mantiq ilmini o‘rganishning ahamiyati

DOCX 15 pages 79.0 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.0 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

1-mavzu. mantiq ilmining predmeti va ahamiyati. reja 1. mantiq ilmining ob’yekti va predmeti 2. mantiq ilmini o’rganishning ahamiyati kelib chiqishiga ko‘ra arabcha bo‘lgan “mantiq” (grekcha logika-) atamasi «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarga ega. uning ko‘p ma’noligi turli xil narsalarni ifoda qilishda o‘z aksini topadi. xususan, mantiq so‘zi, birinchidan, ob’ektiv olam qonuniyatlarini (masalan, «ob’ektiv mantiq», «narsalar mantig‘i» kabi iboralarda), ikkinchidan, tafakkurning mavjud bo‘lish shakllari va taraqqiyotini, shu jumladan, fikrlar o‘rtasidagi aloqadorlikni xarakterlaydigan qonun- qoidalar yig‘indisini (masalan, «sub’ektiv mantiq» iborasida) va uchinchidan, tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fanni ifoda etishda ishlatiladi. mantiq ilmining o‘rganish ob’ektini tafakkur tash- kil etadi. «tafakkur» arabcha so‘z bo‘lib, o‘zbek tilidagi «fikrlash», «akdiy bilish» so‘zlarining sinonimi sifatida ko‘llaniladi. tafakkur bilishning yuqori bosqi- chidir. uning mohiyatini yaxshiroq tushunish uchun bilish jarayonida tutgan o‘rni, bilishning boshqa shakllari bilan bo‘lgan munosabatini anikdab olish zarur. bilish voqelikning, shu jumladan, ong hodisalarining inson miyasida sub’ektiv, ideal obrazlar shaklida aks etishidan iborat. bilish …

2 / 15

ing tashqi xususiyatlari va munosabatlari, ya’ni ularning tashqi tomonida bevosita namoyon bo‘ladigan va shuning uchun xam inson bevosita seza oladigan belgilari haqida ma’lumotlar olinadi. [1: ] hissiy bilish uch shaklda: sezgi, idrok va tasavvur shaklida amalga oshadi. sezgi predmetning birorta tashqi xususiyatini (masalan, rangini, shaklini, ta’mini) aks ettiruvchi yaqqol obrazdir. idrok predmetning yaxlit yaqqol obrazi bo‘lib, u mazkur predmet haqidagi turli xil sez- gilarni sintez qilish natijasida hosil bo‘ladi. alohida olingan sezgilardan farkdi o‘laroq, idrok berilgan pred- metni boshqa predmetlardan (masalan, olmani behidan, nokdan va shu kabilardan) farq qilish imkonini beradi. tasavvur esa avval idrok etilgan predmetning obrazini ma’lum bir signallar (berilgan predmet bilan ma’lum bir umumiylikka ega bo‘lgan) ta’sirida miyada qayta hosil qilishdan yoki shu va boshqa obrazlar negizida yangi obraz yaratishdan iborat hissiy bilish shaklidir. masalan, tanishingizga o‘xshagan kishini uchratganda tanishingizni eslaysiz yoki qurmoqchi bo‘lgan imoratingizni mavjud imo- ratlar obrazlari yordamida yaqqol his qilasiz. hissiy bilishning barcha shakllariga …

3 / 15

va zaruriy bosqichi hisoblanadi. usiz bilish mavjud bo‘la olmaydi. chunki inson tashqi olam bilan o‘zining sezgi organlari orkali bog‘langan. bilishning keyingi bosqichi, boshqa barcha shakllari sezgilarimiz bergan ma’lumotlarga tayanadi. bundan kelib chiqadigan xulosa shuki, hissiy bilish tafakkur bilan uzviy bog‘liq. xususan, nazariy bilimlarning chinligi oxir-oqibatda empirik talqin qilish yo‘li bilan, ya’ni tajribada bunday bilimlarning ob’ektini qayd etish orqali asoslanadi. o‘z navbatida, hissiy bilish, umuman olganda, akd tomonidan boshqarilib turadi, bilish oldida turgan vazifalarni bajarishga yo‘naltiriladi, ijodiy fantaziya elementlari bilan boyitiladi. masalan, gu- vohlarning bergan ko‘rsatmalari asosida jinoyatchining portreti (masalan, kompyuter yordamida fotoroboti) yaratiladi, yaqqol his qilinadi va qidiriladi. lekin, shunga qaramasdan, hissiy bilish o‘z imkoni- yatlari, chegarasiga ega. u bizga alohida olingan predmetlar (yoki predmetlar to‘plami), ularning tashqi belgilari haqida ma’lumot beradi. unda mavjud predmetlar o‘rtasidagi aloqadorlik (masalan, muz bilan havoning harorati o‘rtasidagi bog‘lanish) o‘rganilmaydi, predmetlarning umumiy va individual, muhim va nomuhim, zaruriy va tasodifiy xususiyatlari farq qilinmaydi. bundan tashqari, …

