xiva adabiy muhiti

DOCX 7 pages 45.3 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 45.3 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

3-mavzu: xiva adabiy muhiti reja: 1. xiva xonligidagi ijtimoiy, madaniy, adabiy hayot. 2. tarixnavislik va lug’atshunoslik: abulg’ozi bahodirxon, muhammadi xoksor. 3. mavlono kiromiy adabiy merosi. tayanch tushunchalar. xonlik davridagi ijtimoiy, madaniy, adabiy hayot. tarixnavislik, lug’atshunoslik, abulg’ozi bahodirxon, muhammadi xoksor, «muntaxab ul-lug’ot», muhammad tohir xorazmiy va tasavvufiy adabiyot, kiromiy, pahlavoquli ravnaq (tavalludi 1725) «devoni ravnaq», akademik v.abdullayev, o. rasulova, g’azaliyotida ijtimoiy – norozilik ohanglari. muxammaslari. navoiy va ravnaq. asarlarining badiiyati. ravnaq va xorazm shoirlari. xiva xonligidagi ijtimoiy, madaniy, adabiy hayot. xiva adabiy muhiti xiva xonligi saroyida shakllandi. uning gullab-yasnagan davri feruz hukmronligi davriga (1845-1910) to’gri keladi. musiqa, kitobat, xattotlik (“bayozi g’azaliyot”, “bayozi muxammasot”), tarixnavislik (munis, ogahiy, bayoniy), tarjima (170 dan ortiq asar), tazkiranavislik (tabibiy “majmuat ush-shuaro”, bayoniyning “haft shahzoda”, laffasiyning “xiva shoir va adabiyotchilarining tarjimai hollari”-1944), xalq kitoblarining (“sanobar”, “oshiq g’arib va shohsanam”, “yusufbek va ahmadbek”) riviji kuzatiladi. bu adabiy muhitda abulg’ozi bahodirxon, muhammadi xoksor, nishotiy, ravnaq, mavlono kiromiy, roqim, umar …

2 / 7

labaga) erishishi bilan bog’liq ekanligini qayd etib o’tadi. abulg’ozi asarlarida uning shaxsi, xonlik taxti uchun kurashlardagi sabr-toqati, jasorati, tortgan mashaqqatlari, egallagan bilimlari va qiziqishlariga doir muhim ma’lumotlar keltiriladi. masalan, u «shajarai turk» asarida bilimi va iqtidori xususida quyidagi ma’lumotlarni keltiradi: «bu faqirg’a xudoyi taolo inoyat qilib, ko’b nimarsa bergan turur. xususan uch hunar bergan turur. avval, sipohiygarlikning qonuni va yo’sinikim, ikkinchi masnaviyot va qasoid va g’azaliyot va muqattaot va ruboiyoti va barcha ash’orni fahmlamaklik, arabiy, forsiy va turkiy lug’atlarning ma’nosini bilmaklik. uchinchi odam ahlindin to bu damgacha arabistonda, eron va turonda va mo’g’ulistonda o’tgan podshohlarning otlari va umrlarining va saltanatlarining kam va ziyodin bilmaklik». abulg’oziyning faxriyaga o’xshash bu e’tiroflarini uning faoliyati, yaratgan asarlari to’la-to’kis tasdiqlaydi. abulg’ozi iste’dodli tarixnavis sifatida ikki muhim asarning muallifidir. u 1661 yilda «shajarai tarokima» asarini yozadi. uning yaratilish tarixi haqida abulg’ozi quyidagi ma’lumotlarni zikr etadi: «…turkmanlarning mullolari… mening tarixni yaxshi bilurimni eshitibdurlar, «bizning ichimizda «o’g’uznoma» ko’pturur. …

3 / 7

xga doir asarida keltirilgan «abulg’ozi bag’oyat tarixdon va ash’or faxm kishi erdi» ta’rifi abulg’ozining «shajarai turk» asarida ayniqsa ravshan namoyon bo’ladi. «shajarai turk» 1664 yilda yozib tugallanadi. abulg’ozi asarda tasvirlanishi ko’zda tutilgan voqealarni qadimdan (odam ato) boshlaydi. tadqiqotchilar fikricha, 9 bobdan iborat bu asarning 7,8 va 9 bobning bir qismini abulg’ozining o’zi, birinchi – oltinchi boblar va 9-bobning oxirini muhammad zamon urganjiy yozadi. abulg’ozi o’z hukmronligi yillaridagi tarixiy voqealar solnomasini o’zigacha bo’lgan tarix kitoblari, xalq og’zaki ijodi materiallariga tayanib yozadi. u bunda etnografik ma’lumotlardan, afsona va rivoyatlardan ham unumli foydalanadi. «shajarai turk»ka xos fazilatlardan biri shundaki, muallif tarixiy voqea-hodisalar bayoniga badiiy tus berishga, ularni yo’l-yo’lakay etnografik ma’lumotlar, rivoyatlar, maqollar, naqllar, sajli badiiy lavhalar bilan o’qimishli qilishga harakat qiladi. unda 400 dan ortiq tarixiy shaxslar – hukmdorlar, malikalar, din- tasavvuf ahllari kabilar haqida ma’lumotlar keltiriladi, ayrimlarining portretlari chiziladi. muallif saj’ining mutavozi usulidan ham unumli foydalanadi. misollar: «manglayxon taqi podshoh erdi. u …

