gullash

DOC 9 pages 253.5 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 253.5 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

4 – mavzu: gullash. changlanish va uning xillari. gulli o'simliklar evolyutsiyasida o'zidan va chetdan changlanishning ahamiyati (2 soat) reja: 1. o'simliklarning gullashi. 2. changlanish va uning xillari. 3. gulli o'simliklar evolyutsiyasida o'zidan va chetdan changlanishning paydo bo'lishi. 4.gulli o'simliklarning chetdan changlanishga moslanish usullari. o'simliklarning gullashi. gullarning hosil bo'lishi uchun o'simlikda oziq moddalari birmuncha to'plangan bo'lishi kerak: shuning uchun hayotining birinchi yili gullaydigan o'simliklar ekilganidan so'ng kamida 20—30 kun o'tgandan keyin yoki, ko'pincha, vegetatsiya davrining o'rtalarida gullaydi. ko'p o'simliklar esa hayotining ikkinchi-uchinchi va undan keyingi yillarida, ko'pgina daraxtlar bo'lsa o'nlab yil o'tgandan keyingina gullaydi. bu o'rinda muayyan o'simlik turining mustahkamlanib qolgan irsiy xususiyatlari asosiy faktor bo'lib hisoblanadi, ammo gullash davrining boshlanishiga bundan boshqa faktorlar ham ta'sir etadi.to'nka yoki ildiz bachkilaridan yoki etilgan daraxtlardan olingan qalamchalardan o'sib chiqqan daraxtlar urug'lardan chiqqan daraxtlardan ko'ra tezroq gullaydi. yakka o'sadigan daraxtlar ham daraxtzorlarda o'sadigan daraxtlarga nisbatan oldinroq gullaydi. daraxtzorlarda daraxtlar sustroq rivojlanadi. ko'plab azotli o'g'it …

2 / 9

monokarpik o'simliklar deb ataladi. ko'p yillik o'simliklar, odatda, umrida necha martalab gullaydi; bunday o'simliklar polikarpik o'simliklar deb ataladi. kamdan-kam ko'p yillik o'simliklargina monokarpikdir, ya'ni ular, birinchi bor gullab meva berganidan keyin qurib ketadi; masalan, ba'zi agavalar, bir xil bambuklar, kamdan-kam xurmo daraxtlari (masalan, arenga saccharifera, corypha, metroxylon) markaziy osiyoda o'sadigan ba'zi kovraklar (masalan, sassiq kovrak - ferula assa-foetida) shular jumlasidandir. gulkurtaklar (g'unchalar) gullash yilida yoki ko'pchilik daraxtlarimizda bo'lganidek, gullash yilidan oldingi yilda vujudga keladi va faqat barg chiqaradigan novda beradigan kurtaklardan shakli va kattaligi bilan farq qiladi (meva daraxtlarida ular, odatda, meva kurtaklari deb ataladi). gul g'unchalari tashkil topar ekan, kosachabarglari va tojibarglari pastki (tashqi) yuzasi bilan tezroq o'sadi, shunga ko'ra g'uncha yopiq holatda qoladi. gullar kosachabarglari bilan tojibarglari pastki qismlarining yuqori (ichki) tomoni bilan tezroq o'sishi natijasida ochiladi; ayni vaqtda ularga ko'p suv keladi, bu g'unchada bujmayib, o'ralib yotgan qismlarning (ayniqsa, gultoj qismlarining) yozilishiga sabab bo'ladi. ba'zi tropik o'simliklar, …

3 / 9

mphaea amazonica), ba'zi tropik saloblarida, agar gul changlanmasa, 70—80 kungacha cho'ziladi. bir yilda bitta yoki bir nechtagina gul chiqaradigan o'simliklarning gullari ko'proq so'limasdan turadi. gul changlanganidan keyin tezda so'liydi. changlanish. aksariyat gulli o'simliklar oldin gullab, keyin changlanadi. bunda changdondagi changning urug'chi tumshukchasiga tushishi changlanish deyiladi. changlanish urug'lanish jarayonini ta'minlab beradi. urug'lanish deb erkak (spermiy) va urg'ochi (tuxum xujayra) jinsiy hujayralarining o'zaro qo'shilish jarayoniga aytiladi. changlanish ikki xil bo'ladi: o'zidan (idiogamiya) va chetdan changlanish (ksenogamiya). yopiq urug'li o'simliklar ko'proq chetdan changlanishga moslashgan bo'lib, bunda urug'chi tumshuqchasi bir turga mansub bo'lgan, lekin boshqa bir o'simlik gullari changi bilan changlanadi. chetdan changlanishda qaysi vositalar yordamida changlanishiga qarab, chetdan changlanishning quyidagi usullari farqlanadi: biotik (entomofiliya, ornitofiliya, xiropterofiliya va boshqalar) va abiotik (anemofiliya va gidrofiliya) usullari. biotik usulga o'simlik gullarining changlanishida tirik organizmlar (hasharotlar, qushlar, mayda sut emizuvchilar va xattoki sudralib yuruvchilar) ishtirok etishadi. abiotik usulda esa o'simlik gullarining changlanishi shamol va suv omillari vositasida …