4 / 15

h bilan akd o‘rtasidagi o‘zaro munosabatni, farqni yaxshi ifoda qilishini ta’kidlash lozim. yuqorida qayd etib o‘tilgan holatlar tafakkurga bo‘lgan ehtiyojni, uning bilishda tutgan o‘rnini chuqur anglashga yordam beradi. predmet va hodisalarning mohiyatini tushunishga tafakkur yordamida erishiladi. tafakkur bilishning yuqori- ratsional (lotincha gabo - aql) bilish bosqichi bo‘lib, unda predmet va hodisalarning umumiy, muhim xususiyatlari anikdanadi, ular o‘rtasidagi ichki, zaruriy aloqalar, ya’ni qonuniy bog‘lanishlar aks ettiriladi. tafakkur quyidagi asosiy xususiyatlarga ega: tafakkurda voqelik abstraktlashgan va umumlashgan holda in’ikos qilinadi. hissiy bilishdan farkdi o‘laroq, tafakkur bizga predmetning nomuhim, ikkinchi darajali (bu odatda bilish oldida turgan vazifa bilan belgilanadi) belgilaridan abstraktlashgan (fikran chetlashgan, mavxum- lashgan) holda, e’tiborimizni uning umumiy, muhim, takror- lanib turuvchi xususiyatlariga va munosabatlariga qaratishi- mizga imkon beradi. xususan, turli kishilarga xos individual belgilarni (xulq-atvor, temperament, qiziqish va shu kabilar) e’tibordan chetda qoldirgan hodsa ular uchun umumiy, muhim belgilarni, masalan, maqsadga muvofiq holda mehnat qilish, ongga ega bo‘lish, ijtimoiy munosabatlarga kirishish …

5 / 15

kdda fikr yuritish mumkin. tafakkur insonning ijodiy faoliyatidan iborat. unda bilish jarayoni borlikda real analogiga ega bo‘lmagan narsalar - yuqori darajada ideallashgan ob’ektlar (masalan, absolyut qattiq jism, ideal gaz kabi tushunchalar)ni yara- tish, turli xil formal sistemalarni qurish bilan kechadi. ular yordamida predmet va hodisalarning eng murakkab xususiyatlarini o‘rganish, hodisalarni oldindan ko‘rish, bashoratlar qilish imkoniyati vujudga keladi. tafakkur til bilan uzviy aloqada mavjud. fikr ideal hodisadir. u faqat tilda - moddiy hodisada (tovush to‘lqinlarida, grafik chiziqlarda) reallashadi, boshqa kishilar bevosita qabul qila oladigan, his etadigan shaklga kiradi va odamlarning o‘zaro fikr almashish vositasiga aylanadi. boshqacha aytganda, til fikrning bevosita voqe bo‘lish shaklidir. tafakkur uch xil shaklda: tushuncha, hukm (mulohaza) va xulosa chiqarish shaklida mavjud. tafakkur shakli fikrning mazmunini tashkil etuvchi elementlarning boglanish usuli, uning strukturasi (tuzilishi)dir. fikrlash elementlari deganda, predmet- ning fikrda ifoda qilingan belgilari haqidagi axborotlar tushuniladi. tafakkur shaklining tabiatini konkret misollar yordamida ko‘rib chiqamiz. ma’lumki, ayrim predmetlar, ularning …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq ilmini o‘rganishning ahamiyati"

1-mavzu. mantiq ilmining predmeti va ahamiyati. reja 1. mantiq ilmining ob’yekti va predmeti 2. mantiq ilmini o’rganishning ahamiyati kelib chiqishiga ko‘ra arabcha bo‘lgan “mantiq” (grekcha logika-) atamasi «fikr», «so‘z», «aql», «qonuniyat» kabi ma’nolarga ega. uning ko‘p ma’noligi turli xil narsalarni ifoda qilishda o‘z aksini topadi. xususan, mantiq so‘zi, birinchidan, ob’ektiv olam qonuniyatlarini (masalan, «ob’ektiv mantiq», «narsalar mantig‘i» kabi iboralarda), ikkinchidan, tafakkurning mavjud bo‘lish shakllari va taraqqiyotini, shu jumladan, fikrlar o‘rtasidagi aloqadorlikni xarakterlaydigan qonun- qoidalar yig‘indisini (masalan, «sub’ektiv mantiq» iborasida) va uchinchidan, tafakkur shakllari va qonunlarini o‘rganuvchi fanni ifoda etishda ishlatiladi. mantiq ilmining o‘rganish ob’...

This file contains 15 pages in DOCX format (79.0 KB). To download "mantiq ilmini o‘rganishning ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq ilmini o‘rganishning aha… DOCX 15 pages Free download Telegram