boshlang‘ich sinflarda sintaksis va punktuatsiya elementlarini o‘rganish ma’ruzi

DOCX 9 pages 33.3 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 33.3 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

1- ma’ruza mavzu: boshlang‘ich sinflarda sintaksis va punktuatsiya elementlarini o‘rganish. o‘quvchilarda asosiy sintaktik tushunchalarni shakllantirishning shart-sharoitlari. kichik yoshdagi o‘quvchilarni punktuatsiya bilan tanishtirish. materiallarni sinflarga joylashtirish tizimi. orfografiyani o‘rganish metodikasi. to‘g‘ri yozishni o‘rgatish yo‘nalishlari. orfografik malakaning psixologik tabiati. imlo qoidasi ustida ishlash metodikasi. imloviy mashqlar reja: 1.o‘quvchilarda asosiy sintaktik tushunchalarni shakllantirishning shart-sharoitlari. 2.kichik yoshdagi o‘quvchilarni punktuatsiya bilan tanishtirish. 3.orfografiyani o‘rganish metodikasi. to‘g‘ri yozishni o‘rgatish yo‘nalishlari. 4.imloviy mashqlar. adabiyotlar ro`yxati: 1.qosimova k., matjonov s., g’ulomova x., yo’ldosheva sh., sariyev sh. boshlang`ich sinflarda ona tili o`qitish metodikasi. t., tdpu. 2009. tayanch so`zlar: sintaksis, punktuatsiya,punktuatsiya elementlari, shart-sharoitlari, sintaktik tushuncha, gap, gap bo’laklari, gapning uyushiq bo’laklari, undalma, , so’z birikmasi, orfografiya, orfografik malaka, imlo qoidasi. 1.o‘quvchilarda asosiy sintaktik tushunchalarni shakllantirishning shart-sharoitlari gap ustida ishlash. boshlang’ich sinflarda sintaksis yuzasidan beriladigan bilimlar amaliy o’rganiladigan va nazariy o’rganiladigan bilimlarga bo’linadi. sintaksisga oid bilimlarni amaliy o’rganish savod o’rgatish davridayoq boshlanadi va 4-sinfda ham davom ettiriladi. boshlang’ich sinfda “gap”, “darak …

2 / 9

y o’rin egallaydi. gap nutqning asosiy birligi bo’lib, boshlang’ich sinf o’quvchilari ot, sifat, son, olmosh, fe’l va ularning muhim kategoriyalarining tilimizdagi rolini gap asosida bilib oladilar. o’quvchilar ona tili leksikasini ham gap negizida egallaydilar. so’zning leksik ma’nosi va uning qo’llanish xususiyatlari so’z birikmasi yoki gapda ma’lum bo’ladi. so’z gapda bir ma’noli bo’ladi (gapdan tashqari bir necha ma’no ifodalash mumkin). metodist olima t.g.ramzaeva boshlang’ich sinflarda gap ustida ishlashni shartli ravishda besh yo’nalishga bo’ladi: 1. gap haqidagi grammatik tushunchani shakllantirish (til birligi bo’lgan gapning muhim belgilarini o’rgatish). 2. gap qurilishini o’rgatish (so’z birikmasida so’zlarning bog’lanishi ustida ishlash, gapning grammatik asosini, bosh va ikkinchi darajali bo’laklarning xususiyatlari, yoyiq va yig’iq gaplar ustida ishlash). 3. o’quvchilarning nutqida gapning maqsadga va ohangga ko’ra turlaridan foydalanish ko’nikmasini shakllantirish. 4. gapda so’zlarni aniq qo’llash ko’nikmasini o’stirish. 5. yozma nutqda gapni to’g’ri tuzib yozish (uni bosh harf bilan boshlash, tinish belgilarini qo’yish) ko’nikmasini shakllantirish[footnoteref:1]. [1: ramzaeva t.g.,lvov m.r. …

3 / 9

– gap haqidagi elementar tasavvurdan gapning bosh va ikkinchi darajali bo’laklari, gapda so’zlarning bog’lanishi, gapning uyushiq bo’laklarini o’rganishga o’tadilar. gap ustida ishlashning boshlang’ich bosqichi savod o’rgatish davriga to’g’ri keladi. bu davrda o’quvchilar gapning muhim xususiyatlari (fikr ifodalashi, tugallangan ohang bilan aytilishi) bilan tanishadilar. gapning bu xususiyatlarini bilmasdan turib, so’zlardan gap tuzib bo’lmaydi. agar o’quvchilar gapning bosh bo’laklarini ajrata olmasalar, gap nutqning yaxlit birligi ekanini bilmaydilar. ega va kesim gapning qurilishi va mazmunining asosini tashkil etadi. shuning uchun ham savod o’rgatish davrida gapning bosh bo’laklari ustida kuzatish o’tkazgan ma’qul. gapning bosh bo’laklarini kuzatish bilan o’quvchilar o’z fikrlarini aniq ifodalashga o’rganadilar, ularda nutqdan gapni ajratish ko’nikmasi shakllanadi. gapni o’rganish me’yoriga qarab uning tarkibiy qismlari, xususan, so’z birikmasi haqidagi tasavvur aniqlanadi. boshlang’ich sinflarda o’rganiladigan sintaktik material kam bo’lsa ham, butun o’quv yili davomida, boshqa mavzularga singdirilgan holda gap ustida ishlab boriladi. dasturga ko’ra, 1-sinfda o’quvchilarga gap haqida elementar tushunchalar beriladi. gap tugallangan fikr …