4 / 7

dagi xiva xonligi tarixi va asosan ungacha bo’lgan ko’p asrlik tarix bayoni asosiy o’rin tutadi. ular oralaridagi mushtaraklik kasb etuvchi nuqtalarni hisobga olsak, ularning prozada badiiy sayqal topib yaratilishi, o’zbek tili nozikliklaridan mahorat bilan foydalanganligi, tarixiy-etnografik ma’lumotlarga boyligi va ularning o’zbek nasrchiligining ham nodir namunalari ekanligidan dalolat beradi. mirzo boburdan so’ng xvii asrga kelib abulg’ozi ham o’z navbatida turkiy tarixnavislik (qisman memuarlik) an’analarini davom ettirdi; xorazm tarixnavislik maktabining asoschisi sifatida ko’rindi. abulg’ozi qiziqishi keng shaxs sifatida xalq tibbiyoti bilan ham shug’ullanib, umrining oxirlarida «manofe’ ul inson» risolasini ham yaratdi. uning bu risolasida isitma, bel og’rig’i, qizamiq, tomoq shishi, ko’z, jigar, ko’p uxlash kabi 120 dan ortiq xastaliklar va ularni davolash usullari haqida maslahatlar (retseptlar) berildi. xalq tabobatiga e’tibor bergan shaxslar bu risoladan amaliy faoliyatlarida keng foydalanganlar. muhammadi xoksor. bu davrda lug’atshunoslikka oid ayrim asarlar ham yozildi. shulardan biri muhammadi xoksorning «muntahab ul lug’at» asaridir. arab hamda fors tillarida yaratilgan ilmiy …

5 / 7

n foydalanib, ular asarlarida uchraydigan arabcha so’zlarning o’zbek tilidagi ma’nolarini sharhlagan. misol sifatida mazkur shoirlar asarlaridan arabcha so’zlar ishlatilgan baytu misralar keltirgan. asar 28 bobdan iborat, o’ziga xos alifbo tartibida tuzilgan. har bir harfga taalluqli qism «kitob» deb ataladi (kitobul – alif, kitobul-be, kitobut te kabi). u lug’atshunoslikka doir ko’pgina sohalar, jumladan, badiiy adabiyot, astronomiya, arxitektura, biologiya, zoologiya, falsafa, huquq, fikh va b. fanlardan ma’lumot beruvchi qomusiy asardir. xoksor ma’lum bir asar tarkibidagi arabcha so’zning tarjimasini, lug’aviy, istilohiy ma’nosini ochish uchun she’riy dalil keltiradi. ayniqsa navoiyning asarlariga, dostonlariga ko’p murojaat qiladi. masalan «hakkok» so’zining o’zbekcha ma’nosini «dur teshuvchi» deb izohlagandan so’ng, navoiy «sa’bai sayyor» da buyururlar» deb durni suf taylamak aro hakkok, ko’p qilur sahv bor esa bebok – baytini keltiradi. «hasab» - fazl, hunar ulug’lik», «banno va me’mor» imorat qiluvchi usta ma’nolarida ekanligi dalili uchun «saddi iskandariy», «farhod va shirin», dostonlaridan dalillar keltiradi. unda adabiyot, san’at, musiqa, she’rshunoslikka oid …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xiva adabiy muhiti"

3-mavzu: xiva adabiy muhiti reja: 1. xiva xonligidagi ijtimoiy, madaniy, adabiy hayot. 2. tarixnavislik va lug’atshunoslik: abulg’ozi bahodirxon, muhammadi xoksor. 3. mavlono kiromiy adabiy merosi. tayanch tushunchalar. xonlik davridagi ijtimoiy, madaniy, adabiy hayot. tarixnavislik, lug’atshunoslik, abulg’ozi bahodirxon, muhammadi xoksor, «muntaxab ul-lug’ot», muhammad tohir xorazmiy va tasavvufiy adabiyot, kiromiy, pahlavoquli ravnaq (tavalludi 1725) «devoni ravnaq», akademik v.abdullayev, o. rasulova, g’azaliyotida ijtimoiy – norozilik ohanglari. muxammaslari. navoiy va ravnaq. asarlarining badiiyati. ravnaq va xorazm shoirlari. xiva xonligidagi ijtimoiy, madaniy, adabiy hayot. xiva adabiy muhiti xiva xonligi saroyida shakllandi. uning gullab-yasnagan davri feruz hukmronligi davriga (18...

This file contains 7 pages in DOCX format (45.3 KB). To download "xiva adabiy muhiti", click the Telegram button on the left.

Tags: xiva adabiy muhiti DOCX 7 pages Free download Telegram