklarda shunday katta «sakrash»lar bo'ldiki, shubhasiz shulardan biri odam genomini tadqiq qilishda ochilgan kashfiyotlar bo'ldi. «odam genomi» deb nomlangan ilmiy loyiha aqsh da 1988 yilda nobel mukofotining laureati djeyms uotson, rossiyada 1989 yilda akademik aleksandr aleksandrovich baevlarning tashabbuslari bilan …

5 / 22

dalillari bo'yicha) biologik tur sifatida odamning umumiy xususiyatlarini belgilovchi organizm rivojlanishining umumiy rejasi yozilgan. shuningdek, unda ko'plab individual farqlar haqidagi axborot ham joy olgan. gendagi nukleotidlar ketma-ketligi oqsil molekulasidagi aminokislotalarning ketma-ketligini belgilaydi. sintezlangan oqsil esa odamning u yoki bu belgi, xossa yoki xususiyatini rivojlantiradi. genlarning dnk molekulasida joylanish tartiblari hamma organizmda bir xil emas. bakteriya singari sodda organizmlarda genlar dnk ning 80-90% qismini egallaydi. odamda esa oqsilni kodlovchi qismidagi nukleotidlar ketma-ketligi dnk ning 5% qisminigina tashkil etadi. dnk ning qolgan qismi qanday qilib hamda genlarni qaysi tartibda ishga solish haqidagi axborotni o'zida saqlaydi. ta'bir joiz bo'lsa dnk ni agarda kitobga qiyos qilsak, u holda 100 sahifali kitobning 95 sahifasi qolgan 5 sahifani qanday qilib o'qish kerakligi haqidagi ko'rsatmalarni o'zida saqlagan bo'lur edi. dnk ning bunday strukturasi organizmning milliardlab har xil hujayralaridagi genlarning kelishilgan holda ishlashlarini ushlab turishlik uchun zarurdir. uchinchi ming yillikning ostonasini hatlab o'tgan insoniyat o'zining farovonligi yo'lida genom …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 22 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "odam genetikasining asoslari"

xviii bob mavzu: odam genetikasining asoslari 1. odam genetikasi va uning tadqiqot metodlari 1.1. odam genetikasining o'ziga xos tomonlari odam irsiyati va irsiy o'zgaruvchanligining qonuniyatlarini odam genetikasi haqidagi fan – antropogenetika o'rganadi. odamzod home sapiens turiga kirib, u organik olamning tarkibiy qismi va uzoq davom etgan evolyutsiya jarayonining mahsulidir. shuning uchun ham organizmlarning boshqa hamma turlariga xos bo'lgan umumgenetik qonuniyatlar insonga ham taalluqlidir. lekin insonning shakllanishida, uning organik olam shajarasining eng yuqori pog'onasiga ko'tarilishida umumgenetik omillardan tashqari, ijtimoiy omillar ham katta ahamiyatga ega bo'lgan. buning natijasida odamda oliy nerv tizimi faoliyati bilan uning psixik va ijodiy faoliyati bog'liq bo'lgan xus...

Этот файл содержит 22 стр. в формате DOC (668,5 КБ). Чтобы скачать "odam genetikasining asoslari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: odam genetikasining asoslari DOC 22 стр. Бесплатная загрузка Telegram