4 / 9

bog’lanishiga katta e’tibor beriladi. o’quvchilar gapning asosi (ega va kesim)ni ajratadilar, ikkinchi darajali bo’laklarni farqlaydilar va gapdagi ikki so’z (hokim va tobe so’z)ni, so’zlarning grammatik jihatdan, ya’ni qo’shimchalar orqali bog’lanishni bilib oladilar. 4-sinfda gapning uyushiq bo’laklarini o’rganish bilan gap bo’laklari haqidagi bilim kengaytiriladi. shunday qilib, o’quvchilarda gap bo’laklari haqidagi tasavvurni o’stirish gapni o’zlashtirishda yetakchi hisoblanadi. birinchidan, boshlang’ich sinf o’quvchilari gap bo’laklarini ikkita katta guruhga (bosh va ikkinchi darajali bo’laklarga) bo’linishini o’zlashtiradilar. bu sinflarda ikkinchi darajali bo’laklar turlarga ajratilmaydi. gapni o’zlashtirish uchun bosh va ikkinchi darajali bo’laklarning mohiyati ochiladi: bosh bo’laklar gapning grammatik asosini tashkil qiladi, fikr, asosan, gapning grammatik asosi orqali ifodalanadi; ikkinchi darajali bo’laklar esa bosh bo’laklarni aniqlovchilik va to’ldiruvchilik vazifasini bajaradi. ikkinchi darajali bo’laklarning mohiyatini ochish uchun o’quvchilar gapni tahlil qiladilar va ular qaysi gap bo’lagiga bog’lanib, uni izohlab kelayotganini aniqlaydilar. ikkinchi darajali bo’laklarning xususiyatlari gapni yoyish (yig’iq gapni yoyiq gapga aylantirish) jarayonida yaqqol ko’rinadi. masalan, o’quvchilar “qaldirg’ochlar …

5 / 9

lgilarini amaliy bilib olishlari zarur: 1. so’z birikmasi mazmun va grammatik tomondan bog’langan ikki qism bo’ladi. masalan, “dunyo xalqlari tinchlik uchun kurashadilar” gapida ikkita so’z birikmasi bor: 1) dunyo xalqlari; 2) tinchlik uchun kurashadilar. 2. so’z birikmasida bir so’z hokim ikkinchi so’z tobe bo’ladi. hokim so’zdan tobe so’zga so’roq beriladi, tobe so’z shu so’roqqa javob bo’lgan so’zdir. masalan, (qanday?) iqtidorli o’quvchilar (qaerga?) to’garakka a’zo bo’ldilar. ega va kesim so’z birikmasini emas, gapni hosil qiladi. gap tarkibidagi so’z birikmalarni ajratish ko’nikmasi uzoq mashq davomida shakllantirilib boriladi. buning uchun o’quvchilarning so’z birikmasidan bir so’zning boshqa so’zga tobeligini tushunishga qaratilgan mashqlar tizimidan foydalaniladi: 1. gaplarni yoyish. buning uchun gapning qaysi bo’lagi yoyishni talab qilishi aniqlanadi. masalan, “daraxtlar gullaydi” gapini tahlil qilish uchun berilgan ega va kesim (gapning asosi) ajratiladi. – daraxtlar qachon gullashini aytish uchun gapga qanday so’zni qo’shish kerak? – qachon gullaydi? (bahorda gullaydi) – bu so’z gapning qaysi bo’lagi bo’ladi? (ikkinchi …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "boshlang‘ich sinflarda sintaksis va punktuatsiya elementlarini o‘rganish ma’ruzi"

1- ma’ruza mavzu: boshlang‘ich sinflarda sintaksis va punktuatsiya elementlarini o‘rganish. o‘quvchilarda asosiy sintaktik tushunchalarni shakllantirishning shart-sharoitlari. kichik yoshdagi o‘quvchilarni punktuatsiya bilan tanishtirish. materiallarni sinflarga joylashtirish tizimi. orfografiyani o‘rganish metodikasi. to‘g‘ri yozishni o‘rgatish yo‘nalishlari. orfografik malakaning psixologik tabiati. imlo qoidasi ustida ishlash metodikasi. imloviy mashqlar reja: 1.o‘quvchilarda asosiy sintaktik tushunchalarni shakllantirishning shart-sharoitlari. 2.kichik yoshdagi o‘quvchilarni punktuatsiya bilan tanishtirish. 3.orfografiyani o‘rganish metodikasi. to‘g‘ri yozishni o‘rgatish yo‘nalishlari. 4.imloviy mashqlar. adabiyotlar ro`yxati: 1.qosimova k., matjonov s., g’ulomova x., yo’ldosheva sh., ...

This file contains 9 pages in DOCX format (33.3 KB). To download "boshlang‘ich sinflarda sintaksis va punktuatsiya elementlarini o‘rganish ma’ruzi", click the Telegram button on the left.

Tags: boshlang‘ich sinflarda sintaksi… DOCX 9 pages Free download Telegram