4 / 9

r o'simlik individiumi o'rtasida bo'ladi, ya'ni bir gul changdonida hosil bo'dgan chang shu o'simlikdagi boshqa gulning tumshuqchasiga tushadi. geytonogamiya usuli bilan changlanish germafrodit o'simliklarda ham, bir uyli, ayrim jinsli o'simliklarda ham sodir bo'ladi. bu usulda changlanish shamol yoki hasharotlar yordamida amalga oshadi. 3. kleystogamiya - ba'zi o'simliklarda o'zidan changlanish hali ochilmagan, ya'ni kleystogam (yopiq) gullarda sodir bo'ladi. kleystogam gullarni binafsha (viola), eryong'oq (arachis), arpa (hordeum) o'simliklarida ko'rish mumkin. bu usulda changlanish jarayonida changlar tumshuqchaga to'kilmasdan, changdonning o'zida o'sa boshlaydi va chang naychasi tumshuqchagacha o'sib borib, ustuncha orqali murtak xaltachasiga etib boradi. shundan keyin qo'sh urug'lanish jarayoni boshlanadi. ii. chetdan changlanish – ksenogamiya (yun. xenos-begona; gamos - nikohlanaman degan so'zdan olingan ) yopiq urug'li o'simliklarda uchraydigan asosiy changlanish usuli bo'lib, evolyutsiya jarayonida bu usulda changlanish uchun ularda xilma-xil moslanishlar paydo bo'lgan. bu moslanishlar gulning o'zidan changlanishiga to'sqinlik qiladi. hasharotlar faqat gulning taraqqiyotidagina emas, balki uning kelib chiqishida ham katta ahamiyatga egadir. …

5 / 9

zozoy erasining bo'r davrida (120 mln yil oldin) gullarda nektardonlarning paydo bo'lishi va ularning nektar ajrata boshlashi bilan entomofiliyada katta o'zgarish sodir bo'lgan. nektar va gul changi hashoratlarning asosiy ozig'iga aylanishi hasharotlarni gulga jalb etishini kuchaytiradi. nektar changlovchi hasharotlar tarkibini ham o'zgartirgan. dastlabki changlovchilar qo'ng'izlar bo'lgan bo'lsa, keyinchalik changlovchilar qatoriga pardaqanotli, qo'shqanotli va tangachaqanotli hasharotlar qo'shilgan. bunday o'zgarishlar gulli o'simliklarning bo'r davrida kuchli taraqqiy etishiga sababchi bo'lgan. shu vaqtdan boshlab entomofiliya rivojining ikkinchi davri boshlanadi. nektar o'simliklarning chetdan changlanishida muhim rol o'ynay boshlaydi. uning paydo bo'lishi hasharotlar va yopiq urug'li o'simliklar orasida yangi turlarning paydo bo'lishiga olib kelgan. gullarning diametri kichrayib, tojibarglarning naychalari uzunlashgan. bu esa o'z navbatida hasharotlar xartumchalarining rivojlanishiga olib kelgan. pardaqanotli, qo'shqanotli va tangachaqanotli hasharotlar asosiy changlovchilarga aylanishgan. umurtqali hayvonlar (qushlar, ko'rshapalaklar, kemiruvchilar) asalshirali o'simliklar taraqqiyotiga keyinchalik qo'shilishgan, lekin ular tropik o'rmon o'simliklarining changlanish jarayonida muhim rol o'ynay boshlagan. o'zidan changlanish yopiq urug'li o'simliklarda nisbatan kam tarqalgan. …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gullash"

4 – mavzu: gullash. changlanish va uning xillari. gulli o'simliklar evolyutsiyasida o'zidan va chetdan changlanishning ahamiyati (2 soat) reja: 1. o'simliklarning gullashi. 2. changlanish va uning xillari. 3. gulli o'simliklar evolyutsiyasida o'zidan va chetdan changlanishning paydo bo'lishi. 4.gulli o'simliklarning chetdan changlanishga moslanish usullari. o'simliklarning gullashi. gullarning hosil bo'lishi uchun o'simlikda oziq moddalari birmuncha to'plangan bo'lishi kerak: shuning uchun hayotining birinchi yili gullaydigan o'simliklar ekilganidan so'ng kamida 20—30 kun o'tgandan keyin yoki, ko'pincha, vegetatsiya davrining o'rtalarida gullaydi. ko'p o'simliklar esa hayotining ikkinchi-uchinchi va undan keyingi yillarida, ko'pgina daraxtlar bo'lsa o'nlab yil o'tgandan keyingina gullaydi....

This file contains 9 pages in DOC format (253.5 KB). To download "gullash", click the Telegram button on the left.

Tags: gullash DOC 9 pages Free download Telegram